agriculture story in marathi, integrated farming, progressive farming in drought, shirur kasar, beed | Agrowon

ऊसतोडणीचे काम थांबवले शेतीतून नवी उमेद जागवली 
सूर्यकांत नेटके
मंगळवार, 20 नोव्हेंबर 2018

दुष्काळात हार मानू नये...
अर्जून सांगतात की पर्याय नसल्याने ऊसतोडणीचा व्यवसाय पंचवीस वर्षे केला. आई वडिलांनीही देखील हेच कष्ट उपसले. पण अखेर यातून किती काळ निभावणार, असा प्रश्न सतत पडायचा. कुक्कूटपालनाने खरंच दिशा आणि उमेद दिली. आता पूर्णवेळ शेतकरी झालो आहे याचे समाधान वाटते आहे.  कोणत्याच शेतकऱ्याने उमेद हरवू नये. दुष्काळात हार मानू नये. धडपड सुरू ठेवावी. यश नक्कीच येईल.  

शिरूर कासार (जि. बीड) या दुष्काळी तालुक्‍यातील स्थिती यंदा फारच गंभीर आहे. तालुक्‍यातील वारणी येथील अर्जुन केदार यांना आपल्या तीस गुंठे क्षेत्रात जीवावरची कसरत करावी लागत आहे. पंचवीस वर्षे ऊसतोडणीचे काम केलेले केदार मोठ्या जिद्दीने पूर्णवेळ शेती करताहेत. त्यात नवे घडवण्याचा प्रयत्न आहे. भाजीपाला शेती पाण्याअभावी थांबली असली तरी जिद्दीने कुक्कूटपालन, शेळीपालन करीत त्यांनी 
शेतीत नवी उमेद मात्र जपली आहे. 

नगर जिल्ह्यातील दुष्काळी असलेल्या पाथर्डी तालुक्‍याला जोडून बीड जिल्ह्यातील शिरूर कासार तालुका आहे. सिंचनाचा अभाव असल्याने येथील शेती पाण्याच्या भरवश्‍यावर असते. त्यामुळे या भागातील बहूतांश शेतकरी कुटूंबे ऊसतोडणीचे काम करतात. तालुक्यातील वारणी येथील अर्जुन नामदेव केदार यांनादेखील नाईलाजास्तव तब्बल पंचवीस वर्षे ऊसतोडणीचे काम करावे लागले. मात्र त्यातून आयुष्य स्थिर नव्हते. खडतर कष्ट होते, पण त्या मानाने आर्थिक परतावा काहीच नव्हता. अखेर तीन वर्षांपूर्वी पूर्णवेळ शेतकरी होऊन स्वतःच्याच ३० गुंठ्यांतून चांगल्या उत्पन्नाची हमी मिळवावी असे त्यांनी ठरवले. 

शेतीतील उमेद वाढली 
उसतोडणीचे काम सुरूच असताना २००५ मध्ये पाचशे कोंबडीपालन क्षमता असलेले शेड त्यांनी बांधले होते. त्यासाठी बैल विकून भांडवल उभे केले. तीनशे देशी कोंबड्यांचे पालन सुरू केले. कोंबडी विक्रीतून पस्तीस हजार रुपयांचे उत्पन्न मिळाले. शेतीतील उमेद त्यातून वाढली. 

धडपड सुरूच राहिली 
कोंबडीपालनाचा व्यवसाय तब्बल दहा वर्षे सुरूच राहिला. त्या काळात भाकड म्हशींचे संगोपन करून त्या गाभण राहिल्या की विकायच्या, असा व्यवसाय सुरू केला. शेडमध्ये कोंबड्यांची पैदास व विक्रीही सुरू होतीच. 

संघर्षातून नव्या शेडची उभारणी 
साधारण २०१५ च्या सुमारास ऊसतोडणी व्यवसाय थांबवला. मात्र त्या वर्षी पशुसंवर्धन विभागाच्या योजनेतून एकहजार पक्षी क्षमतेच्या शेड उभारणीसाठी अनुदान मिळाले. त्यासाठी सुमारे अडीच लाख रुपये खर्च करून शेड बांधले. जरी अनुदान मिळाले तरीही पुरेसे भांडवल नसल्याने त्यावर्षी बैल विक्री करून ५२ हजार रुपये उभे करावे लागले. उर्वरित भांडवलासाठी पुन्हा ऊसतोडणी करण्याचा निर्णय घेतला. मोठी धडपड करत नव्या शेडची उभारणी केली. 

पूरक व्यवसायांची जोड 
अर्जुन यांच्या कुटूंबात पत्नी, एक मुलगा, एक मुलगी आहे. सगळे मिळून आज शेतीला हातभार लावतात. तीस गुंठ्यांत शेती, कोंबडीपालन व शेळीपालन असा पसारा उभा केला आहे. सुमारे पंधराशे लेअर पक्षी आहेत. महिन्याला सुमारे ४०० ते ५०० पक्षांपर्यंत विक्री होते. त्यातून सुमारे १० हजार रुपयांचा मोठा आधार मिळतो. बहुतांश विक्री बांधावरच होत असल्याने त्यासाठी स्वतंत्र कोठे जावे लागत नाही. 

शेळीपालनाची जोड 
सध्या सात ते आठ शेळ्या आहेत. शक्यतो बोकडाची तीनशे रुपये प्रति किलो दराने विक्री होते. 
कोंबडीपालनाला या व्यवसायाची जोड मिळाल्याने उत्पन्नातही वाढ झाली आहे. 

भाजीपाला शेती संकटात 
साधारण १५ गुंठे टोमॅटो, १० गुंठे मिरची असे क्षेत्र असते. सातही दिवस दररोज बाजारात स्वतः बसून थेट विक्री करण्याचे कष्ट अर्जून उचलतात. त्यामुळे नफ्याचे प्रमाण वाढते. दररोज सुमारे एकहजार ते पंधराशे रुपयांचे एकूण उत्पन्न मिळते. मात्र यंदा पाऊस जवळपास झालाच नाही. त्यामुळे पाणीच नाही. अशावेळी भाजीपाला शेती थांबवली असल्याचे अर्जून यांनी सांगितले. कोंबडी व शेळीपालन शेडच वाढवण्याचा प्रयत्न असल्याचे त्यांनी सांगितले. पाण्यासाठी विंधन विहीर खोदली आहे. पाण्याचा वापर काटेकोर व्हावा म्हणून ठिबक सिंचनही केले आहे. दिलासादायक बाब म्हणजे कुक्कूटपालन व ऊसतोडणीतील उत्पन्नातून दहा गुंठे जमीन घेतली आहे. दहा गुंठ्यांवर शेळ्यांसाठी चारा लागवड केली आहे. 

आत्मविश्वास उंचावला 
अर्जून सांगतात की पर्याय नसल्याने ऊसतोडणीचा व्यवसाय पंचवीस वर्षे केला. आई वडिलांनीही देखील हेच कष्ट उपसले. पण अखेर यातून किती काळ निभावणार, असा प्रश्न सतत पडायचा. कुक्कूटपालनाने खरंच दिशा आणि उमेद दिली. आता पूर्णवेळ शेतकरी झालो आहे याचे समाधान वाटते आहे. भले उत्पन्न फार नसेल पण प्रयत्न सोडलेले नाहीत. कोणत्याच शेतकऱ्याने उमेद हरवू नये. दुष्काळात हार मानू नये. धडपड सुरू ठेवावी. यश नक्कीच येईल. मागील वर्षी पाऊस चांगला झाला होता. मागील वर्षी शेततळे घेतले होते. मात्र अनुदानाची रक्कम मिळाली नाही. अस्तरीकरणासाठी पुरेसे भांडवल नाही. 
अशा परिस्थितीत पाण्याची शाश्‍वत सोय करणे शक्य नाही. तरीही चिकाटी कायम ठेवल्याचे अर्जून म्हणाले. 

केदार यांच्याकडून शिकण्यासारखे 

  • अल्प शिक्षण असूनही अभ्यास, धडपडीतून पूरक व्यवसाय केले उभे 
  • दुष्काळी भाग असला तरी उमेद कायम 
  • पाण्याचे काटेकोर नियोजन  

संपर्क- अर्जून केदार - ९७६७६०५१३२ 
 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
‘उजनी’तील पाणीसाठा उणे पातळीत सोलापूर  ः सोलापूर जिल्ह्याची वरदायिनी...
राज्यभरात अन्नत्याग आंदोलनमुंबई ः शेतकरी साहेबराव करपे व कुटुंबीयांप्रती...
मार्चनंतरही पणन करणार कापूस बाजारात...यवतमाळ ः शेतकऱ्यांच्या घरातील कापूस विकल्या...
मढी यात्रेला बुधवारपासून प्रारंभनगर ः होळीच्या दिवशी सकाळी कानिफनाथांच्या समाधीला...
दर्जेदार ऊसबेण्याची केली निर्मिती काशीळ (ता. जि. सातारा) येथील उच्चशिक्षित व...
मतदानासाठी सकाळी सात ते सायंकाळी...अकोला ः देशात होत असलेल्या लोकसभा...
कोकणातील आंबा अडकला धुक्याच्‍या फेऱ्यातवेंगुर्ले, जि. सिंधुदुर्ग : ऐन हंगामातच कोकणातील...
विदर्भात वादळी पावसाची शक्यतापुणे : मध्य भारतात होत असलेल्या वाऱ्यांच्या...
हळदीचे दिवसातून दोन वेळा सौदेसांगली ः सांगली बाजार समितीत गेल्या दोन ते...
पदविकाधारकांना कृषिसेवेचे दरवाजे बंद... पुणे : राज्याच्या शेतकरी कुटुंबातील हजारो...
सर्वसामान्यांचा असामान्य नेतामाजी संरक्षणमंत्री आणि गोव्याचे मुख्यमंत्री मनोहर...
सर्जनशीलतेला सलाम!व र्ष २०१७ च्या खरीप हंगामात कापसावर फवारणी...
प्राणघातक हृदयरोगाचे प्रमाण होतेय कमीगेल्या दोन वर्षामध्ये हृदयरोगाला प्रतिबंध आणि...
अन्नत्याग आंदोलनास प्रारंभ : अमर हबीब,...नवी दिल्ली : शेतकरी आत्महत्यांप्रती सहवेदना आणि...
मच्छीमारी व्यवसायाने आणली समृद्धीगणित विषयात पदवी असूनही बेरोजगार राहणं नशिबी आलं...
काबुली हरभऱ्याने उंचावले अर्थकारण चोपडा तालुक्‍यातील (जि. जळगाव) तापी व अनेर...
जत तालुक्यात द्राक्ष, डाळिंब बागा...सांगली : जत तालुक्यात पश्‍चिम भाग वगळता...
प्रकल्प व्यवस्थापकावर कारवाईचे आदेशपुणे : एकात्मिक पाणलोट व्यवस्थापन...
सहवेदना :आज अन्नत्याग आंदोलनयवतमाळ: शेतकरी साहेबराव करपे व कुटुंबीयांप्रति...
उन्हाची काहिली वाढलीपुणे: राज्यात गेल्या काही दिवसांपासून उन्हाची...