Agriculture story in Marathi, importance of chaas in human diet | Agrowon

आहारात वापरा ताक
कीर्ती देशमुख
गुरुवार, 28 डिसेंबर 2017

ताक हे मधुर, आंबट, किंचित तुरट रसाचे, उष्ण गुणाचे व मधुर परिणाम करणारे आहे. ताकाचे ‘वैशिष्ट्य’ म्हणजे ते वात, पित्त व कफ या तिन्ही दोषांचे शमन करते. त्यामुळे ताजे ताक कोणत्याही विकारात व कोणत्याही ऋतूत चालते.

ताक हे दूध व दह्यापेक्षा पचण्यास हलके असते. ताकात दुधाचे सर्वच गुण असल्यामुळे ताकामुळे दुधाचे सर्वच फायदे मिळून भूक लागणे, अन्नपचन होणे हे विशेष फायदे होतात.

उत्तम पचनासाठी ताक

ताक हे मधुर, आंबट, किंचित तुरट रसाचे, उष्ण गुणाचे व मधुर परिणाम करणारे आहे. ताकाचे ‘वैशिष्ट्य’ म्हणजे ते वात, पित्त व कफ या तिन्ही दोषांचे शमन करते. त्यामुळे ताजे ताक कोणत्याही विकारात व कोणत्याही ऋतूत चालते.

ताक हे दूध व दह्यापेक्षा पचण्यास हलके असते. ताकात दुधाचे सर्वच गुण असल्यामुळे ताकामुळे दुधाचे सर्वच फायदे मिळून भूक लागणे, अन्नपचन होणे हे विशेष फायदे होतात.

उत्तम पचनासाठी ताक

  • दूध व दह्यातील स्निग्ध (फॅट) पदार्थ ताकात अल्पांशाने असतात, हा ताकाचा विशेष गुण घुसळण्याच्या (मंथन) अग्निप्रक्रियेने आला आहे.
  • ताकामुळे भूक लागते, त्यामुळे भूक लागत नसल्यास (अग्निमांद्य) ताकात थोडी हिंगाची पूड व मीठ घालून किंवा हिंगाष्टक चूर्ण मिसळून जेवणापूर्वी दररोज ताक प्यावे म्हणजे हळूहळू भूक सुधारते.
  • ताकाचा मुख्य गुणधर्म म्हणजे ताकामुळे अन्नपचन चांगल्या रीतीने होते. शरीरातील एकूण पचनसंस्थेवरच ताकाचा उत्तम परिणाम होतो. म्हणून दररोज जेवणानंतर ताक प्यावे. दररोज जेवणानंतर थोडी मिरपूड, काळे मीठ वा साधे मीठ मिसळलेले ताक प्यावे. विशेषत: गोड पदार्थाच्या वा मांसाहाराच्या जड जेवणानंतर तर असे ताक अत्यंत उपयुक्त ठरते.
  • अन्नपचनाची तक्रार (अजीर्ण), पोटात गुबार धरणे (गॅसेस), आंबट, करपट ढेकर येणे, जेवणानंतर पोट जड होणे अशा तक्रारी असतील त्यांनी जेवणामध्ये व जेवणानंतरही हिंगाची पूड, काळेमीठ किंवा हिंगाष्टक चूर्ण घातलेले गोडसर ताजे ताक थोडेथोडे प्यावे. म्हणजे निश्चितपणे फायदा होतो.

ताकाचे प्रकार
आयुर्वेदाने ताकाचे चार मुख्य प्रकार मानले आहेत.
१) तक्र : दही घुसळून वर आलेले लोणी काढून घेऊन नंतर त्यात ताक फार घट्ट किंवा पातळ होणार नाही इतपत पाणी घालून केलेले ताक.
२) घोल : विरजलेल्या दह्यात पाणी न घालता लोण्यासकट (मलई) घुसळलेले ताक.
३) मथित : विरजलेल्या दहय़ात पाणी न घालता दही घुसळून वर आलेले लोणी (मलई) काढून घेऊन तयार केलेले ताक.
४) उदश्वित् : विरजलेले दही घुसळून वर आलेले लोणी काढून घेऊन दहय़ाच्या निमपट म्हणजे अर्धे पाणी घालून बनवलेले ताक. याशिवाय व्यवहारात ताकाचे विविध पेय लोकप्रिय आहेत.

ताकाचे गुणधर्म
वैद्यकशास्त्रानुसार ताकामध्ये निसर्गत:च अन्नपचनास मदत करणारे व आतड्यांचे संरक्षण करणारे लॅक्टोबॅसिलस – लॅक्टिस, लॅक्टोबॅसिलस अॅणसिडोफायलस, स्ट्रेप्टोकोकस थर्मोफायलस, स्ट्रेप्टोकोकस लॅक्टिस इत्यादी सूक्ष्मजंतू असतात. आतड्यांतील हे जिवाणू नुसते अन्नपचनासच मदत करीत नाहीत, तर ते आतड्यांतील अनेक विषाणूंचा नाश करून शरीराची प्रतिकारशक्तीही वाढवितात. यामुळे आयुर्वेदामध्ये ताकाला अनन्यसाधारण महत्त्व अाहे.
 
संपर्क ः कीर्ती देशमुख, ८२७५४१२०६३
विषय विशेषज्ञ गृहविज्ञान, कृषी विज्ञान केंद्र, अकोला

इतर ताज्या घडामोडी
कोबीवरील भुरी, घाण्या रोगनियंत्रणराज्यात गेल्या काही दिवसांत अवकाळी पाऊस व गारपीट...
अधिक उत्पादन, साखर उताऱ्यासाठी फुले १०,...ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना अधिक उत्पादन देणाऱ्या...
स्थलांतरित गावांतही मिळणार रेशनचे...नगर : रोजगारासाठी गाव सोडलेल्या कुटुंबांना आता...
नाशिक विभाग ‘मनरेगा’ची मजुरी जमा...नाशिक  : महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण...
शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांसाठी पेटून उठासेलू, जि. परभणी : कधी गारपीट, कधी अवकाळी पाऊस,...
बायफचा फ्रान्स सरकारकडून गौरव पुणे : पशुसंवर्धन, ग्रामविकास व शेती क्षेत्रात...
परभणी जिल्ह्यातील १४ हजार जनावरांना इअर...परभणी : पशुसंवर्धन विभागांतर्गत राबविण्यात येत...
जळगाव जिल्ह्यात हवामानाचा बाजरी उगवणीवर...जळगाव  ः जिल्ह्यात बाजरीची पेरणी काही...
कर्जमाफीच्या २१ लाख शेतकऱ्यांचे खाते '...यवतमाळ : कर्जमाफी अंतिम टप्प्यात आली आहे....
नगर जिल्ह्यात `नरेगा’च्या कामांवर...नगर : मजुरांना रोजगार मिळावा म्हणून राबवल्या...
वऱ्हाडात कांदा बिजोत्पादनाला गारपिटीचा...अकोला ः कांदा बिजोत्पादनाचे मोठे क्षेत्र असणाऱ्या...
हमीभाव : धूळफेकीचे चक्र पूर्ण सत्तेवर येण्यापूर्वी दिलेली आश्वासने सत्तेवर...
सरकारने शेतकऱ्यांची फसवणूक थांबवावी :...दीडपट हमीभावाची सरकारची घोषणा ही शुद्ध बनवाबनवी...
उत्पादन खर्चाबद्दल खुलासा करावा : डॉ....केंद्र सरकारने आगामी खरिपात सर्व अघोषित पिकांसाठी...
मराठवाड्यातील लघू प्रकल्प आले २७ टक्‍क्...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८६४ लघू, मध्यम, मोठ्या...
गारपीटग्रस्त केळी बाग सुधारणेच्या...अवकाळी पाऊस व गारपिटीमुळे  केळी पिकाचे कमी-...
नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांत १५...नांदेड : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
जळगाव जिल्हा परिषदेच्या अर्थसंकल्पात...जळगाव  : जिल्हा परिषदेचा अर्थसंकल्प यंदा सहा...
ब्रॉयलर्स बाजार दहा रुपयांनी उसळला,...ब्रॉयलर्सचा बाजार अपेक्षेप्रमाणे जोरदार उसळी...
पुण्यात कलिंगड, खरबुजाच्या आवकेत वाढपुणे : गुलटेकडी येथील बाजार समितीमध्ये...