Agriculture story in Marathi, imporatnce of mineral mixture in livestock feed | Agrowon

खनिज पुरवठ्यामुळे वाढते प्रजननक्षमता
डॉ. गजानन जाधव, डॉ. सुनीत वानखेडे
शुक्रवार, 12 जानेवारी 2018

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये विविध प्रकारचे अाजार उद्भवतात. यामध्ये प्रजननाशी संबंधित अाजारांचे जास्त प्रमाण अाहे. यामध्ये गर्भपात, लवकर माजावर न येणे, मुका माज दाखविणे, शारीरिक वाढ मंदावने, गर्भधारणेचा दर कमी होणे इ. अाजारांचा सामवेश होतो. हे अाजार अोळखून वेळीच उपचार होणे गरजेचे असते.
 

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये विविध प्रकारचे अाजार उद्भवतात. यामध्ये प्रजननाशी संबंधित अाजारांचे जास्त प्रमाण अाहे. यामध्ये गर्भपात, लवकर माजावर न येणे, मुका माज दाखविणे, शारीरिक वाढ मंदावने, गर्भधारणेचा दर कमी होणे इ. अाजारांचा सामवेश होतो. हे अाजार अोळखून वेळीच उपचार होणे गरजेचे असते.
 
सर्व प्रकारच्या गाभण, दुधाळ, गायी, म्हशी, पैदाशीचा वळू, रेडे, मांसल शेळ्या, मेंढ्या जनावरांच्या निरोगी वाढीसाठी आणि उत्तम उत्पादनासाठी विविध पोषण मूल्यांची आवश्‍यकता असते. त्यामध्ये खनिज हा शरीराला आवश्‍यक असणाऱ्या मूलभूत पोषण मूल्यांपैकी अविभाज्य असा एक घटक आहे. त्यासाठी जनावरांच्या अाहार खनिजांचा योग्य प्रमाणात पुरवठा करणे अावश्‍यक अाहे.

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे होणारे आजार
विविध सूक्ष्म खनिजांमुळे वेगवेगळे आजार उद्‌भवतात. यामध्ये विशेषतः

  • गर्भधारणेच्या सुरवातीच्या काळातील गर्भपात.
  • गाय/ म्हैस व्यायल्यानंतर जार पूर्णपणे गर्भाशयातून योग्य वेळेत बाहेर न पडणे अथवा अडकून राहणे.
  • गायी/ म्हशी लवकर माजावर न येणे किंवा मुका माज ओळखण्यास कठीण जातो. आणि बऱ्याचदा तो न ओळखता निघून जातो. परिणामी नुकसानाला सामोरे जावे लागते.
  • प्रजननक्षम वळूंच्या कामोत्तेजनेमध्ये कमतरता निर्माण होते. वीर्यनिर्मितीचे प्रमाण कमी होऊन त्याची गुणवत्ताही खालावते. परिणामी वळूंमध्ये वंध्यत्वाची गंभीर समस्या निर्माण होते.
  • जनावरांची लैंगिक आणि शारीरिक वाढ मंदावून जनावरे उशिरा वयात येतात.
  • गर्भधारणेचा दर (कळण्याचे प्रमाण) कमी होते. गायी/ म्हशी लगेचच उलटतात, त्यामुळे जनावरे फळविण्यासाठी नव्याने माजावर येण्याची वाट पाहावी लागते. परिणामी त्याचा वेळ, खाद्याचा खर्च वाया जातो आणि आर्थिक नुकसान होते.
  • गायी/ म्हशींमध्ये वंध्यत्वाची समस्या निर्माण होते.
  • गर्भाशयाची अपूर्ण वाढ होते. तसेच गर्भधारणेसाठी अनुकूल वातावरणनिर्मितीत बाधा येते.
  • गर्भपाताचे प्रमाण वाढते.
  • प्रदीर्घ काळ प्रसूती वेदनांना सामोरे जावे लागते.
  • कमी वजनाची/ अशक्त वासरे जन्माला येतात.
  • शेळ्या/ मेंढ्या/ डुकरे यांमध्ये एकावेळी अनेक पिले जन्माला येण्याची संख्या कमी होते.
  • गायी/ म्हशी व्यायल्यानंतर गर्भ पूर्वावस्थेत येण्यासाठी दीर्घकाळ लागतो. आणि व्यायल्यानंतर प्रथम माजावर येण्याचा काळही वाढतो.
  • जन्मजात विकलांग वासरे जन्माला येण्याचे प्रमाण वाढते. मेलेली वासरे जन्माला येण्याची संख्या वाढते.
  • कासदाह, गर्भाशयाची सूज व इतर आजाराला जनावरे सहज बळी पडतात.
  • उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर खालावते (दुग्ध व मांसल).

डॉ. गजानन जाधव, ७५८८६८९७४७
(स्नातकोत्तर पशुवैद्यक व पशुविज्ञान संस्था, अकोला)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
शेळ्यांची निवडशे ळ्या विकत घेताना पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार...
पशुआहारावरील खर्च कमी करण्याचे उपायउन्हाळ्यात गाई, म्हशी व इतर जनावरांची भूक कमी...
जनावरातील मुतखड्यावर उपचारजनावरात मुतखडा झाल्यावर तो शस्त्रक्रियेने बरा...
निकृष्ट चाऱ्यापासून दर्जेदार पशुखाद्यउन्हाळ्यामध्ये जनावरांना पुरेसा हिरवा चारा देणे...
तुती लागवडतुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
दुग्धोत्पादनात पाण्याचे महत्त्वपाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांच्या शरीरातील...
ओळखा जनावरांतील परजिवींचा प्रादुर्भाव...सध्याचा उन्हाळा आणि त्यानंतर येणारा पावसाळा...
कोंबड्यांचा ताण करा कमीतापमानवाढीचा सर्वाधिक त्रास हा कोंबड्यांना होतो....
जनावरांच्या आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वेजीवनसत्त्वांची कमतरता असेल तर जनावरांचे स्वास्थ्य...
तापमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात...उन्हाळ्यात तापमान ४१ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत...
जनावरांतील उष्माघाताची कारणे, लक्षणे,...वाढते तापमान आणि प्रखर उन्हामुळे जनावरांमध्ये...
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...