agriculture story in marathi, Kiwifruit duplicated its vitamin C genes twice, ५० million and २० million years ago | Agrowon

किवी फळातील अधिक ‘क’ जीवनसत्त्वाचे रहस्य उलगडले
वृत्तसेवा
बुधवार, 26 सप्टेंबर 2018

किवी फळझाडाच्या पूर्वजांनी उत्क्रांतीच्या प्रक्रियेमध्ये अंदाजे ५० ते ५७ दशलक्ष आणि १८ ते २० दशलक्ष वर्षांपूर्वी दोन वेगवेगळ्या वेळी अचानक आपल्या गुणसूत्राची नक्कल केली. त्यामुळे फळातील क जीवनसत्त्वांच्या प्रमाणामध्ये प्रचंड वाढ झाली. परिणामी सध्याचे किवी फळ हे चिनी गुसबेरीच्या कुळातील असून, त्यात संत्र्यापेक्षा अधिक क जीवनसत्त्व आहे. हे संशोधन ‘आयसायन्स’मध्ये प्रकाशित झाले आहे.

किवी फळझाडाच्या पूर्वजांनी उत्क्रांतीच्या प्रक्रियेमध्ये अंदाजे ५० ते ५७ दशलक्ष आणि १८ ते २० दशलक्ष वर्षांपूर्वी दोन वेगवेगळ्या वेळी अचानक आपल्या गुणसूत्राची नक्कल केली. त्यामुळे फळातील क जीवनसत्त्वांच्या प्रमाणामध्ये प्रचंड वाढ झाली. परिणामी सध्याचे किवी फळ हे चिनी गुसबेरीच्या कुळातील असून, त्यात संत्र्यापेक्षा अधिक क जीवनसत्त्व आहे. हे संशोधन ‘आयसायन्स’मध्ये प्रकाशित झाले आहे.

उत्तर चीन शास्त्र आणि तंत्रज्ञान विद्यापीठातील संशोधक फळातील जीवनसत्त्वाचे प्रमाण अधिक असण्यामागील कारणांचा शोध आहेत. येथील कृषी वनस्पती शास्त्रज्ञ क्षियीन वांग यांनी सांगितले, की अचानक एका रात्रीत जनुकांच्या हजारो अधिक प्रती तयार करण्याच्या उत्क्रांतीच्या घटनेला बहूगुणन (इंग्रजीमध्ये पॉलिप्लोयडी -Polyploidy) म्हणतात. या अतिरिक्त प्रतींमुळे वनस्पतींच्या गुणधर्मामध्ये प्रचंड वाढ होते. यातून जैविक प्रक्रियाच्या छाटणी आणि पुनर्जोडणीसाठी नैसर्गिक निवडीच्या अनेक संधी तयार होतात. अशा घटनांचा किवी फळातील मागोवा घेण्याचा प्रयत्न संशोधकांनी केला आहे. त्यांनी किवी फळांच्या जनुकीय संरचनेची तुलना कॉफी आणि द्राक्षाच्या जनुकीय संरचनेशी केली आहे. किवी, कॉफी आणि द्राक्षे यांचे प्राचीन पूर्वज समान असून, जनुकीय माहितीचा मोठा भाग सारखा आहे.
जेव्हा वांग आणि त्यांच्या गटाने तिन्ही पिकांच्या जनुकांनी एकमेकांशी जुळवून घेतलेल्या हजारो जनुकांचे विश्‍लेषण केले. त्यात द्राक्ष आणि कॉफी पिकांच्या तुलनेमध्ये किवी फळांच्या जनुकीय संरचनेमध्ये एकेका जनुकांच्या चार ते पाच प्रती असल्याचे आढळले. या जादा जनुकांमुळे क जीवनसत्त्वाची निर्मिती आणि पुनर्वापराच्या जैवपातळीवरील बदल होतात.
 
क जीनवसत्त्वाचे महत्त्व
क जीवनसत्व हे केवळ मानवासाठी आरोग्यदायी आहे, असे नव्हे, तर त्यामुळे वनस्पतीची वाढ आणि प्रतिकारकताही अवलंबून असते. अत्युच्च पातळीवर क जीवनसत्त्वाच्या निर्मितीमुळे किवी फळझाडे ही उत्क्रांतीच्या खेळामध्ये पुढे निघून गेल्याच दिसते. याच्याविरुद्ध कॉफी झाडांच्या बियांमध्ये स्पर्धा करणाऱ्या शेजारच्या झाडांना मारणारे किंवा रोखणारे नैसर्गिक घटक (कॅफिन) तयार करण्याची क्षमता येते. अतितीव्र उष्णतेपासून संरक्षणासाठी द्राक्षामध्ये जांभळ्या रंगाचे पिगमेंटस तयार होतात.

उत्पादन आणि दर्जा वाढवण्यासाठी उपयुक्त संशोधन

  • वांग आणि त्यांच्या गटाला अभ्यासामध्ये दोन उत्क्रांतीच्या घटना आढळल्या. त्या स्वयं बहुगुणनाच्या (auto-polyploidization) प्रक्रियेमध्ये स्वतःच्या जुनकांच्या प्रति तयार केल्या जातात. पर बहुगणन (allo-polyploidization) प्रक्रियेमध्ये आंतरपैदास होते. उदा. केळी, बटाटा आणि ऊस ही पिके स्वयं बहुगुणक आहेत, तर गहू, कपाशी आणि स्ट्रॉबेरी ही परबहुगुणक आहेत. अर्थात, पर बहुगुणक पिकांची संख्या ही स्वयं बहुगुणकांपेक्षा अधिक असल्याची नोंद संशोधक करतात.
  • किवी फळाच्या या प्रती काढण्याच्या तंत्रातून पोषकता वाढवणाऱ्या जनुकांची वाढ करण्याचे तंत्र समजून घेणे आवश्यक आहे. त्यात कृत्रिमरीत्या काही जनुकांच्या प्रती करणे शक्य झाल्यास रोग प्रतिकारक किंवा अधिक पोषक उत्पादन देणाऱ्या जाती विकसित करणे शक्य होणार आहे.
  • वांग यांचा गट किवी आणि अन्य वनस्पतींच्या जनुकांच्या विश्लेषणाचे काम करत आहे. त्यातून उत्तम फळे आणि भाज्या यांच्या जाती तयार करता येतील.

 

इतर बातम्या
बुलडाण्यात चारा छावणी उघडण्यास मुहूर्त...बुलडाणाः जिल्ह्यातील दुष्काळी परिस्थितीत...
अनेर काठावरच्या शिवारातही जाणवू लागली...जळगाव ः जिल्ह्यातील प्रमुख नद्यांमध्ये असलेल्या...
जळगावात १८०; धुळे, नंदुरबारात टॅंकरची...जळगाव ः खानदेशात सुमारे एक हजार गावे टंचाईच्या...
लाकडी अवजारे हद्दपार; सुतारांवर...रिसोड, जि. वाशीम ः आधुनिकतेचे वारे शेतीतही वाहू...
कसणाऱ्यांना प्रोत्साहन दिल्यास...विकसनशील देशांमध्ये कृषी उत्पादकता आणि उत्पन्नाची...
सांगली : सव्वातीन लाख हेक्‍टरवर खरीप...सांगली : यंदा वळवाच्या पावसाने दडी मारली....
जळगाव बाजार समितीती कांदा दरात सुधारणाजळगाव ः लाल कांद्याची आवक अस्थिर असून, दरात मागील...
नाशिक जिल्ह्यात प्रशासनाकडून नवीन चार...नाशिक : दुष्काळी परिस्थितीत जनावरांची चारा...
सुला विनियार्ड्समध्ये ९ हजार टन...नाशिक : देशातील आघाडीच्या वाइन उत्पादक असलेल्या...
जत तालुक्यातील दीड हजार शेततळी कोरडीसांगली :  शासनाच्या योजनेतून जत तालुक्यात...
परभणीत मंगळवारपर्यंत उष्णतेची लाटपरभणी : भारतीय हवामान विभागातर्फे जिल्ह्यात...
`उर्ध्व पेनगंगाचे पाणी सोडा`नांदेड : मालेगाव (ता. अर्धापूर) परिसरातील...
सोलापूर विद्यापीठाकडून वनस्पतींची...सोलापूर : पुण्यश्लोक आहिल्यादेवी होळकर सोलापूर...
दुधाचा कृशकाळ सुरू होऊनही दर कमीच !पुणे: दुष्काळामुळे दुधाचा कृशकाळ सुरू झालेला असून...
उष्ण, कोरड्या हवामानाचा अंदाज पुणे: राज्यातील कमाल तापमानाचा पारा गेल्या काही...
एचटीबीटीविरोधात मोहीम तीव्र पुणे: राज्यात सुरू असलेल्या अनधिकृत तणनाशकाला...
फलोत्पादनासाठी अर्ज करण्यात नगर अव्वलनगर : एकात्मिक फलोत्पादन विकास अभियानअंतर्गत...
बुरशी, जिवाणू, सूत्रकृमीमुळेच आले...औरंगाबाद: जिल्ह्यातील आले पिकाचे २०१५-१६ व २०१८-...
राज्यात पाणीटंचाईचा आलेख वाढताचपुणे: उन्हाचा चटक्याबरोबरच राज्यात पाणीटंचाईचा...
शेतकरी कंपन्या लातूरमध्ये उभारणार डाळी...लातूर : स्पर्धाक्षम बाजार घटक म्हणून शेतकरी...