Agriculture story in Marathi, imporatnce of mineral mixture in livestock feed | Agrowon

खनिज पुरवठ्यामुळे वाढते प्रजननक्षमता
डॉ. गजानन जाधव, डॉ. सुनीत वानखेडे
शुक्रवार, 12 जानेवारी 2018

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये विविध प्रकारचे अाजार उद्भवतात. यामध्ये प्रजननाशी संबंधित अाजारांचे जास्त प्रमाण अाहे. यामध्ये गर्भपात, लवकर माजावर न येणे, मुका माज दाखविणे, शारीरिक वाढ मंदावने, गर्भधारणेचा दर कमी होणे इ. अाजारांचा सामवेश होतो. हे अाजार अोळखून वेळीच उपचार होणे गरजेचे असते.
 

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये विविध प्रकारचे अाजार उद्भवतात. यामध्ये प्रजननाशी संबंधित अाजारांचे जास्त प्रमाण अाहे. यामध्ये गर्भपात, लवकर माजावर न येणे, मुका माज दाखविणे, शारीरिक वाढ मंदावने, गर्भधारणेचा दर कमी होणे इ. अाजारांचा सामवेश होतो. हे अाजार अोळखून वेळीच उपचार होणे गरजेचे असते.
 
सर्व प्रकारच्या गाभण, दुधाळ, गायी, म्हशी, पैदाशीचा वळू, रेडे, मांसल शेळ्या, मेंढ्या जनावरांच्या निरोगी वाढीसाठी आणि उत्तम उत्पादनासाठी विविध पोषण मूल्यांची आवश्‍यकता असते. त्यामध्ये खनिज हा शरीराला आवश्‍यक असणाऱ्या मूलभूत पोषण मूल्यांपैकी अविभाज्य असा एक घटक आहे. त्यासाठी जनावरांच्या अाहार खनिजांचा योग्य प्रमाणात पुरवठा करणे अावश्‍यक अाहे.

सूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे होणारे आजार
विविध सूक्ष्म खनिजांमुळे वेगवेगळे आजार उद्‌भवतात. यामध्ये विशेषतः

  • गर्भधारणेच्या सुरवातीच्या काळातील गर्भपात.
  • गाय/ म्हैस व्यायल्यानंतर जार पूर्णपणे गर्भाशयातून योग्य वेळेत बाहेर न पडणे अथवा अडकून राहणे.
  • गायी/ म्हशी लवकर माजावर न येणे किंवा मुका माज ओळखण्यास कठीण जातो. आणि बऱ्याचदा तो न ओळखता निघून जातो. परिणामी नुकसानाला सामोरे जावे लागते.
  • प्रजननक्षम वळूंच्या कामोत्तेजनेमध्ये कमतरता निर्माण होते. वीर्यनिर्मितीचे प्रमाण कमी होऊन त्याची गुणवत्ताही खालावते. परिणामी वळूंमध्ये वंध्यत्वाची गंभीर समस्या निर्माण होते.
  • जनावरांची लैंगिक आणि शारीरिक वाढ मंदावून जनावरे उशिरा वयात येतात.
  • गर्भधारणेचा दर (कळण्याचे प्रमाण) कमी होते. गायी/ म्हशी लगेचच उलटतात, त्यामुळे जनावरे फळविण्यासाठी नव्याने माजावर येण्याची वाट पाहावी लागते. परिणामी त्याचा वेळ, खाद्याचा खर्च वाया जातो आणि आर्थिक नुकसान होते.
  • गायी/ म्हशींमध्ये वंध्यत्वाची समस्या निर्माण होते.
  • गर्भाशयाची अपूर्ण वाढ होते. तसेच गर्भधारणेसाठी अनुकूल वातावरणनिर्मितीत बाधा येते.
  • गर्भपाताचे प्रमाण वाढते.
  • प्रदीर्घ काळ प्रसूती वेदनांना सामोरे जावे लागते.
  • कमी वजनाची/ अशक्त वासरे जन्माला येतात.
  • शेळ्या/ मेंढ्या/ डुकरे यांमध्ये एकावेळी अनेक पिले जन्माला येण्याची संख्या कमी होते.
  • गायी/ म्हशी व्यायल्यानंतर गर्भ पूर्वावस्थेत येण्यासाठी दीर्घकाळ लागतो. आणि व्यायल्यानंतर प्रथम माजावर येण्याचा काळही वाढतो.
  • जन्मजात विकलांग वासरे जन्माला येण्याचे प्रमाण वाढते. मेलेली वासरे जन्माला येण्याची संख्या वाढते.
  • कासदाह, गर्भाशयाची सूज व इतर आजाराला जनावरे सहज बळी पडतात.
  • उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर खालावते (दुग्ध व मांसल).

डॉ. गजानन जाधव, ७५८८६८९७४७
(स्नातकोत्तर पशुवैद्यक व पशुविज्ञान संस्था, अकोला)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
जनावरांना खुराकासोबत द्या बायपास फॅट,...संतुलित पशुखाद्यामध्ये प्रथिने, पिष्टमय पदार्थ,...
दर्जेदार पशुखाद्यातून होते पोषण,...गाई-म्हशींना दूध उत्पादनासाठी बरेचसे पौष्टिक घटक...
वंधत्व निवारणासाठी कृत्रिम रेतन फायदेशीरफायदेशीर व्यवसायासाठी जनावरे सुदृढ व प्रजननक्षम...
पावसाळ्यात सांभाळा शेळ्यांनापावसाळ्यात आर्द्रतेचे प्रमाण निश्चितच जास्त असते...
शेतीला मिळाली पूरक उद्योगांची जोडअमरावती शहरातील ॲड. झिया खान यांनी भविष्याची सोय...
हिरव्या, कोरड्या चाऱ्याचे योग्य नियोजन...पावसाळ्यामध्ये सर्वत्र भरपूर प्रमाणात हिरवा चारा...
रोखा शेळ्यांमधील जिवाणूजन्य अाजारपावसाळ्यात शेळ्यांमध्ये विविध संसर्गजन्य रोगाचा...
महत्त्व सेंद्रिय पशुपालनाचे...सेद्रिय पशुपालन ही संकल्पना अापल्याकडे नविन असली...
कोंबड्या, जनावरांतील वाईट सवयींचे करा...कोंबड्या अाणि जनावरांस काही वाईट सवयी असतील, तर...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
बदलत्या वातावरणात जपा कोंबड्यांनापावसाळ्यात दमट हवामान असते. त्यामुळे...
फऱ्या, तिवा, घटसपर् रोगाची लक्षणे अोळखापावसाळ्यात जनावरे आजारी पडण्याचे व त्यामुळे...
शेतीला दिली शेळीपालनाची जोडपाटबंधारे खात्यातील नोकरी सांभाळून राम चंदर...
पोषक घटकांनीयुक्त शेळीचे दूधभारतामध्ये प्रामुख्याने गायीच्या व म्हशीच्या...
बोटुकली आकाराच्या मत्स्यबीजाचे संवर्धन...मत्स्यबीज केंद्रावर प्रेरित प्रजननाद्वारे तयार...
उत्कृष्ट शेळीपालन व्यवसायाचा आदर्शपरभणी जिल्ह्यातील वडाळी येथील ढोले बंधूंनी...
पंधरा हजार ब्रॉयलर पक्ष्यांचे काटेकोर...घरची सुमारे दहा ते अकरा एकर माळरानावरची शेती. चार...
अशी करा मत्स्यशेतीची पूर्वतयारी...मत्स्यबीज संगोपनाचे यश हे तळ्याच्या पूर्वतयारीवरच...
काळीपुळी रोग नियंत्रणासाठी...काळीपुळी रोग उष्ण प्रदेशात उन्हाळ्याच्या अखेरीस...
अोळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे आजारप्रजनन संस्थेशी निगडित संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार...