Agriculture story in Marathi, importance of chaas in human diet | Agrowon

आहारात वापरा ताक
कीर्ती देशमुख
गुरुवार, 28 डिसेंबर 2017

ताक हे मधुर, आंबट, किंचित तुरट रसाचे, उष्ण गुणाचे व मधुर परिणाम करणारे आहे. ताकाचे ‘वैशिष्ट्य’ म्हणजे ते वात, पित्त व कफ या तिन्ही दोषांचे शमन करते. त्यामुळे ताजे ताक कोणत्याही विकारात व कोणत्याही ऋतूत चालते.

ताक हे दूध व दह्यापेक्षा पचण्यास हलके असते. ताकात दुधाचे सर्वच गुण असल्यामुळे ताकामुळे दुधाचे सर्वच फायदे मिळून भूक लागणे, अन्नपचन होणे हे विशेष फायदे होतात.

उत्तम पचनासाठी ताक

ताक हे मधुर, आंबट, किंचित तुरट रसाचे, उष्ण गुणाचे व मधुर परिणाम करणारे आहे. ताकाचे ‘वैशिष्ट्य’ म्हणजे ते वात, पित्त व कफ या तिन्ही दोषांचे शमन करते. त्यामुळे ताजे ताक कोणत्याही विकारात व कोणत्याही ऋतूत चालते.

ताक हे दूध व दह्यापेक्षा पचण्यास हलके असते. ताकात दुधाचे सर्वच गुण असल्यामुळे ताकामुळे दुधाचे सर्वच फायदे मिळून भूक लागणे, अन्नपचन होणे हे विशेष फायदे होतात.

उत्तम पचनासाठी ताक

  • दूध व दह्यातील स्निग्ध (फॅट) पदार्थ ताकात अल्पांशाने असतात, हा ताकाचा विशेष गुण घुसळण्याच्या (मंथन) अग्निप्रक्रियेने आला आहे.
  • ताकामुळे भूक लागते, त्यामुळे भूक लागत नसल्यास (अग्निमांद्य) ताकात थोडी हिंगाची पूड व मीठ घालून किंवा हिंगाष्टक चूर्ण मिसळून जेवणापूर्वी दररोज ताक प्यावे म्हणजे हळूहळू भूक सुधारते.
  • ताकाचा मुख्य गुणधर्म म्हणजे ताकामुळे अन्नपचन चांगल्या रीतीने होते. शरीरातील एकूण पचनसंस्थेवरच ताकाचा उत्तम परिणाम होतो. म्हणून दररोज जेवणानंतर ताक प्यावे. दररोज जेवणानंतर थोडी मिरपूड, काळे मीठ वा साधे मीठ मिसळलेले ताक प्यावे. विशेषत: गोड पदार्थाच्या वा मांसाहाराच्या जड जेवणानंतर तर असे ताक अत्यंत उपयुक्त ठरते.
  • अन्नपचनाची तक्रार (अजीर्ण), पोटात गुबार धरणे (गॅसेस), आंबट, करपट ढेकर येणे, जेवणानंतर पोट जड होणे अशा तक्रारी असतील त्यांनी जेवणामध्ये व जेवणानंतरही हिंगाची पूड, काळेमीठ किंवा हिंगाष्टक चूर्ण घातलेले गोडसर ताजे ताक थोडेथोडे प्यावे. म्हणजे निश्चितपणे फायदा होतो.

ताकाचे प्रकार
आयुर्वेदाने ताकाचे चार मुख्य प्रकार मानले आहेत.
१) तक्र : दही घुसळून वर आलेले लोणी काढून घेऊन नंतर त्यात ताक फार घट्ट किंवा पातळ होणार नाही इतपत पाणी घालून केलेले ताक.
२) घोल : विरजलेल्या दह्यात पाणी न घालता लोण्यासकट (मलई) घुसळलेले ताक.
३) मथित : विरजलेल्या दहय़ात पाणी न घालता दही घुसळून वर आलेले लोणी (मलई) काढून घेऊन तयार केलेले ताक.
४) उदश्वित् : विरजलेले दही घुसळून वर आलेले लोणी काढून घेऊन दहय़ाच्या निमपट म्हणजे अर्धे पाणी घालून बनवलेले ताक. याशिवाय व्यवहारात ताकाचे विविध पेय लोकप्रिय आहेत.

ताकाचे गुणधर्म
वैद्यकशास्त्रानुसार ताकामध्ये निसर्गत:च अन्नपचनास मदत करणारे व आतड्यांचे संरक्षण करणारे लॅक्टोबॅसिलस – लॅक्टिस, लॅक्टोबॅसिलस अॅणसिडोफायलस, स्ट्रेप्टोकोकस थर्मोफायलस, स्ट्रेप्टोकोकस लॅक्टिस इत्यादी सूक्ष्मजंतू असतात. आतड्यांतील हे जिवाणू नुसते अन्नपचनासच मदत करीत नाहीत, तर ते आतड्यांतील अनेक विषाणूंचा नाश करून शरीराची प्रतिकारशक्तीही वाढवितात. यामुळे आयुर्वेदामध्ये ताकाला अनन्यसाधारण महत्त्व अाहे.
 
संपर्क ः कीर्ती देशमुख, ८२७५४१२०६३
विषय विशेषज्ञ गृहविज्ञान, कृषी विज्ञान केंद्र, अकोला

इतर ताज्या घडामोडी
भाजीपाला सल्लासध्याच्या काळात बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन...
कृषी सल्ला : ऊस, कापूस, तूर, गहू, हरभरा...ज्या ठिकाणी पाण्याचा ताण बसत आहे, त्या ठिकाणी...
हाताचा नाकाशी होणाऱ्या संपर्कातूनही...न्यूमोनियाकारक जिवाणू हा नाकाला हात लावणे,...
खानदेशात खरिपातील ज्वारीची आवक सुरुजळगाव : खानदेशात अनेक भागांत ज्वारीची मळणी जवळपास...
परभणी जिल्ह्यात मुगाची उत्पादकता एकरी १...परभणी : यंदा परभणी जिल्ह्यात मुगाची सरासरी...
पुणे जिल्ह्यात चाराटंचाईपुणे   ः पुणे जिल्ह्यातील पूर्व पट्ट्यात...
नगर - मराठवाड्यात पाण्यावरून संघर्षाची...नगर ः पुरेसा पाऊस झाला नसल्याने यंदा...
‘महसूल’च्या जागेवर चाऱ्याच्या...यवतमाळ  ः पांढरकवडा व राळेगाव तालुक्‍यांतील...
सातारा जिल्ह्यात ७७३ एकरांवर तुती लागवडसातारा  ः जिल्ह्यात रेशीम शेती करण्याकडे...
हिंगोली, नांदेड, परभणीत आॅनलाइन नोंदणीत...परभणी   ः आधारभूत किंमत खरेदी योजनेअंतर्गत...
वारणा नदीवरील बंधारा दुरुस्तीमुळे...कोल्हापूर  : वारणा नदीवरील विविध बंधाऱ्यांची...
अळिंबी, स्पॉन्सच्या नावीन्यपूर्ण...सर्व वयोगटातील लोंकासाठी अळिंबी हे अत्यंत पोषक...
शेतीमाल विक्रीसाठी १२ शेतकऱ्यांची नोंदणीसांगली ः सांगली जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांना उडीद, मूग...
नांदेड, परभणी, हिंगोलीत मूग, उडदाला कमी...नांदेड ः नांदेड, परभणी, हिंगोलीतील कृषी उत्पन्न...
पीक संरक्षण क्षेत्रात ‘महिंद्रा’ची...मुंबई : कृषी अवजारे आणि शेती उत्पादनात देशात...
गिरणारे बाजारातील बेहिशेबी वसुलीला चापनाशिक : गिरणारे (ता. जि. नाशिक) येथील टोमॅटो...
'योग्य आर्थिक व्यवस्थापन हा शेती...नाशिक : ‘‘योग्य आर्थिक व्यवस्थापन हाच शेती...
कपाशीवरील पांढरी माशी, कोळी नियंत्रण...सध्या कोरडवाहू कपाशीवर पांढऱ्या माशी व कोळी या...
जळगावात केळीदरात १०० रुपयांनी वाढजळगाव ः केळी दरात गत आठवड्याच्या अखेरीस...
नागपुरात नव्या सोयाबीनची बाजारात आवक...नागपूर ः बाजारात नव्या सोयाबीनची आवक वाढती असली...