agriculture story in marathi, infectious Dysentery in calves | Agrowon

वासरांमधील संसर्गजन्य अतिसार
शुभांगी वारके, सुमेधा बोबडे
मंगळवार, 2 ऑक्टोबर 2018

वासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची लक्षणे दर्शवतो. अतिसार होण्याची कारणे वेगवेगळी असू शकतात, जसे- गैरसंसर्गजन्य व संसर्गजन्य कारणे. प्रतिबंधात्मक उपायांसाठी संक्रमक घटकांची ओळख करून निदान करून घेणे आवश्यक ठरते.

वासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची लक्षणे दर्शवतो. अतिसार होण्याची कारणे वेगवेगळी असू शकतात, जसे- गैरसंसर्गजन्य व संसर्गजन्य कारणे. प्रतिबंधात्मक उपायांसाठी संक्रमक घटकांची ओळख करून निदान करून घेणे आवश्यक ठरते.

अतिसार होण्याची कारणे वेगवेगळी असू शकतात, गैरसंसर्गजन्य कारणे, जसे- असंतुलित आहार, आहारमध्ये अचानक बदल, खाद्याच्या वेळापत्रकातील बदल यांचा समावेश होतो. तसेच संसर्गजन्य कारणांमध्ये संक्रमण (जिवाणूजन्य किंवा विषाणूजन्य), परजीवी संसर्ग, आतड्यांमध्ये आंशिक अडथळा इ. घटक समाविष्ट होतात. अतिसार हा आतड्यातील पोषणमूल्य शोषून घेण्यास प्रतिबंधित करतो. वासरांमध्ये पोषक घटक शोषण्याची क्षमता प्रभावित होऊन शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी झाल्याचे (डीहायड्रेशन) आढळून येते .

रोटा व्हायरस विषाणूजन्य संसर्ग

  • रोटा व्हायरस विषाणूजन्य संसर्ग नवजात वासरात आंत्रशोषण व अतिसराचे प्रमुख कारण आहे. यामध्ये तीव्र स्वरूपाचा अतिसार होऊ शकतो.
  • हा संसर्ग साधारणतः चार दिवस ते तीन आठवडे वयाच्या वासरामध्ये आढळून येतो.

कारणे
साधारणतः अतिसार हा आतड्यात बिघाड झाल्याने होऊ शकतो. अति थंडी किंवा पावसाळा यामुळे वासरांवर ताण येऊन ती इतर रोगजंतू व अाजारास बळी पडू शकतात. याची लक्षणे ही वजन कमी होणे, अतिप्रमाणात हगवण, रक्ती हगवण, हिरवट किंवा फिक्कट पिवळ्या रंगाचा अतिसार, आतड्यांचे श्लेष्म शौचातून जाणे, आतड्यांचा दाह होणे इ. आहेत. आतड्यांचे श्लेष्म शौचातून गेल्यामुळे आतडे प्रभावित होऊ शकतात व शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी झाल्याने (डीहायड्रेशन) शरीरात क्षारांची कमतरता होऊ शकते. आम्लतादेखील वाढू शकते.

लक्षणे
पातळ स्वरूपाचा हिरवट किंवा फिक्कट पिवळ्या रंगाचा अतिसार, भूक मंदावणे, पाण्याचे प्रमाण कमी होणे (डीहायड्रेशन), सुस्तावलेले आणि थकल्यासारखे दिसणे, डोळे निस्तेज खोलवर जाणे, दूध न पिणे, तीव्र व रक्ती अतिसार, आतड्यांचे श्लेष्म शौचातून जाणे. अतिसार साधारणपणे चार ते आठ दिवस असतो. वासरे दुय्यम संसर्गास बळी पडू शकतात. यात द्रवपदार्थ रोगचिकित्सा पद्धती (ईलेक्ट्रोलाईट थेरपी) उपयुक्त ठरते.

रोगनिदान

  • योग्य निदानाच्या पद्धतीचा अवलंब, रोगप्रतिबंध व नियंत्रणास आवश्यक आहे. रोगाची विकसित लक्षणे हे रोटा वायरस विषाणूजन्य संसर्गाचे निदान करण्यास महत्त्वाचे ठरते.
  • रोगाचा नमुना घेणे आवश्यक आहे. रोगनिदानासाठी प्रयोगशाळेत अनेक तंत्राचा वापर केला जातो, त्यासाठी खालील चाचण्या उपयुक्त ठरतात.

एलायझा
या चाचणीद्वारे जास्तीत जास्त नमुने जलदरीत्या तपासले जाऊ शकतात. ही चाचणी रोगाची ओळख करून घेण्यास महत्त्वपूर्ण ठरते.

साखळी शृंखला अभिक्रिया
ही चाचणी संसर्गाच्या सुरवातीच्या काळात त्वरित निदान करण्यास करणीभूत ठरते. या चाचणीकरीता अत्याधुनिक उपकरणाची आवश्यकता असते.

रोगप्रतिबंध
प्रादुर्भाव झालेलेल्या वासरांना इतर जनावरांपासून त्वरीत वेगळे करावे.

  • सर्व वासरांना स्वच्छ, निर्जंतुक व कोरड्या जागी ठेवणे तसेच मुबलक प्रमाणात निर्जंतुक, स्वच्छ पाणी द्यावे.
  • द्रवपदार्थ रोगचिकित्सा पद्धतीचा (इलेक्ट्रोलाईट थेरपीचा) अवलंब करावा. वासरे द्रवपदार्थ रोगचिकित्सा पद्धतीस प्रतिसाद देत नसेल तर प्रतिजैविकांचा वापर करावा, जेणेकरून दुय्यम संसर्गजन्यास कारणीभूत ठरणाऱ्या जिवाणूंना अटकाव घालता येइल.
  • वेळापत्रकानुसार लसीकरण करून घ्यावे.
  • नवजात वासरांना विषाणूंचा संसर्ग होऊ नये म्हणून वासरांना चिकयुक्त दुधाचा म्हणजे आईचे प्रथम दूध द्यावे. या दुधातील प्रतिजैविके रोटावायरसपासून वासरांना संरक्षित करतात, वासरांची प्रतिकारशक्ती वाढवीतात.
  • लसीकरण केलेल्या मातेच्या चिकयुक्त दुधातून वासरांना रोगप्रतिकारशक्ती वाढून रोगास प्रतिबंध घालता येतो.
  • पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने प्रतिजैविके, इलेकट्रोलाईटची मात्रा द्यावी.

संपर्क ः शुभांगी वारके, ९५६१२१४३९५
(नागपूर पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, नागपूर)

इतर कृषिपूरक
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...
जनावरांच्या खाद्यामध्ये अचानक बदल करणे...कोवळा चारा, निकृष्ट दर्जाचा चारा किंवा बुरशीची...
जनावरांतील रोगनिदानासाठी प्रयोगशाळा...तात्काळ रोगनिदान व योग्य उपचार केल्यामुळे औषधांचा...
गाई, म्हशींची दुग्धोत्पादन क्षमता वाढवा...सध्याच्या काळात सेक्स सीमेन किंवा सॉर्डेड सीमेन,...
ओळखा लिस्टेरिओसिस आजाराची लक्षणेजनावरापासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने...
पशुसल्लावाढत्या तापमानात जनावरांच्या आहार...
प्रजननक्षमता सक्षम करण्यासाठी...सुयोग्य व समतोल आहारातून जनावरांना ऊर्जा, प्रथिने...
जनावरांमध्ये प्रसूतीनंतर येणाऱ्या समस्याजनावर गाभण असताना व विताना जर व्यवस्थित लक्ष दिले...
प्रक्रियेमुळे वाढेल ऊस वाढ्याची...वाढ्यातील आॅक्झलेट या घटकामुळे जनावराच्या शरीरात...