agriculture story in marathi, kabuli green pea market & farming, jalgaon, chopada, dhule, khandesh | Agrowon

काबुली हरभऱ्याने उंचावले अर्थकारण
चंद्रकांत जाधव 
मंगळवार, 19 मार्च 2019

अधिक दर घेणारा काबुली हरभरा
 मागील हंगामात काबुली हरभऱ्याला सुरवातीला ५१०० रुपये प्रतिक्विंटलचे दर शेतकऱ्यांना मिळाले. यंदाच्या हंगामात हेच दर ५८०० रुपये आहेत. अन्य हरभरा वाणांचे दर ३७०० ते ४१०० रुपये आहेत. त्यांच्या तुलनेत काबुलीस अधिक उठाव आहे. कारण त्याचा उपयोग हाॅटेल्स, लग्नसमारंभातील मेन्यू, बेसन पीठ आणि उपपदार्थ तयार करण्यासाठी महानगरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात केला जातो. डाळ उद्योगातही त्याला मोठी मागणी आहे. 

चोपडा तालुक्‍यातील (जि. जळगाव) तापी व अनेर नदीकाठच्या गावांमधील शेतकऱ्यांनी आपले अर्थकारण काबुली हरभरा शेतीतून उंचावले आहे. हरभऱ्याच्या अन्य वाणांच्या तुलनेत त्याला किमान एकहजार ते तेराशे रुपयांनी दर अधिक मिळतात. शिरपूर (जि. धुळे), अमळनेर, चोपडा (जि. जळगाव) येथील बाजारांत त्याला मोठा उठाव आहे. त्याची खरेदीदेखील व्यापारी थेट शेतातून करतात. 

जळगाव जिल्ह्यातील तापी व अनेर नदीकाठील भागात काबुली हरभऱ्याखालील क्षेत्र वाढू लागले आहे. आठ-१० वर्षांपूर्वी हे पीक मोठ्या शेतकऱ्यांचे म्हणून ओळखले जायचे. केळीसाठी बेवड म्हणून त्याचे महत्त्व होते. रावेर, यावल भागांत लागवड व्हायची. मग चोपडा भागात हे पीक पोचले. 

काबुली वाण व जळगाव जिल्हा 

  • जिल्ह्यात हरभरा पिकाखाली सुमारे ६० ते ७० हजार हेक्‍टर क्षेत्र. यात विजय, दिग्विजय व अन्य वाण. 
  • काबुली वाणाची पेरणी सुमारे सात ते आठ हजार हेक्‍टर. 
  • सर्वाधिक तीन ते साडेतीन हजार हेक्‍टर काबुली वाणांचे क्षेत्र चोपडा तालुक्‍यात. 
  • चोपड्यातील अनेर व तापी नदीकाठी मुबलक पाणी असलेल्या वाळकी, विटनेर, अजंती, मोहिदा, वढोदा, दगडी, वेळोदा आदी १२ ते १३ गावांमध्ये अधिक क्षेत्र. 
  • हा भाग जळगाव जिल्ह्यात, मात्र धुळे जिल्ह्यातील शिरपूरपासून २५ किलोमीटरवर. चोपडा बाजार समिती या गावांपासून सुमारे २६ किलोमीटरवर आहे. 

शिरपूरच्या बाजारात अधिक मागणी 
चोपडा तालुक्यातील काबुली हरभऱ्याखाली गावांतील शेतकऱ्यांचा शेती, शिक्षण, बाजार या निमित्त अधिक संपर्क शिरपूरशी आहे. अनेक जण शिरपुरात वास्तव्यासही गेले आहेत. अर्थातच शिरपूरच्या बाजारात काबुली हरभऱ्यास मोठी मागणी असते. अमळनेर बाजार समितीही या भागापासून जवळ आहे. पण शिरपुरात अधिक विक्री शेतकरी करतात. मध्य प्रदेशातील इंदूर, गुजरातमधील सुरतलाही शिरपूर हे ठिकाण सोयीचे आहे. साहजिकच सुरत, इंदूरचे व्यापारी शिरपुरमधील अडतदारांकडून काबुली हरभऱ्याची खरेदी करतात. 

काबुली हरभऱ्याला अधिक दर 
खरेदी थेट शेतातून होते. यात तोलाई, वराई, वाहतूक खर्च आणि शेतकऱ्यांचे श्रम, मजुरी वाचते. क्विंटलमागे ५० ते ६० रुपये दर खरेदीदार देतात. मागील हंगामात सुरवातीला ५१०० रुपये प्रतिक्विंटलचे दर शेतकऱ्यांना मिळाले. यंदाच्या हंगामात हेच दर ५८०० रुपये आहेत. अन्य हरभरा वाणांचे दर ३७०० ते ४१०० रुपये आहेत. त्यांच्या तुलनेत काबुलीस अधिक उठाव आहे. कारण त्याचा उपयोग हाॅटेल्स, लग्नसमारंभातील मेन्यू, बेसन पीठ आणि उपपदार्थ तयार करण्यासाठी महानगरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात केला जातो. डाळ उद्योगातही त्याला मोठी मागणी आहे. 

काबुलीचे मार्केट- ठळक बाबी 

  • काबुलीचा रंग फिकट तपकिरी. आकार अन्य हरभऱ्यापेक्षा मोठा. 
  • शिरपूरच्या बाजारात मार्चच्या सुरवातीला प्रतिदिन २०० क्विंटलपर्यंत आवक. मार्चअखेरीस ती 
  • ५०० क्विंटलवर पोचते. एप्रिलपर्यंत कायम. 
  • चोपडा, अमळनेरच्या बाजारातही मार्चमध्ये आवक वाढते. एप्रिलच्या मध्यापर्यंत बंद. 
  • मळणीचा हंगाम फेब्रुवारीच्या अखेरीस सुरू. 

व्यापाऱ्यांशी घरोब्याचे संबंध 
शिरपुरात १० अडतदार किंवा व्यापाऱ्यांचा शेतकऱ्यांशी वर्षभर संपर्क असतो. काही मोठ्या शेतकऱ्यांना आगाऊ रक्कमही काही अडतदार बिनव्याजी शेतीसंबंधी अर्थपुरवठा म्हणून करतात. त्याची परतफेड काबुली हरभऱ्याच्या माध्यमातून होते. अनेक शेतकरी व व्यापारी यांचे घरोब्याचे संबंध या काबुली हरभरा पिकामुळे निर्माण झाले आहेत. 

मळणीतून रोजगार 
वढोदा येथे सुमारे १२०, अजंतीसीम येथे ३२, तर विटनेर येथे ५० शेतकरी काबुली हरभरा उत्पादनात अग्रेसर आहेत. चोपडा तालुक्‍यात १२ गावांतील प्रत्येक गावात तीन-चार हरभरा मळणी यंत्रचालक आहेत. मार्च- एप्रिलच्या सुरवातीपर्यंत मळणीचा हंगाम जोमात असतो. त्यातून आमच्यासह गावातील तीन-चार जणांना चांगला रोजगार मिळतो. शेतकऱ्यांकडून मजुरांना हरभराही मिळतो असे शेतकरी व ट्रॅक्टरचलित मळणीयंत्र चालक रवींद्र पाटील (आजंतीसीम, ता. चोपडा) म्हणाले. 

शेतकरी अनुभव 
अजंतीसीम (ता. चोपडा) येथील आधार भाऊलाल पाटील व काका गोपाल मुळा पाटील यांची चार हेक्‍टर काळी कसदार, मध्यम प्रकारची शेती आहे. केळी प्रमुख पीक. त्याची काढणी ऑक्‍टोबरमध्ये संपल्यानंतर दरवर्षी पाच ते सहा एकरांत काबुली हरभरा लावला जातो. फसगत होऊ नये यासाठी विश्‍वासातील व्यापाऱ्याकडून ७० रुपये प्रतिकिलो दरात बियाणे खरेदी केले जाते. दोन ओळींमधील अंतर सुमारे दोन फूट तर दोन सऱ्यांमधील अंतर पाच फूट असते. यंदाच्या हंगामात एकरी १२ क्विंटल उत्पादनाची पाटील यांना अपेक्षा आहे. अन्य शेतकऱ्यांकडेही मळणी सुरू आहे. त्यांना एकरी ११ ते १२ क्विंटल उत्पादन साध्य होत आहे. पीक मळणीवर आल्यावर कापणी ते मळणी या प्रक्रियेसाठी एकरी ८०० रुपये मजुरी द्यावी लागते. मळणीसाठी प्रतिक्विंटल २०० रुपये दर द्यावा लागतो. मागील हंगामात पाटील यांना एकरी १४ क्विंटल उत्पादन मिळाले होते. हरभऱ्यानंतर मशागत करून खरिपात मूग घेतला जातो. दरवर्षी तीन-चार एकरांत उतिसंवर्धित केळी तर १० एकरांत आंबेमोहोर व वसई या वाणांच्या केळीची लागवड सप्टेंबर-ऑक्‍टोबर पाटील करतात. 

संपर्क- रवींद्र पाटील-९५४५७८३७९२ 
आधार पाटील-९५४५७८३७९६ 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
असाही एक छुपा करनव्वदच्या दशकापासून राबवल्या जात असलेल्या आर्थिक...
शेततळे की गळके भांडेमा  गेल त्याला शेततळे योजनेची सांगड रोजगार हमी...
इक्रीसॅट पद्धतीतून वाढविले भुईमूग...सोहाळे (ता. आजरा, जि. कोल्हापूर) येथील प्रयोगशील...
गौरीनंदन ने ठेवले दर्जेदार, भेसळमुक्त...शनी शिंगणापूर (ता. नेवासा, जि. नगर) येथील...
नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी पाच दिवसांत...पुणे : नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी (मॉन्सून)...
गतवर्षी नष्ट झाल्या ४० टक्के मधमाशी...गेल्या वर्षी एप्रिल २०१८ ते एप्रिल २०१९ या...
तुरळक ठिकाणीच जोरदार पावसाची शक्यता पुणे : मध्य महाराष्ट्रात चक्राकार वाऱ्याची स्थिती...
एचटीबीटी बियाणे विक्रीप्रकरणी सहा अटकेतवणी, जि. यवतमाळ  : चंद्रपूर जिल्ह्यातील...
राज्यात मध्यम ते हलक्या सरी पुणे ः मॉन्सून दाखल झाल्यानंतर राज्याच्या...
मराठवाड्यात पिककर्जवाटप केवळ १३...औरंगाबाद : कर्जपुरवठ्याबाबत पुन्हा एकदा ...
‘एचटीबीटी’ लागवडप्रकरणी शेतकरी...अकोला ः जिल्ह्यात एचटीबीटी कापूस बियाणे लागवड...
नाशिक येथे आज पाणी व्यवस्थापन परिषदनाशिक: दर्जेदार पीक उत्पादनासाठी सुपीक जमिनीच्या...
मॉन्सूनने महाराष्ट्र व्यापलापुणे : नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांनी (मॉन्सून)...
उत्पन्नवाढीचे गणित चुकते कुठे?साधारणपणे एप्रिल महिन्याच्या आरंभास विविध...
पीकविम्याचे कवित्वप तप्रधान पीकविमा योजनेची देशपातळीवर अंमलबजावणी...
‘वैद्यकीय' प्रवेशास मराठा आरक्षण लागू...नवी दिल्ली : वैद्यकीय आणि दंतवैद्यकीयच्या...
राज्यात सर्वदूर पावसाची हजेरी पुणे : राज्यात मॉन्सून दाखल झाल्यानंतर सर्वदूर...
तीव्र दुष्काळाच्या प्रदेशात ११० एकरांवर...आटपाडी (जि. सांगली) येथील राजेश सातारकर यांची...
आठवडाभराच्या खंडानंतर पुन्हा चांगला...पुणे: राज्याच्या बहुतांशी भागात मॉन्सूनचे आगमन...
मालेगाव बाजार समितीत ‘इतर’च्या नावाखाली...नाशिक: मालेगाव कृषी उत्पन्न बाजार समितीमध्ये ‘इतर...