Agriculture story in Marathi, management of different diseases in livestock | Agrowon

ब्रुसेल्लोसिस, व्हिब्रिओसिस रोगावर ठेवा नियंत्रण
डॉ. शुभांगी वारके, डॉ. सुमेधा बोबडे
शुक्रवार, 26 जानेवारी 2018

जनावरांतील प्रजननासंबंधी अाजार टाळण्यासाठी वर्षातून एकदा कळपातील सर्व जनावरांच्या रक्ताची तपासणी करून घ्यावी. प्रादुर्भाव झालेली जनावरे वेगळी करावीत. रोगाचा प्रादुर्भाव झालेली जनावरे, गर्भपात झालेल्या जनावरांचे शव, वार वा गर्भस्त्राव यांची पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने योग्यरीत्या विल्हेवाट लावावी.
 

जनावरांतील प्रजननासंबंधी अाजार टाळण्यासाठी वर्षातून एकदा कळपातील सर्व जनावरांच्या रक्ताची तपासणी करून घ्यावी. प्रादुर्भाव झालेली जनावरे वेगळी करावीत. रोगाचा प्रादुर्भाव झालेली जनावरे, गर्भपात झालेल्या जनावरांचे शव, वार वा गर्भस्त्राव यांची पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने योग्यरीत्या विल्हेवाट लावावी.
 
जनावरांतील उच्च फलनक्षमता किंवा प्रजनन ही एक महत्त्वाची बाब असून ती टिकवण्यासाठी जनावरांचे प्रजनन व्यवस्थापन अत्यंत काळजीपूर्वक करणे आवश्यक असते. प्रजननासंबंधी आजारामुळे जनावर उत्तम प्रकारचे असूनही उत्पादनावर विपरीत परिणाम होतात. या रोगांमध्ये ब्रुसेल्लोसिस, व्हिब्रिओसिस, ट्रायकोमोनियासिस, लेप्टोस्पायरोसिस या रोगाचा समावेश होतो.

१) ब्रुसेल्लोसिस
हा आजार जनावरांमध्ये गर्भपात व वंधत्वास (तात्पुरते किंवा कायमस्वरूपी) करणीभूत ठरतो, याला सांसर्गिक गर्भपात असेही म्हणतात. हा आजार ब्रुसेल्ला अबोरटस या जीवणूमुळे होतो. ब्रुसेल्लोसिस मुळे जनावरांमध्ये गर्भपात होतो. तसेच अशक्त वासरांना/करडाना जन्म देणे, वार अडकण्याचे प्रमाण या आजारात जास्त असते. हा आजाराचा दूषित अन्न किंवा पाणी, गर्भाशयातील स्त्रावातून संसर्ग होऊ शकतो.
लक्षणे ः गाभण जनावरात सात ते नऊ महिन्यांचे दरम्यान गर्भपात होणे, वार अडकणे, गर्भाशयाचा दाह, कासेचा दाह, वेतातील अंतर वाढते, जनावरांचे दूध कमी होते.
उपाय : रोगग्रस्त जनावरे इतर जनावरांपासून वेगळी बांधावीत. कळपातील जनावरांचे ब्रुसेल्ला रोगाचे निदान करून घ्यावे. गर्भाशयातील स्त्राव, वार व वारेचा स्त्राव, रक्ताचे नमुने तपासणीसाठी प्रयोगशाळेत पाठवावे.
४-८ महिन्यांच्या वासरामध्ये या रोगाचे लसीकरण करून घ्यावे. कृत्रिम रेतन पद्धतीचा अवलंब करावा. या रोगाची लागण झालेली जनावरे, वासरांचे शव, झार, गर्भस्त्राव यांची गावाबाहेर योग्य विल्हेवाट लावावी जेणेकरून निरोगी जनावरात हा आजार बळावणार नाही.

२) व्हिब्रिओसिस
हा आजार विब्रिओ फिटस या जिवाणूमुळे होतो.
लक्षणे : गरोदरपणात किंवा गर्भावस्थेमध्ये गर्भपात होणे. पुनरावृत्ती प्रजनन, जनावर अनियमितपणे माजावर येणे, ढगाळ किंवा मलिन पूमिश्रित स्त्राव स्त्रावणे .
उपाय ः पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने कृत्रिम रेतन पद्धतीचा अवलंब करावा. रोगप्रतिबंधात्मक जिवाणूरोधकांचा, प्रतिजैविकांचा वापर करावा.

३) ट्रायकोमोनियासीस
हा गर्भाशयाचा संसर्गजन्य आजार असून ट्रायकोमोनास फिटस या आदिजीवामुळे होतो. रोगजंतू फक्त पुनरुत्पादन संस्थेतील अवयवामध्ये राहतात, त्यामुळे हंगामी वांझपणा येतो, गर्भाशयाला सूज येते, योनिमार्गातून पूमिश्रित द्राव वाहू लागतो, त्यामुळे गर्भधारणा होत नाही. गर्भधारणा झालीच तर गर्भपात होतो किंवा वासरू बाहेर पडत नाही.
उपाय : खात्रीशीर उपाय नाही, परंतु जनावराला नंतर ९० दिवस विश्रांती द्यावी. गोठ्याची स्वच्छता राखावी.

४) संसर्गजन्य श्वासननलिकेचा दाह (इन्फेक्षीयस बोवाईन रायनोट्रकियायटीस ):
हा आजार विषाणूंमुळे बळावतो.
लक्षणे : ज्वर किंवा ताप येणे, नाकामधून स्त्राव वाहणे, नेत्रश्लेष्माचा दाह, श्वासनसंबंधी फुफूसदाह, गर्भपात .
उपाय : पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने प्रतिजैविकांचा तसेच ज्वररोधी औषधांचा वापर करावा.

प्रजनन व्यवस्थापन

  • जनावरांना क्षार खनिजे व जीवनसत्त्वाचा पुरवठा करावा म्हणजे शरीरातील कमतरता भरून निघेल, जनावर गाभण राहण्यास मदत होईल.
  • माजावर न येणाऱ्या जनावरांची पशुवैद्यकाकडून तपासणी करावी व आवश्यक तो उपचार करून घ्यावा.
  • प्रसूतीच्या काळात जनावरांचा गोठा वा जनावरे स्वच्छ ठेवावीत ती वेळोवेळी निर्जंतुक करून घ्यावीत.
  • वर्षातून एकदा कळपातील सर्व जनावरांच्या रक्ताची तपासणी करून घ्यावी व लागण झालेली जनावरे वेगळी करावीत. रोगाची लागण झालेली जनावरे, गर्भपात झालेल्या जनावरांचे शव, वार वा गर्भस्त्राव यांची पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने योग्यरीत्या विल्हेवाट लावावी.
  • योग्य औषधोपचार, लसीकरण, लसीकरणाच्या पूर्वी जनावराना जंताचे औषध पाजून घेणे पशुवैद्यकतज्ञाच्या मार्गदर्शनाखाली करावेत.

संपर्क : शुभांगी वारके, ९५६१२१४३९५
(नागपूर पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, नागपूर)

 

इतर कृषिपूरक
तुती लागवडतुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
दुग्धोत्पादनात पाण्याचे महत्त्वपाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांच्या शरीरातील...
ओळखा जनावरांतील परजिवींचा प्रादुर्भाव...सध्याचा उन्हाळा आणि त्यानंतर येणारा पावसाळा...
कोंबड्यांचा ताण करा कमीतापमानवाढीचा सर्वाधिक त्रास हा कोंबड्यांना होतो....
जनावरांच्या आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वेजीवनसत्त्वांची कमतरता असेल तर जनावरांचे स्वास्थ्य...
तापमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात...उन्हाळ्यात तापमान ४१ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत...
जनावरांतील उष्माघाताची कारणे, लक्षणे,...वाढते तापमान आणि प्रखर उन्हामुळे जनावरांमध्ये...
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...