Agriculture story in marathi, management of ectoparasites and endoparasites in human | Agrowon

कृमीजन्य अाजाराची लक्षणे
डॉ. विनिता कुलकर्णी
रविवार, 1 ऑक्टोबर 2017

कोणत्याही अाजारात पथ्यपालन महत्त्वाचे असतेच. काही अाजारांची लहानसहान लक्षणे असतात. दुर्लक्ष न करता ती वेळीच अोळखावी लागतात. साधारणपणे लहान मुलांनाच जंताचा त्रास होतो, असा समज असतो. पण मोठ्यांमध्येही हा त्रास असू शकतो.

ल हानपणी कधी पोट दुखले, भूक कमी झाली किंवा वजन कमी झाले तर जंत झाले असतील असे प्राथमिक निदान केले जात असे. त्यात तथ्य होते. सामान्यतः सहज अाणि वैकारिक असे दोन प्रकारचे कृमी असतात. त्यापैकी जे शरीराच्या स्वास्थ्यासाठी मदत करतात त्यांना सहज कृमी म्हणतात. ज्यांच्यामुळे विविध आजार निर्माण होतात त्यांना वैकारिक कृमी म्हणतात.  

कोणत्याही अाजारात पथ्यपालन महत्त्वाचे असतेच. काही अाजारांची लहानसहान लक्षणे असतात. दुर्लक्ष न करता ती वेळीच अोळखावी लागतात. साधारणपणे लहान मुलांनाच जंताचा त्रास होतो, असा समज असतो. पण मोठ्यांमध्येही हा त्रास असू शकतो.

ल हानपणी कधी पोट दुखले, भूक कमी झाली किंवा वजन कमी झाले तर जंत झाले असतील असे प्राथमिक निदान केले जात असे. त्यात तथ्य होते. सामान्यतः सहज अाणि वैकारिक असे दोन प्रकारचे कृमी असतात. त्यापैकी जे शरीराच्या स्वास्थ्यासाठी मदत करतात त्यांना सहज कृमी म्हणतात. ज्यांच्यामुळे विविध आजार निर्माण होतात त्यांना वैकारिक कृमी म्हणतात.  

कारणे

  • फार गोड पदार्थ खाणे हे महत्त्वाचे कारण ठरते. गुळापासून बनवलेले पदार्थ अति प्रमाणात खाणे, शिळे पदार्थ, आंबट ताक, मांसाहार (विशेषतः मासे), माती खाण्याची सवय, दुपारी भरपूर झोपणे, व्यायाम न करणे या विविध कारणांनी जंत निर्माण होतात.
  • किडलेल्या न निवडलेल्या, न स्वच्छ केलेल्या पालेभाज्या हे सुद्धा कृमींचे महत्त्वाचे कारण आहे. त्यासाठी पावसाळ्यात पालेभाज्या खाताना विशेष काळजी घ्यावी.

लक्षणे

  • प्रत्येकातील लक्षणे भिन्न असतात. तापाची कणकण, मळमळणे, भूक कमी होणे, वजन कमी होणे, पोट बिघडणे, शाैचाच्या ठिकाणी (गुद्‌पाशी) खाज येणे, त्वचेवर पांढरे डाग पडणे, त्वचा निस्तेज बनणे अशी सामान्य लक्षणे कृमींची असतात.
  • आयुर्वेदानुसार कफप्रधान, रक्तप्रधान, मलज असे पोटप्रकार असतात. त्यापैकी दूध, मासे, गूळ यामुळे कफज कृमी निर्माण होतात. ज्यामुळे तोंडाला पाणी सुटणे, उलटी, तोंडाला चव नसणे अशी लक्षणे निर्माण होतात.
  • लहान मुलांत माती खाणे कारणीभूत ठरते. त्यामुळे शाैचाच्या ठिकाणी खाज, खा-खा होणे, वजन कमी होणे, तोंडावर डाग येणे अशी लक्षणे दिसून येतात. रक्तज कृमी त्वचेवर खाज निर्माण करतात.
  • काहींमध्ये पापण्या, भुवयांचे केसही गळू पडतात. पुरीषज कृमीमुळे ढेकर येणे, पोटदुखी, जुलाब, भूक कमी होणे या लक्षणांनी रुग्ण बेजार होतो. या सर्वांसाठी वेळेवर चिकित्सा करून घेणे आवश्‍यक असते.

उपचार

  • बाह्यकृमींमुळे केस गळती, उवा लिखा झाल्यास सीताफळाच्या बियांच्या चूर्णाचा चांगला फायदा होतो. ही पावडर केसांच्या मुळाशी लावावी. केसांसाठी योग्य शिकेकाईचा उपयोग करावा.
  • त्वचेवर खाज असल्यास करंज तेल कापूर मिसळून लावावे किंवा खोबरेल तेलात कापूर मिसळून ते तेल लावावे. निंब तेल पारिभद्र तेल लावावे. याचबरोबर आरोग्यवर्धिनीच्या गोळ्या योग्य मात्रेत पोटातून घ्याव्यात.
  • अन्य आयुर्वेदीय औषधांचाही तज्ज्ञांना विचारून उपयोग करावा. पोटातील कृमी कमी करण्यासाठी वीडांगरिष्ट जेवणानंतर घेतल्यास फायदा होतो.
  • वावडिंग घालून उकळलेले पाणी प्यायल्यासही फायदा होतो.
  • कृमीकुठार वटी, विडंगासव या औषधांचाही कृमिनाशक म्हणून फायदा होतो. दर महिन्याला ही कृमिनाशक औषधे सुरवातीला घेतली तर जुनाट त्रास कमी होतो.  

घेण्याची काळजी

  • पाणी उकळून प्यावे, मुलांना २-३ महिन्यांतून एकदा विडंगाचे (वावडिंग) पाणी द्यावे. गोड पदार्थ विशेषतः बर्फी, साखर, खवा, पेढा, श्रीखंड बासुंदी वारंवार खाणे टाळावे. फळे आणि दूध एकत्र करून खाणे टाळावे.
  • पालेभाज्या स्वच्छ धुवूनच घ्याव्यात.
  • शिळे पदार्थ, थंड लस्सी, दही घालून केलेले पदार्थ टाळावेत.
  • अपचन झाल्यास हलका आहार घ्यावा, लंघन करावे अन्यथा खाल्लेले अन्न नीट न पचून कृमीची वाढ होते.

(लेखिका पुणे येथे अायुर्वेद तज्ज्ञ अाहेत.)

टॅग्स

इतर अॅग्रो विशेष
अर्थकारण सुधारणारी तरुणाची एकात्मिक...एकात्मिक शेती पद्धतीचा अंगीकार केल्यानेच सराफवाडी...
कृषी आयुक्तालयातील दक्षता पथक प्रमुखाची...पुणे : राज्याच्या कृषी आयुक्तालयातील दक्षता...
थेट विक्री, प्रक्रियेतून फायदेशीर...दुग्ध व्यवसाय अत्यंत खर्चिक झाला आहे. केवळ...
धान, बोंड अळीग्रस्तांना मदत : पांडूरंग...नागपूर ः गुलाबी बोंड अळीमुळे २० जिल्ह्यांतील...
राज्यात वटाणा प्रतिक्विंटल २००० ते ४५००...पुणे ः राज्यातील वटाण्याचा हंगाम सध्या सुरू झाला...
विनाअनुदानित कृषी महाविद्यालयांचे...पुणे : राज्यातील विनाअनुदानित कृषी...
नाशिकमध्ये ८३ आत्महत्याग्रस्त कुटुंबे...नाशिक : शेतकरी आत्महत्येच्या घटनांना...
शेतीमालाची प्रतवारी, चाळणी सामग्री...पुणे : शेतीमालाची प्रतवारी व चाळणी सामग्री...
बोंड अळीला शासन, बियाणे कंपन्याच...जळगाव ः कपाशीचे बॅसीलस थुरीलेंझीस (बीटी) बियाणे...
शेतमाल खरेदीतील चुका शोधून एक महिन्यात...पुणे: दर्जा असूनही हमीभावाने शेतमालाच्या खरेदीत...
कृषिपंपांची काहींना चुकीची वीजबिले :...नागपूर ः सरकारने कृषिपंपांचे आठ हजार कोटींचे दंड...
`क्रॉपसॅप`मधील चार वर्षांच्या 'पीएफ'...पुणे : राज्यातील कीडरोग सर्वेक्षण व सल्ला प्रकल्प...
किमान तापमानात चढ-उतारपुणे : राज्यात कोरडे हवामान असून हळूहळू थंडी...
शेतीत फुलताहेत उद्यमशीलतेची बेटं गेल्या वर्षी ''महाएफपीसी'' आणि शेतकरी कंपन्यांनी...
सुस्त प्रशासन, स्वस्थ शासनराज्यात बीटी कापूस व सोयाबीन पिकांवर कीटकनाशकांची...
दूध संघांच्या प्रश्नांवर विरोधक आक्रमकनागपूर : राज्यात सध्या अडचणीत आलेल्या सहकारी दूध...
मुंबई बाजार समिती घोटाळ्यातील दोषींवर...नागपूर : मुंबई कृषी उत्पन्न बाजार समितीतील...
मलकापूरला कापसाचे दर पाच हजारांपर्यंतअकोला : बोंड अळीने या हंगामात पिकाचे एकीकडे...
महाराष्ट्रात हुडहुडी वाढणारपुणे : मध्य महाराष्ट्राच्या काही भागांत कमी...
देशभरातील शेतकरी संघटनांचा स्वतंत्र...राष्ट्रीय किसान परिषदेच्या समारोपप्रसंगी...