Agriculture story in Marathi, importance of chaas in human diet | Agrowon

आहारात वापरा ताक
कीर्ती देशमुख
गुरुवार, 28 डिसेंबर 2017

ताक हे मधुर, आंबट, किंचित तुरट रसाचे, उष्ण गुणाचे व मधुर परिणाम करणारे आहे. ताकाचे ‘वैशिष्ट्य’ म्हणजे ते वात, पित्त व कफ या तिन्ही दोषांचे शमन करते. त्यामुळे ताजे ताक कोणत्याही विकारात व कोणत्याही ऋतूत चालते.

ताक हे दूध व दह्यापेक्षा पचण्यास हलके असते. ताकात दुधाचे सर्वच गुण असल्यामुळे ताकामुळे दुधाचे सर्वच फायदे मिळून भूक लागणे, अन्नपचन होणे हे विशेष फायदे होतात.

उत्तम पचनासाठी ताक

ताक हे मधुर, आंबट, किंचित तुरट रसाचे, उष्ण गुणाचे व मधुर परिणाम करणारे आहे. ताकाचे ‘वैशिष्ट्य’ म्हणजे ते वात, पित्त व कफ या तिन्ही दोषांचे शमन करते. त्यामुळे ताजे ताक कोणत्याही विकारात व कोणत्याही ऋतूत चालते.

ताक हे दूध व दह्यापेक्षा पचण्यास हलके असते. ताकात दुधाचे सर्वच गुण असल्यामुळे ताकामुळे दुधाचे सर्वच फायदे मिळून भूक लागणे, अन्नपचन होणे हे विशेष फायदे होतात.

उत्तम पचनासाठी ताक

  • दूध व दह्यातील स्निग्ध (फॅट) पदार्थ ताकात अल्पांशाने असतात, हा ताकाचा विशेष गुण घुसळण्याच्या (मंथन) अग्निप्रक्रियेने आला आहे.
  • ताकामुळे भूक लागते, त्यामुळे भूक लागत नसल्यास (अग्निमांद्य) ताकात थोडी हिंगाची पूड व मीठ घालून किंवा हिंगाष्टक चूर्ण मिसळून जेवणापूर्वी दररोज ताक प्यावे म्हणजे हळूहळू भूक सुधारते.
  • ताकाचा मुख्य गुणधर्म म्हणजे ताकामुळे अन्नपचन चांगल्या रीतीने होते. शरीरातील एकूण पचनसंस्थेवरच ताकाचा उत्तम परिणाम होतो. म्हणून दररोज जेवणानंतर ताक प्यावे. दररोज जेवणानंतर थोडी मिरपूड, काळे मीठ वा साधे मीठ मिसळलेले ताक प्यावे. विशेषत: गोड पदार्थाच्या वा मांसाहाराच्या जड जेवणानंतर तर असे ताक अत्यंत उपयुक्त ठरते.
  • अन्नपचनाची तक्रार (अजीर्ण), पोटात गुबार धरणे (गॅसेस), आंबट, करपट ढेकर येणे, जेवणानंतर पोट जड होणे अशा तक्रारी असतील त्यांनी जेवणामध्ये व जेवणानंतरही हिंगाची पूड, काळेमीठ किंवा हिंगाष्टक चूर्ण घातलेले गोडसर ताजे ताक थोडेथोडे प्यावे. म्हणजे निश्चितपणे फायदा होतो.

ताकाचे प्रकार
आयुर्वेदाने ताकाचे चार मुख्य प्रकार मानले आहेत.
१) तक्र : दही घुसळून वर आलेले लोणी काढून घेऊन नंतर त्यात ताक फार घट्ट किंवा पातळ होणार नाही इतपत पाणी घालून केलेले ताक.
२) घोल : विरजलेल्या दह्यात पाणी न घालता लोण्यासकट (मलई) घुसळलेले ताक.
३) मथित : विरजलेल्या दहय़ात पाणी न घालता दही घुसळून वर आलेले लोणी (मलई) काढून घेऊन तयार केलेले ताक.
४) उदश्वित् : विरजलेले दही घुसळून वर आलेले लोणी काढून घेऊन दहय़ाच्या निमपट म्हणजे अर्धे पाणी घालून बनवलेले ताक. याशिवाय व्यवहारात ताकाचे विविध पेय लोकप्रिय आहेत.

ताकाचे गुणधर्म
वैद्यकशास्त्रानुसार ताकामध्ये निसर्गत:च अन्नपचनास मदत करणारे व आतड्यांचे संरक्षण करणारे लॅक्टोबॅसिलस – लॅक्टिस, लॅक्टोबॅसिलस अॅणसिडोफायलस, स्ट्रेप्टोकोकस थर्मोफायलस, स्ट्रेप्टोकोकस लॅक्टिस इत्यादी सूक्ष्मजंतू असतात. आतड्यांतील हे जिवाणू नुसते अन्नपचनासच मदत करीत नाहीत, तर ते आतड्यांतील अनेक विषाणूंचा नाश करून शरीराची प्रतिकारशक्तीही वाढवितात. यामुळे आयुर्वेदामध्ये ताकाला अनन्यसाधारण महत्त्व अाहे.
 
संपर्क ः कीर्ती देशमुख, ८२७५४१२०६३
विषय विशेषज्ञ गृहविज्ञान, कृषी विज्ञान केंद्र, अकोला

इतर ताज्या घडामोडी
शेतमालाला भाव न देणारे उत्पन्न दुप्पट...भंडारा : शेतमालाला भाव नसल्याने अधिक...
भाजप हा उमेदवार आयात करणारा पक्ष : रावतेनागपूर : भाजप हा उमेदवार आयात करणारा पक्ष...
कृषी सल्ला : भात, भुईमुग, आंबा,...भात ः सध्या रोपवाटिकेसाठी शेतकऱ्यांनी तयारी सुरू...
द्राक्ष बागेत रोगांच्या प्रादुर्भावाची... सर्व द्राक्ष विभागांमध्ये...
कृषी तंत्रज्ञान पदविका अभ्‍यासक्रम...मुंबई : राहुरी येथील महात्मा फुले कृषी...
सातारा जिल्ह्यात आले लागवडीस गतीसातारा  ः उष्णतेत वाढीमुळे रखडलेल्या आले...
शेतकऱ्यांना मिळणार पाच रुपयांत पोटभर...लातूर  : शंभर-दीडशे किलोमीटर अंतरावरून आपला...
रोहित्राच्या बाॅक्समधील फ्यूज तारांच्या...परभणी ः जिल्ह्यातील कृषी पंपाना वीजपुरवठा...
नष्ट होत असलेल्या देशी वाणांचे संवर्धन...पुणे ः हरितक्रांतीच्या नादात अधिक उत्पादनाच्या...
यवतमाळ जिल्ह्यात फळबागांनी टाकल्या मानायवतमाळ  : कडाक्‍याच्या उन्हामुळे...
कागदपत्रांची पूर्तता करूनही लिलाव बंद...मालेगाव, जि. नाशिक  : मालेगाव कृषी उत्पन्‍न...
शेतकऱ्यांना ‘करार शेती’च्या माध्यमातून...नवी दिल्ली : शेतमालाचा बाजार आणि किंमतीतील...
सोलापूर बाजार समितीत ३९ कोटींचा...सोलापूर : सोलापूर कृषी उत्पन्न बाजार समितीत...
साताऱ्यात गवार २०० ते ३०० रुपये दहाकिलोसातारा : येथील कृषी उत्पन्न बाजार समितीत मंगळवारी...
देशात सर्वांत महाग पेट्रोल धर्माबादला,...नांदेड : नांदेड जिल्ह्याच्या तेलंगणा व...
पेरूबागेसाठी सघन लागवडीचे तंत्रपेरू बागेमध्ये उत्पादकता वाढवण्यासाठी सघन...
जळगाव बाजार समितीकडून आवाराबाहेर...जळगाव : फळे-भाजीपाला नियमनमुक्तीनंतर बाजार समिती...
जीएम ई. कोलाय जैवइंधननिर्मितीसाठी...जैवइंधनाच्या निर्मितीसाठी जनुकीय तंत्रज्ञानाने...
पुणे विभागात पाणीटंचाई वाढतेयपुणे : वाढत्या उन्हाबरोबरच पुणे विभागातील...
जळगाव जिल्ह्यातील पाणीटंचाई होतेय भीषणजळगाव  ः जिल्ह्यातील पश्‍चिम पट्ट्यात...