agriculture story in marathi, infectious Dysentery in calves | Agrowon

वासरांमधील संसर्गजन्य अतिसार
शुभांगी वारके, सुमेधा बोबडे
मंगळवार, 2 ऑक्टोबर 2018

वासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची लक्षणे दर्शवतो. अतिसार होण्याची कारणे वेगवेगळी असू शकतात, जसे- गैरसंसर्गजन्य व संसर्गजन्य कारणे. प्रतिबंधात्मक उपायांसाठी संक्रमक घटकांची ओळख करून निदान करून घेणे आवश्यक ठरते.

वासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची लक्षणे दर्शवतो. अतिसार होण्याची कारणे वेगवेगळी असू शकतात, जसे- गैरसंसर्गजन्य व संसर्गजन्य कारणे. प्रतिबंधात्मक उपायांसाठी संक्रमक घटकांची ओळख करून निदान करून घेणे आवश्यक ठरते.

अतिसार होण्याची कारणे वेगवेगळी असू शकतात, गैरसंसर्गजन्य कारणे, जसे- असंतुलित आहार, आहारमध्ये अचानक बदल, खाद्याच्या वेळापत्रकातील बदल यांचा समावेश होतो. तसेच संसर्गजन्य कारणांमध्ये संक्रमण (जिवाणूजन्य किंवा विषाणूजन्य), परजीवी संसर्ग, आतड्यांमध्ये आंशिक अडथळा इ. घटक समाविष्ट होतात. अतिसार हा आतड्यातील पोषणमूल्य शोषून घेण्यास प्रतिबंधित करतो. वासरांमध्ये पोषक घटक शोषण्याची क्षमता प्रभावित होऊन शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी झाल्याचे (डीहायड्रेशन) आढळून येते .

रोटा व्हायरस विषाणूजन्य संसर्ग

  • रोटा व्हायरस विषाणूजन्य संसर्ग नवजात वासरात आंत्रशोषण व अतिसराचे प्रमुख कारण आहे. यामध्ये तीव्र स्वरूपाचा अतिसार होऊ शकतो.
  • हा संसर्ग साधारणतः चार दिवस ते तीन आठवडे वयाच्या वासरामध्ये आढळून येतो.

कारणे
साधारणतः अतिसार हा आतड्यात बिघाड झाल्याने होऊ शकतो. अति थंडी किंवा पावसाळा यामुळे वासरांवर ताण येऊन ती इतर रोगजंतू व अाजारास बळी पडू शकतात. याची लक्षणे ही वजन कमी होणे, अतिप्रमाणात हगवण, रक्ती हगवण, हिरवट किंवा फिक्कट पिवळ्या रंगाचा अतिसार, आतड्यांचे श्लेष्म शौचातून जाणे, आतड्यांचा दाह होणे इ. आहेत. आतड्यांचे श्लेष्म शौचातून गेल्यामुळे आतडे प्रभावित होऊ शकतात व शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी झाल्याने (डीहायड्रेशन) शरीरात क्षारांची कमतरता होऊ शकते. आम्लतादेखील वाढू शकते.

लक्षणे
पातळ स्वरूपाचा हिरवट किंवा फिक्कट पिवळ्या रंगाचा अतिसार, भूक मंदावणे, पाण्याचे प्रमाण कमी होणे (डीहायड्रेशन), सुस्तावलेले आणि थकल्यासारखे दिसणे, डोळे निस्तेज खोलवर जाणे, दूध न पिणे, तीव्र व रक्ती अतिसार, आतड्यांचे श्लेष्म शौचातून जाणे. अतिसार साधारणपणे चार ते आठ दिवस असतो. वासरे दुय्यम संसर्गास बळी पडू शकतात. यात द्रवपदार्थ रोगचिकित्सा पद्धती (ईलेक्ट्रोलाईट थेरपी) उपयुक्त ठरते.

रोगनिदान

  • योग्य निदानाच्या पद्धतीचा अवलंब, रोगप्रतिबंध व नियंत्रणास आवश्यक आहे. रोगाची विकसित लक्षणे हे रोटा वायरस विषाणूजन्य संसर्गाचे निदान करण्यास महत्त्वाचे ठरते.
  • रोगाचा नमुना घेणे आवश्यक आहे. रोगनिदानासाठी प्रयोगशाळेत अनेक तंत्राचा वापर केला जातो, त्यासाठी खालील चाचण्या उपयुक्त ठरतात.

एलायझा
या चाचणीद्वारे जास्तीत जास्त नमुने जलदरीत्या तपासले जाऊ शकतात. ही चाचणी रोगाची ओळख करून घेण्यास महत्त्वपूर्ण ठरते.

साखळी शृंखला अभिक्रिया
ही चाचणी संसर्गाच्या सुरवातीच्या काळात त्वरित निदान करण्यास करणीभूत ठरते. या चाचणीकरीता अत्याधुनिक उपकरणाची आवश्यकता असते.

रोगप्रतिबंध
प्रादुर्भाव झालेलेल्या वासरांना इतर जनावरांपासून त्वरीत वेगळे करावे.

  • सर्व वासरांना स्वच्छ, निर्जंतुक व कोरड्या जागी ठेवणे तसेच मुबलक प्रमाणात निर्जंतुक, स्वच्छ पाणी द्यावे.
  • द्रवपदार्थ रोगचिकित्सा पद्धतीचा (इलेक्ट्रोलाईट थेरपीचा) अवलंब करावा. वासरे द्रवपदार्थ रोगचिकित्सा पद्धतीस प्रतिसाद देत नसेल तर प्रतिजैविकांचा वापर करावा, जेणेकरून दुय्यम संसर्गजन्यास कारणीभूत ठरणाऱ्या जिवाणूंना अटकाव घालता येइल.
  • वेळापत्रकानुसार लसीकरण करून घ्यावे.
  • नवजात वासरांना विषाणूंचा संसर्ग होऊ नये म्हणून वासरांना चिकयुक्त दुधाचा म्हणजे आईचे प्रथम दूध द्यावे. या दुधातील प्रतिजैविके रोटावायरसपासून वासरांना संरक्षित करतात, वासरांची प्रतिकारशक्ती वाढवीतात.
  • लसीकरण केलेल्या मातेच्या चिकयुक्त दुधातून वासरांना रोगप्रतिकारशक्ती वाढून रोगास प्रतिबंध घालता येतो.
  • पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने प्रतिजैविके, इलेकट्रोलाईटची मात्रा द्यावी.

संपर्क ः शुभांगी वारके, ९५६१२१४३९५
(नागपूर पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, नागपूर)

इतर कृषिपूरक
पशुसल्लासध्या महाराष्ट्रात सर्वच ठिकाणी कमी-जास्त...
कासदाह आजाराची लक्षणे, प्रतिबंध, उपचारदेशी गाईंच्या तुलनेने संकरित गाईंमध्ये पहिल्या...
कोंबड्यांच्या आहार, लिटर व्यवस्थापनात...कमी तापमानात कोंबड्यांची योग्य प्रकारे काळजी न...
गाभण जनावरे, नवजात वासरांना जपागाभण काळात जनावरांची काळजी घेतल्यास जनावराचे...
चारा टंचाई काळातील जनावरांच्या आरोग्य...पाणी व चाराटंचाईमुळे जनावरांमध्ये क्षार व...
कुक्कुटपालन सल्ला हिवाळ्यात कोंबड्याना इतर पक्ष्यांच्या तुलनेत अधिक...
‘दिशा’ देतेय महिला बचत गटांना आर्थिक...बुलडाणा शहरातील ‘दिशा’ महिला बचत गट फेडरेशनने...
वेळीच ओळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे...जनावरांच्या संगोपनामध्ये उच्च फलनक्षमता किंवा...
थंडीचे प्रमाण वाढेल, हवामान कोरडे राहीलमहाराष्ट्रासह गुजरात, मध्यप्रदेश, उत्तरप्रदेश...
शेती, पशूपालनाच्या नोंदी महत्त्वाच्या...व्यवसाय फायद्यात चालवायचा असेल तर त्यातील नोंदीला...
कॅल्शियमची गरज ओळखून करा आहाराचे नियोजनगाय म्हैस विल्यानंतर ग्लुकोजबरोबरच कॅल्शियमची...
संक्रमण काळातील गाई, म्हशींचे व्यवस्थापनगाई-म्हशींमधील विण्याच्या तीन आठवडे अगोदर व तीन...
जनावरांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शिअम...मांसपेशी, मज्जा संस्थेवर नियंत्रण, गर्भवाढी आणि...
योग्य वेळी करा लसीकरणजनावरांना रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची वाट न बघता...
थंड, ढगाळ अन् कोरड्या हवामानाची शक्यतामहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
दुधाच्या प्रकारानुसार बदलतात मानकेदुग्धजन्य पदार्थ उच्च गुणवत्तेचे व दर्जेदार...
वासरांसाठी योग्य अाहार, संगोपन पद्धतीवासराचा जन्म झाल्यानंतर त्याचा श्‍वासोच्छ्वास...
शेतीला दिली मधमाशीपालनाची जोडपरिसरातील पीकपद्धतीवर आधारित पूरक उद्योगाची जोड...
रोपवाटिका उद्योगात उत्तम संधीकोणत्याही पिकाचे किमान दीड ते दोन महिने आधी...
जनावरांच्या अाहारात बुरशीजन्य घटकांचा...अाहाराद्वारे जनावरांच्या शरीरात बरेच हानिकारक घटक...