अँथ्रॅक्‍स रोगावर प्रतिबंधात्मक लसीकरण अावश्यक
डॉ. विशाल केदारी, स्वामिनी नवले
शुक्रवार, 29 सप्टेंबर 2017

अँथ्रॅक्‍स रोगावर प्रतिबंधात्मक लसीकरण अावश्यक जिवाणूंमुळे उद्‌भवणाऱ्या जनावरांच्या सांसर्गिक रोगांपैकी अँथ्रॅक्‍स हा एक रोग आहे. या रोगाचे जिवाणू सहसा श्‍वसनाद्वारे जनावरांच्या शरीरात प्रवेश करतात अाणि ३ ते ७ दिवसांत लक्षणे दिसू लागतात.

अँ थ्रॅक्‍स किंवा फाशी हा रोग काळपूज, गोळी, पेळू, सुश्‍या, नरपडे, भामथ्रा, हुमंडा या नावानेसुद्धा ओळखला जातो. यामुळे निरोगी दिसणारी जनावरे रोगांची लक्षणे दाखविण्यापूर्वी जमिनीवर पडून पाय झाडतात व मरतात.

अँथ्रॅक्‍स रोगावर प्रतिबंधात्मक लसीकरण अावश्यक जिवाणूंमुळे उद्‌भवणाऱ्या जनावरांच्या सांसर्गिक रोगांपैकी अँथ्रॅक्‍स हा एक रोग आहे. या रोगाचे जिवाणू सहसा श्‍वसनाद्वारे जनावरांच्या शरीरात प्रवेश करतात अाणि ३ ते ७ दिवसांत लक्षणे दिसू लागतात.

अँ थ्रॅक्‍स किंवा फाशी हा रोग काळपूज, गोळी, पेळू, सुश्‍या, नरपडे, भामथ्रा, हुमंडा या नावानेसुद्धा ओळखला जातो. यामुळे निरोगी दिसणारी जनावरे रोगांची लक्षणे दाखविण्यापूर्वी जमिनीवर पडून पाय झाडतात व मरतात.

जनावरांना अनेक रोग होतात. तिन्ही ऋतूंमध्ये विविध रोगांची साथ येते. जर जनावर अचानक मृत्युमुखी पडले आणि त्यांच्या मृत्यूचे कारण समजले नाही तर तत्काळ सर्व चाचण्या घ्याव्यात नाहीतर अँथ्रॅक्‍स हा रोग इतर जनावरांना आणि मनुष्यांनासुद्धा होऊ शकतो.
 
कारणे

हा रोग सस्तन प्राण्यांमध्ये बॅसिलस अँथ्रॅसिस या जिवाणूंमुळे होतो.  

रोग प्रसार

  • रोगाचा संसर्ग झालेल्या जनावरांच्या मलमुत्रातून, नाक अाणि डोळ्यांतून वाहणारे पाणी, रक्त व लाळ यांच्या संसर्गाने तसेच कुरणातील गवत, पाणी प्यावयाची भांडी यांच्याद्वारे या रोगाचा प्रसार होतो.
  • कुरणात चरणाऱ्या जनावरांच्या जखमांत हे जिवाणू प्रवेश करतात व त्याची वाढ झाल्यानंतर रोगांच्या लक्षणास सुरवात होते. या रोगात रक्त गोठत नाही व त्याचा रंग डांबरासारखा काळसर असतो.
  • अँथ्रॅक्‍सचे जिवाणू जमिनीत व संसर्गीत चारा-पाण्यामध्ये आढळतात. श्‍वसनाद्वारे व माश्यांमुळेसुद्धा हा आजार पसरतो.

लक्षणे

  • जनावराला फार ताप येतो. (१०४ ते १०८ अंश फॅरेनहाईट).
  • जनावरे चारा खात नाहीत, पाणी पित नाही. सुस्त होतात.
  • जनावरांचे पोट फुगते, झटके देते. दुधातून रक्त येते.  
  • अतितीव्र स्वरूपाच्या आजारात जनावर अचानक मृत्युमुखी पडते आणि मेलेल्या जनावराच्या तोंडातून, गुदद्वारातून, नाकातून, कानातून काळसर रंगाचे रक्त येते. हे रक्त गोठत नाही.
  • कातडीमध्ये रक्त जमा होते व शरीराच्या छिद्रामधून बाहेर पडते.
  • पाय लुळे पडतात.
  • शरीरावर, मानेवर सूज येते.
  • जनावराचा अचानक मृत्यू (२-३ तासांत) हे साधारण लक्षण आहे.

औषधोपचार

  • आजारपणाच्या सुरवातीच्या अवस्थेत जनावरे औषधोपचाराला चांगला प्रतिसाद देतात, यासाठी तज्ज्ञ पशुवैद्यकाच्या मदतीने तातडीने उपचार करावेत.
  • पावसाळ्यापूर्वीच लस टोचून घेणे हा एक उत्तम उपाय आहे.
  • हा एक तीव्र स्वरूपाचा रोग असल्याने जनावर लवकरच मरण पावते, त्यामुळे सहसा उपचार शक्‍य होत नाही.

प्रतिबंधक उपाय

जनावरांना वेळेवर प्रतिबंधक लसीकरण करावे.

निदान

या रोगाचे निदान बॅसिलस अँथ्रॅसिस हा जिवाणू रक्त, लाळ आणि जखमांमधून वेगळा करूनच केले जाऊ शकते.

संपर्क ः डॉ. विशाल केदारी, ९५६१३०७२३१
(कृषी जैव तंत्रज्ञान महाविद्यालय, लोणी, जि. नगर)

 

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
शेळीपालनातील अडचणी अोळखून व्यवसायाचे...अाधुनिकतेच्या नावाखाली शेळी संगोपनावरचा खर्च वाढत...
मधमाश्यांच्या प्रकारानुसार असते...मधमाश्यांच्या कुटुंबाचे विभाजन झाले, की त्यांची...
शेळी, मेंढीची कोणती जात निवडावी?राज्यातील शेळ्या व मेंढ्यांच्या जातींचा विचार...
पैदाशीच्या वळूचे आहार व्यवस्थापनप्रजोत्पादनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वळूंच्या...
सुधारित यंत्रामुळे वाढेल उत्पादनांची...वर्षभर वेगवेगळ्या भाज्यांचे उत्पादन आपल्या...
गाय-वासराच्या संगोपनातील महत्त्वाच्या...भारत हा कृषिप्रधान देश असून, पशुसंवर्धन हे...
जनावरांतील जखमांवर वेळेवर उपचार...जनावरांना काही कारणास्तव जखमा होतात. या जखमांमुळे...
सुदृढ, निरोगी जनावरांसाठी व्यवस्थापनात...दुग्धव्यवसाय फायदेशीर करायचा असेल तर जनावरांच्या...
प्रथिने, जीवनसत्त्वे, खनिजांसाठी अंडे...आपल्या रोजच्या आहारात प्रथिने, जीवनसत्त्वे, खनिजे...
स्वच्छता राखा, अन्नविषबाधा रोखाजैव रासायनिक प्रक्रियेमुळे फळे व भाजीपाल्याची...
कोथिंबीर लागवडीबाबत माहितीकोथिंबिरीची लागवड आपल्याकडे सर्व प्रकारच्या...
योग्य वयात करा बोकडाचे खच्चीकरणशेळीपालन व्यवसायात जे बोकड पैदाशीसाठी वापरायचे...
पौष्टिक, लुसलुशीत चाऱ्यासाठी पेरा ओटओट पिकाचा पाला हिरवागार, पौष्टिक व लुसलुशीत असतो...
मानसिक अारोग्यासाठीही मधमाशीचे महत्वविविध अवजारांवरील आयुर्वेदिक उपचारांमध्ये मधाचा...
खाद्यातील बुरशीमुळे कोंबड्यांना होऊ...कोंबड्यांतील मरतुकीच्या अनेक कारणांपैकी बुरशीमुळे...
अाजारापासून वाचवा निरोगी जनावरांनाजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे जिवाणूजन्य,...
सुधारित पद्धतीने गूळ उत्पादन कसे करावे? ऊसतोडणीनंतर ६ ते १२ तासांच्या आत उसाचे गाळप...
अाजार टाळण्यासाठी लसीकरणाची वेळ...कोणताही रोग झाल्यावर लागणाऱ्या खर्चाच्या पटीत...
सोयाबीन, हळदीच्या फ्यूचर्स भावात वाढगेल्या सप्ताहात हळद वगळता सर्वच पिकांचे भाव उतरले...
निरोगी आरोग्यासाठी ताज्या फळांचा रसभारतातल्या अग्रगण्य शीतपेयांच्या रासायनिक घटकांचा...