agriculture story in marathi, jackfruit processing | Agrowon

फणसाचा दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये वापर
अजय गवळी, डॉ. स्नेहल कदम, विष्णू दांडेकर
बुधवार, 21 मार्च 2018

फणसाच्या गऱ्यांना शहरी बाजारपेठेत मागणी आहे. फणसापासून लोणचे, जॅम, मुरांबा, फणस पोळी, फणसाचे चिप्स या पदार्थांसोबतच पिकलेल्या फणसाचा वापर करून अनेक पाैष्टिक दुग्धजन्य पदार्थ घरच्याघरी तयार करता येतात.  

फणसाच्या गऱ्यांना शहरी बाजारपेठेत मागणी आहे. फणसापासून लोणचे, जॅम, मुरांबा, फणस पोळी, फणसाचे चिप्स या पदार्थांसोबतच पिकलेल्या फणसाचा वापर करून अनेक पाैष्टिक दुग्धजन्य पदार्थ घरच्याघरी तयार करता येतात.  

फणसाचे प्रकार  
फणसाचे मुख्यतः दोन प्रकार पडतात
१) कापा फणस  
या जातीच्या फणसाचे गरे कोरडे, खुसखुशीत, गोड व चवीला उत्तम असतात. गराचा रंग पिवळा किंवा गडद केशरी असतो. या फणसाला बाजारात चांगली मागणी अाहे. या फणसापासून लोणची, जॅम, जेली, तळलेले गरे (चिप्स), साखरेच्या पाकात वाळवलेले गरे, गऱ्यांची पावडर, तसेच पेय तयार केले जाते.
२) बरका फणस 
या फणसाचे गरे मऊ असतात व ते रसाळ असून, त्यामध्ये तंतूंचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात असते. गरांचा रंग पिवळसर पांढरा असतो व हे गरे जास्त काळ टिकत नाहीत. गरांचा उपयोग प्रामुख्याने फणसपोळी तयार करण्यासाठी केला जातो.

फणस हा कापायला खूप त्रासदायक असून, एक फणस कापण्यासाठी एक ते दीड तास लागतो. यासाठी कृषी प्रक्रिया विभाग, कृषी अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालय, डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली यांनी हस्तचलित व विद्युतचलित फणस कापणी यंत्र विकसित केली आहेत.

फणसाचे दुग्धजन्य प्रक्रियायुक्त पदार्थ 
फणसातील पोषणमूल्यांचा विचार करून दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाच्या पशुसंवर्धन व दुग्धशास्त्र विभागात फणसाचा दुगधजन्य पदार्थात वापर कसा करता येईल या बाबत संशोधन करून काही पदार्थांमध्ये फणस रसाचा वापर केला. फणस रसाचा उपयोग फक्त फणसपोळीकरिता होतो. मर्यादित मागणी असल्याने प्रक्रियायुक्त फणस रस सहजरित्या उपलब्ध होऊ शकत नाही. याकरिता या रसाचा उपयोग दुग्धजन्य पदार्थामध्ये केल्यास फणसरसाची मागणी वाढू शकते. 

 फणस श्रीखंड 

  • दही मलमलच्या कापडामध्ये बांधून ६ ते ८ तास टांगून ठेवावे त्यातील पाणी पूर्णपणे निथळल्यानंतर चक्का मिळेल. 
  • चक्क्यामध्ये ५० ते ७० टक्के बारीक केलेली साखर मिसळावी. (१ किलो चक्क्यासाठी ५०० ते ७०० ग्रॅम साखर हे प्रमाण चक्क्याच्या अाम्लतेनुसार कमी जास्त करावे.)
  • साखर अाणि चक्का चांगला एकजीव करून त्यामध्ये १५ टक्के फणस रस मिसळावा. 

 रसगुल्ला

  • गाईच्या दुधाचा छन्ना बनवून घ्यावा. छन्ना चांगला मळून घ्यावा.
  • छन्ना मळताना त्याला तेलकटपणा येणार नाही याची खबरदारी घ्यावी. त्यामध्ये ८ ते १० टक्के फणसाचा रस मिसळावा.
  • छन्ना चांगला एकजीव करून त्याचे गोळे तयार करावेत.
  • गोळ्यांना तडे जात असल्यास त्यामध्ये थोडा (५ टक्के) मैदा मिसळावा.  
  • गोळे चांगले गुळगुळीत व तडा न गेलेले असावेत. 
  • एक लिटर पाण्यामध्ये २५० ग्रॅम साखर मिसळून पाक उकळावा. पाक उकळत असताना त्यामध्ये ३/४ चमचे दूध मिसळून पाकावर अालेला साका काढून टाकावा म्हणजे स्वच्छ पाक मिळू शकेल. 
  • उकळत्या पाकात छन्न्याचे गोळे सोडावेत. गोळे जास्त होणार नाहीत याची काळजी घ्यावी. गोळे झाकण ठेवून पाकामध्ये शिजवून घ्यावेत.  
  • गोळे शिजताना त्यावर कायम पाक राहील याची काळजी घ्यावी, १० ते १५ मिनिटानंतर गोळे फुगलेले अढळून येतील. छन्ना चांगला मळून जर गोळे तयार केले असतील तर गोळ्यांना तडा जाणार नाही. गोळ्यांना पिवळसर रंग अाल्यानंतर गॅस बंद करावा. 
  • २० ते २५ मिनिटांत रसगुल्ले तयार होतील. एकतारी पाकामध्ये २ ते ३ तास शिजवलेले गोळे मुरवावेत.

संपर्क ः अजय गवळी, ८००७४४१७०२
(पशुजैवतंत्रज्ञान विभाग, के. के. वाघ कृषी जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक)

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
अवर्षणाचा पिकावरील ताण कमी करण्यासाठी...कोरडवाहू शेतीत पीक उत्पादनाच्या दृष्टीने “ओल तसे...
कोल्हापुरात केळी लागवड कमी होण्याची शक्...कोल्हापूर : पुरेशा पाण्याअभावी जिल्ह्यात केळीच्या...
नगरमधील आठ तालुके अद्यापही रब्बी...नगर ः नगर जिल्ह्यामध्ये रब्बीची आतापर्यंत अवघी नऊ...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
परभणी जिल्ह्यात हुमणीच्या नुकसानीचा कहरपरभणी ः परभणी जिल्ह्यात उद्‍भवलेल्या दुष्काळी...
बाजार समिती कर्मचारी शासन आस्थापनावर...पुणे  ः राज्यातील बाजार समित्यांमधील...
पुणे विभागात चारापिकांची एक लाख...पुणे   ः जनावरांसाठी चाऱ्याची अडचण येऊ नये...
साताऱ्यात उसावर ‘हुमणी’चा प्रादुर्भावसातारा  ः जिल्ह्यातील विविध पिकांवर ‘हुमणी’...
नगर जिल्ह्यात ३५ हजार हेक्‍टरवरील उसावर...नगर  ः नगर जिल्ह्यात यंदा उसावर ‘हुमणी’चा...
‘पंदेकृवि’तील शिवारफेरीला शेतकऱ्यांचा...अकोला  ः डाॅ. पंजाबराव देशमुख कृषी...
महसूल राज्यमंत्र्यांनी घेतला महागावमधील...महागाव, जि. यवतमाळ  ः दुष्काळग्रस्त भागात...
महाराष्ट्रातील जनताच पंतप्रधान मोदी...शिर्डी, जि. नगर   ः घरकुलाचा लाभ देण्यासाठी...
सरकारने कर्जमाफीत घोटाळा केला : उध्दव...नगर  ः राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी कर्जमाफी...
पुण्यात भाजीपाल्याच्या मागणीत वाढ; दरही...पुणे ः गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
नाशिक जिल्ह्यात सर्वपक्षीय पाणी बचाव...नाशिक  : मराठवाड्यातील जायकवाडी धरणात नाशिक...
इंदापूर बाजार समितीत शेतीमाल तारण योजना...इंदापूर, जि. पुणे  ः महाराष्ट्र राज्य कृषी...
नगर जिल्ह्यात एप्रिलपासून चाराटंचाई...नगर  ः जिल्ह्यात यंदा पाऊस नसल्याचे...
शेतीतील सुधारणांसाठी कृषी विद्यापीठांची...अकोला   ः बदललेल्या परिस्थितीत शेतीतही मोठी...
नगर जिल्हा परिषदेत सरकार विरोधात...नगर  ः जिल्हा परिषदेच्या मालकीच्या...
शेतकऱ्यांच्या मागण्यांबाबत ‘राष्ट्रवादी...अकोला  ः तूर, सोयाबीन, हरभरा या पिकांचा विमा...