agriculture story in marathi, jackfruit processing | Agrowon

फणसाचा दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये वापर
अजय गवळी, डॉ. स्नेहल कदम, विष्णू दांडेकर
बुधवार, 21 मार्च 2018

फणसाच्या गऱ्यांना शहरी बाजारपेठेत मागणी आहे. फणसापासून लोणचे, जॅम, मुरांबा, फणस पोळी, फणसाचे चिप्स या पदार्थांसोबतच पिकलेल्या फणसाचा वापर करून अनेक पाैष्टिक दुग्धजन्य पदार्थ घरच्याघरी तयार करता येतात.  

फणसाच्या गऱ्यांना शहरी बाजारपेठेत मागणी आहे. फणसापासून लोणचे, जॅम, मुरांबा, फणस पोळी, फणसाचे चिप्स या पदार्थांसोबतच पिकलेल्या फणसाचा वापर करून अनेक पाैष्टिक दुग्धजन्य पदार्थ घरच्याघरी तयार करता येतात.  

फणसाचे प्रकार  
फणसाचे मुख्यतः दोन प्रकार पडतात
१) कापा फणस  
या जातीच्या फणसाचे गरे कोरडे, खुसखुशीत, गोड व चवीला उत्तम असतात. गराचा रंग पिवळा किंवा गडद केशरी असतो. या फणसाला बाजारात चांगली मागणी अाहे. या फणसापासून लोणची, जॅम, जेली, तळलेले गरे (चिप्स), साखरेच्या पाकात वाळवलेले गरे, गऱ्यांची पावडर, तसेच पेय तयार केले जाते.
२) बरका फणस 
या फणसाचे गरे मऊ असतात व ते रसाळ असून, त्यामध्ये तंतूंचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात असते. गरांचा रंग पिवळसर पांढरा असतो व हे गरे जास्त काळ टिकत नाहीत. गरांचा उपयोग प्रामुख्याने फणसपोळी तयार करण्यासाठी केला जातो.

फणस हा कापायला खूप त्रासदायक असून, एक फणस कापण्यासाठी एक ते दीड तास लागतो. यासाठी कृषी प्रक्रिया विभाग, कृषी अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालय, डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली यांनी हस्तचलित व विद्युतचलित फणस कापणी यंत्र विकसित केली आहेत.

फणसाचे दुग्धजन्य प्रक्रियायुक्त पदार्थ 
फणसातील पोषणमूल्यांचा विचार करून दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठाच्या पशुसंवर्धन व दुग्धशास्त्र विभागात फणसाचा दुगधजन्य पदार्थात वापर कसा करता येईल या बाबत संशोधन करून काही पदार्थांमध्ये फणस रसाचा वापर केला. फणस रसाचा उपयोग फक्त फणसपोळीकरिता होतो. मर्यादित मागणी असल्याने प्रक्रियायुक्त फणस रस सहजरित्या उपलब्ध होऊ शकत नाही. याकरिता या रसाचा उपयोग दुग्धजन्य पदार्थामध्ये केल्यास फणसरसाची मागणी वाढू शकते. 

 फणस श्रीखंड 

  • दही मलमलच्या कापडामध्ये बांधून ६ ते ८ तास टांगून ठेवावे त्यातील पाणी पूर्णपणे निथळल्यानंतर चक्का मिळेल. 
  • चक्क्यामध्ये ५० ते ७० टक्के बारीक केलेली साखर मिसळावी. (१ किलो चक्क्यासाठी ५०० ते ७०० ग्रॅम साखर हे प्रमाण चक्क्याच्या अाम्लतेनुसार कमी जास्त करावे.)
  • साखर अाणि चक्का चांगला एकजीव करून त्यामध्ये १५ टक्के फणस रस मिसळावा. 

 रसगुल्ला

  • गाईच्या दुधाचा छन्ना बनवून घ्यावा. छन्ना चांगला मळून घ्यावा.
  • छन्ना मळताना त्याला तेलकटपणा येणार नाही याची खबरदारी घ्यावी. त्यामध्ये ८ ते १० टक्के फणसाचा रस मिसळावा.
  • छन्ना चांगला एकजीव करून त्याचे गोळे तयार करावेत.
  • गोळ्यांना तडे जात असल्यास त्यामध्ये थोडा (५ टक्के) मैदा मिसळावा.  
  • गोळे चांगले गुळगुळीत व तडा न गेलेले असावेत. 
  • एक लिटर पाण्यामध्ये २५० ग्रॅम साखर मिसळून पाक उकळावा. पाक उकळत असताना त्यामध्ये ३/४ चमचे दूध मिसळून पाकावर अालेला साका काढून टाकावा म्हणजे स्वच्छ पाक मिळू शकेल. 
  • उकळत्या पाकात छन्न्याचे गोळे सोडावेत. गोळे जास्त होणार नाहीत याची काळजी घ्यावी. गोळे झाकण ठेवून पाकामध्ये शिजवून घ्यावेत.  
  • गोळे शिजताना त्यावर कायम पाक राहील याची काळजी घ्यावी, १० ते १५ मिनिटानंतर गोळे फुगलेले अढळून येतील. छन्ना चांगला मळून जर गोळे तयार केले असतील तर गोळ्यांना तडा जाणार नाही. गोळ्यांना पिवळसर रंग अाल्यानंतर गॅस बंद करावा. 
  • २० ते २५ मिनिटांत रसगुल्ले तयार होतील. एकतारी पाकामध्ये २ ते ३ तास शिजवलेले गोळे मुरवावेत.

संपर्क ः अजय गवळी, ८००७४४१७०२
(पशुजैवतंत्रज्ञान विभाग, के. के. वाघ कृषी जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक)

फोटो गॅलरी

इतर ताज्या घडामोडी
बियांद्वारे मिळवता येतील भाताचे ‘क्लोन’ बियांद्वारे मिळवता येतील भाताचे ‘क्लोन’...
प्रथिनांद्वारे मिळवता येईल अधिक टिकाऊ...निसर्गातील कोळ्याच्या धाग्यापासून प्रेरणा घेत चीन...
ऊसतोडणी कामगारांच्या गावांत दुष्काळी...नगर ः जनावरे जगवण्यासाठी आणि रोजगाराच्या शोधात...
नामपूरात शेतमालाला दर, कर्जमाफीसाठी...नामपूर, जि. नाशिक : कांदा पिकासह शेतमालाचे...
वजनकाट्यात घोळ करणाऱ्यांनी लाज बाळगावीमाळेगाव, जि. पुणे ः ‘माळेगाव साखर कारखान्याचे...
कोल्हापूर जिल्ह्यास ३०० एकर तुती...कोल्हापूर : महारेशीम अभियानांतर्गत कोल्हापूर...
हमीभावाने साडेदहा हजार क्विंटल शेतीमाल...नांदेड ः नांदेड, परभणी, हिंगोली जिल्ह्यांमध्ये...
पुणे बाजारात भाजीपाल्यांचे दर स्थिर;...पुणे ः गुलटेकडी येथील कृषी उत्पन्न बाजार...
केळी सल्लाकेळी पिकाची उत्तम वाढ व उत्पादनासाठी सरासरी किमान...
करडईवरील मावा किडीचे नियंत्रणकरडई हे रब्बी हंगामातील प्रमुख तेलबियापैकी...
रताळे उत्पादनवाढीसाठी ओडिशाचा...पेरू येथील आंतरराष्ट्रीय बटाटा केंद्राच्या...
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात गीर, साहिवाल...पुणे : सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात दुग्ध आणि कुक्कुट...
औरंगाबाद जिल्ह्यात ४६९७ क्‍विंटल...औरंगाबाद : हमीभावाअंतर्गत औरंगाबाद जिल्ह्यात मका...
मराठवाड्यातील ५६९ गाव-वाड्यांना टॅंकरऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील पाणीटंचाईचा सामना...
तुरीला ५००० पर्यंत दर, देशी वाणांना...जळगाव : खानदेशात तुरीची मळणी अनेक भागात सुरू झाली...
टँकरऐवजी पाइपलाइनने पाणीपुरवठा करा :...नागपूर : अपुऱ्या व अनियमित पावसामुळे जिल्ह्यातील...
दिल्लीतील व्यावसायिकांनी फळबागा...नगर : नगर जिल्ह्यामधील पाथर्डी तालुक्‍यातील तीव्र...
सातारा जिल्ह्यातील धरणांत अल्प साठासातारा : जिल्ह्यातील प्रमुख धरणांत गतवर्षीच्या...
नाशिक जिल्हा बँकेत खडखडाट तरी सचिवांना...नाशिक : एकीकडे सभासदांना पुरेशी रक्कम देण्यास...
कर्जमाफीची प्रक्रिया थंडावल्याने...सोलापूर : शेतमालाचे कोसळलेले दर, कर्जमाफी होऊनही...