Agriculture story in Marathi, imporatnce of mineral mixture in livestock feed | Agrowon

खनिज पुरवठ्यामुळे वाढते प्रजननक्षमता
डॉ. गजानन जाधव, डॉ. सुनीत वानखेडे
शुक्रवार, 12 जानेवारी 2018

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये विविध प्रकारचे अाजार उद्भवतात. यामध्ये प्रजननाशी संबंधित अाजारांचे जास्त प्रमाण अाहे. यामध्ये गर्भपात, लवकर माजावर न येणे, मुका माज दाखविणे, शारीरिक वाढ मंदावने, गर्भधारणेचा दर कमी होणे इ. अाजारांचा सामवेश होतो. हे अाजार अोळखून वेळीच उपचार होणे गरजेचे असते.
 

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये विविध प्रकारचे अाजार उद्भवतात. यामध्ये प्रजननाशी संबंधित अाजारांचे जास्त प्रमाण अाहे. यामध्ये गर्भपात, लवकर माजावर न येणे, मुका माज दाखविणे, शारीरिक वाढ मंदावने, गर्भधारणेचा दर कमी होणे इ. अाजारांचा सामवेश होतो. हे अाजार अोळखून वेळीच उपचार होणे गरजेचे असते.
 
सर्व प्रकारच्या गाभण, दुधाळ, गायी, म्हशी, पैदाशीचा वळू, रेडे, मांसल शेळ्या, मेंढ्या जनावरांच्या निरोगी वाढीसाठी आणि उत्तम उत्पादनासाठी विविध पोषण मूल्यांची आवश्‍यकता असते. त्यामध्ये खनिज हा शरीराला आवश्‍यक असणाऱ्या मूलभूत पोषण मूल्यांपैकी अविभाज्य असा एक घटक आहे. त्यासाठी जनावरांच्या अाहार खनिजांचा योग्य प्रमाणात पुरवठा करणे अावश्‍यक अाहे.

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे होणारे आजार
विविध सूक्ष्म खनिजांमुळे वेगवेगळे आजार उद्‌भवतात. यामध्ये विशेषतः

  • गर्भधारणेच्या सुरवातीच्या काळातील गर्भपात.
  • गाय/ म्हैस व्यायल्यानंतर जार पूर्णपणे गर्भाशयातून योग्य वेळेत बाहेर न पडणे अथवा अडकून राहणे.
  • गायी/ म्हशी लवकर माजावर न येणे किंवा मुका माज ओळखण्यास कठीण जातो. आणि बऱ्याचदा तो न ओळखता निघून जातो. परिणामी नुकसानाला सामोरे जावे लागते.
  • प्रजननक्षम वळूंच्या कामोत्तेजनेमध्ये कमतरता निर्माण होते. वीर्यनिर्मितीचे प्रमाण कमी होऊन त्याची गुणवत्ताही खालावते. परिणामी वळूंमध्ये वंध्यत्वाची गंभीर समस्या निर्माण होते.
  • जनावरांची लैंगिक आणि शारीरिक वाढ मंदावून जनावरे उशिरा वयात येतात.
  • गर्भधारणेचा दर (कळण्याचे प्रमाण) कमी होते. गायी/ म्हशी लगेचच उलटतात, त्यामुळे जनावरे फळविण्यासाठी नव्याने माजावर येण्याची वाट पाहावी लागते. परिणामी त्याचा वेळ, खाद्याचा खर्च वाया जातो आणि आर्थिक नुकसान होते.
  • गायी/ म्हशींमध्ये वंध्यत्वाची समस्या निर्माण होते.
  • गर्भाशयाची अपूर्ण वाढ होते. तसेच गर्भधारणेसाठी अनुकूल वातावरणनिर्मितीत बाधा येते.
  • गर्भपाताचे प्रमाण वाढते.
  • प्रदीर्घ काळ प्रसूती वेदनांना सामोरे जावे लागते.
  • कमी वजनाची/ अशक्त वासरे जन्माला येतात.
  • शेळ्या/ मेंढ्या/ डुकरे यांमध्ये एकावेळी अनेक पिले जन्माला येण्याची संख्या कमी होते.
  • गायी/ म्हशी व्यायल्यानंतर गर्भ पूर्वावस्थेत येण्यासाठी दीर्घकाळ लागतो. आणि व्यायल्यानंतर प्रथम माजावर येण्याचा काळही वाढतो.
  • जन्मजात विकलांग वासरे जन्माला येण्याचे प्रमाण वाढते. मेलेली वासरे जन्माला येण्याची संख्या वाढते.
  • कासदाह, गर्भाशयाची सूज व इतर आजाराला जनावरे सहज बळी पडतात.
  • उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर खालावते (दुग्ध व मांसल).

डॉ. गजानन जाधव, ७५८८६८९७४७
(स्नातकोत्तर पशुवैद्यक व पशुविज्ञान संस्था, अकोला)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
परसबागेतील कुक्कुटपालनासाठी वनराज...सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या...
व्यवस्थापन माणगा बांबू लागवडीचे...माणगा बांबू टणक असून, भरीव असतो. विविध प्रकारच्या...
मत्स्यपालनाच्या पद्धतीबाबत माहिती...मत्स्यपालन हे गोड्या पाण्याच्या बरोबरीने खाजण...
लाळ्या खुरकूत रोगाचे नियंत्रण कसे करावे?सर्वसाधारणपणे डिसेंबरपासून ते जून महिन्यापर्यंत...
व्यावसायिक, शास्त्रीय दृष्टिकोनातून करा...म्हशीच्या प्रजनन व्यवस्थापनामध्ये म्हैस...
प्रशिक्षण, मार्गदर्शनातून कमी करा दुग्ध...दुग्ध व्यवसाबद्दल सध्या मोठ्या प्रमाणावर माहिती...
पशूसल्लागोठ्यातील गाई-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे...
प्रथिने, खनिजांची गरज पूर्ण करण्यासाठी...अधिक उत्पादनाकरिता तसेच जनावरांचे स्वास्थ्य अधिक...
म्हशीचे प्रमुख आजार, प्रतिबंधात्मक...प्रत्येक म्हैसपालकाने म्हशीचे दूध उत्पादन नियमित...
योग्य प्रमाणात वापरा सुबाभळीचा चारासुबाभूळ हे विविधोपयोगी बहुवर्गीय द्विदल...
पंढरपुरी म्हैस..पंढरपुरी म्हैस ही हलक्‍या आणि निकृष्ट चाऱ्यावर तग...
शेतकरी वाणाची नोंदणी करताना...शेतकऱ्यांना स्वतः विकसित केलेल्या वाणांचे सर्व...
ब्रुसेल्लोसिस, व्हिब्रिओसिस रोगावर ठेवा...जनावरांतील प्रजननासंबंधी अाजार टाळण्यासाठी...
तुती लागवडीबाबत माहिती...तुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
म्हशींना खाद्यासोबत द्या खनिज मिश्रणेम्हशीच्या चयापचय क्रियेसाठी, शारीरिक वाढीसाठी,...
लसीकरण, जागरूकतेतून टाळा रेबीज रोगाचा...जागितक आरोग्य संघटनेनुसार आपल्या देशातील 70 टक्के...
दुग्ध व्यवसायातून गटाने मिळविली बाजारपेठबोपी (ता. नांदगाव खंडेश्‍वर, जि. अमरावती) गावातील...
हळदकंदांवर प्रक्रियेसाठी सुधारित...हळदकंदांची काढणी केल्यानंतर हळदीवर प्रक्रिया करून...
गोड दह्याच्या निवळीपासून तेलाची...योगर्ट (दही) निर्मिती उद्योगामध्ये गोड...
समतोल आहारातून वाढेल दुग्धोत्पादन म्हैस पालन फायदेशीर होण्याकरिता...