Agriculture story in marathi, management of irrigation in sugarcane | Agrowon

उसाला ठिबक सिंचनाने पाणी देताना...
विजय माळी
सोमवार, 30 ऑक्टोबर 2017

ऊस पिकाला पाणी देताना विभाग, जमिनीचा प्रकार, पिकाचे वय, तत्कालीन हवामान इत्यादी बाबींचा विचार करावा. कमाल उत्पादन मर्यादेसाठी लागणाऱ्या पाण्याची गरज लक्षात घेऊनच ऊस पिकामध्ये ठिबक सिंचन संचाने पाणी व्यवस्थापन करावे.

ठिबक सिंचन पद्धतीने उसाला लागणाऱ्या पाण्याची गरज ही उगवण, रोपावस्था, फुटवा,  जोमदार वाढ व पक्वावस्था या निरनिराळ्या वेळी भिन्न असते.

ऊस पिकाला पाणी देताना विभाग, जमिनीचा प्रकार, पिकाचे वय, तत्कालीन हवामान इत्यादी बाबींचा विचार करावा. कमाल उत्पादन मर्यादेसाठी लागणाऱ्या पाण्याची गरज लक्षात घेऊनच ऊस पिकामध्ये ठिबक सिंचन संचाने पाणी व्यवस्थापन करावे.

ठिबक सिंचन पद्धतीने उसाला लागणाऱ्या पाण्याची गरज ही उगवण, रोपावस्था, फुटवा,  जोमदार वाढ व पक्वावस्था या निरनिराळ्या वेळी भिन्न असते.

  • पिकाचे वय
  • जमिनीचा पोत
  • जमिनीच्या पृष्ठभागावरून होणारे बाष्पीभवन
  • पानाद्वारे होणारे उत्सर्जन
  • पानांचा व मुळांचा विस्तार
  • दोन ओळींतील व दोन रोपांतील अंतर
  • वाऱ्याचा वेग व हवेतील आर्द्रता

वरील सर्व मुद्द्यांचा अभ्यास केल्यानंतर पिकाला वाढीच्या निरनिराळ्या अवस्थांमध्ये लागणारी पाण्याची गरज समजते. पाण्याची गरज प्रत्येक दिवसासाठी काढली जाते.

पाण्याची प्रतिदिन गरज काढताना
महत्त्वाच्या बाबी :   

  • यू.एस.पॅन.ए. (बाष्पीभवन पात्र) : बाष्पीभवनाच्या वेगानुसार पाण्याची प्रतिदिन गरज काढताना त्या कृषी हवामानातील मागील कमीत कमी २० वर्षांची सरासरी उपलब्ध असावा. किंवा बाष्पीभवनाचा वेग यू. एस. पॅन. ए. बाष्पीभवन पात्राने मोजलेला असावा.
  • पीक गुणांक (क्रॉप फॅक्टर किंवा क्रॉप कोइफिशिएण्ट) : निरनिराळ्या पिकांचा गुणांक वाढीच्या विविध टप्प्यांनुसार निराळा असतो. पाणी व्यवस्थापन तंत्रात एफ.ए.ओ. २४ या पुस्तकातून पीक गुणांक घेतले जातात. यात मुख्यत्वेकरून चार अवस्था असून, त्यानुसार सुरवातीला गुणांक कमी ०.३ ते ०.४ इतका असतो. नंतर तो वाढत जाताना पीकवाढीच्या काळात ०.७ ते ०.८, तर पूर्ण वाढ झालेल्या व जास्तीत जास्त पानांचे क्षेत्रफळ असताना १.० ते १.२ पर्यंत जाऊ शकतो. त्यानंतर तो ०.८ ते ०.९ पर्यंत कमी होत जातो.
  • पिकाच्या वाढीच्या अवस्था दर्शविणारा गुणांक (कॅनॉपी फॅक्टर)
  • पिकाने व्यापलेले क्षेत्रफळ. (दोन पिकांतील व ओळींतील अंतर)

ठिबक सिंचनात प्रतिदिनी पाण्याची गरज काढण्यासाठीचे सूत्र ः  
दररोज पिकाला लागणारे पाणी (लिटर) = अ x ब x क x ड

अ. पिकाची संदर्भ पाण्याची गरज (बाष्पीभवन मि.मी. x पात्र गुणांक)
    बाष्पीभवन पात्र गुणांक ०.७ इतका धरला जातो.
ब. पीक गुणांक (क्रॉप फॅक्टर)
क. पिकाच्या वाढीचा/ विस्ताराचा गुणांक (कॅनॅापी फॅक्टर)
ड. दोन ओळींतील अंतर (मीटर)

उदाहरण ः
ऊस पीक
वय ः ६ महिने
ठिकाण = सोलापूर जिल्हा
महिना = मार्च
अ. पिकाची संदर्भ पाण्याची गरज
    = १० मि.मी.
ब. पिकाचा गुणांक
    = ०.७
क. पिकाच्या वाढीचा/ विस्ताराचा गुणांक (पूर्ण वाढलेली अवस्था) गुणांक
    = १.००
ड. दोन ओळींतील अंतर (मीटर)
    = १.८ मीटर

त्यामुळे
अ = १०
ब = ०.७
क = १.००
ड = १.८

दररोज ऊस पिकाला लागणारे पाणी (लिटर) = अ x ब x क x ड
            = १० x ०.७ x १.० x १.८
            = १२.६ लिटर / मीटर / दिवस  
            = १२.६ x २२१४
            = २७८९६.४ लिटर/एकर/ दिवस

पूर्वहंगामी ऊस लागवडीसाठी पाण्याची गरज (लिटर/मीटर/दिवस)

महिना (लागवड)  पट्टा पद्धत (२.५ x ५ x २.५ फूट)   एक ओळ पद्धत (५ फूट)
ऑक्टोबर १.९० १.२७
नोव्हेंबर  १.९७    १.३१
डिसेंबर  २.११    १.४१
जानेवारी ३.७०   २.४६
फेब्रुवारी ५.९८     ३.९७
मार्च   ८.७७  ५.८३
एप्रिल  १३.३३   ८.८६
मे १८.२३  १२.११
जून १३.६७     ९.०९
जुलै ७.३२ ४.८६
अाॅगस्ट ७.२९  ४.८४
सप्टेबर ५.७३ ३.८०

टीप : वरील तक्त्यामधील उसाची पाण्याची गरज मार्गदर्शनाकरिता आहे. जमिनीचा प्रकार, हवामान (तापमान, आर्द्रता, वाऱ्याचा वेग), पिकाची अवस्था यानुसार पाण्याची गरज बदलू शकेल. पाण्याची मात्रा लिटरमध्ये प्रतिमीटर ठिबकची नळी अशी आहे.

संपर्क ः विजय माळी, ९४०३७७०६४९
(वरिष्ठ कृषी विद्यावेत्ता, जैन इरिगेशन सिस्टिम्स लिमिटेड, जळगाव)

इतर अॅग्रो विशेष
मराठवाड्याच्या तहानेवर इस्रायली उपाय!७००-८०० मि.मी पाऊस पडणाऱ्या मराठवाड्यात...
जगणे सुसह्य करण्यासाठी जागे व्हाअखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन शेती,...
‘महामेष’ योजना ३४ जिल्ह्यांत राबविणार...औरंगाबाद : राजे यशवंतराव होळकर महामेष योजना...
शेतीतील यांत्रिकीकरणासाठी हवे शासनाचे...अकोला ः अाजच्या बदलत्या काळात शेती पद्धतीत...
मध्य प्रदेशात गारपीटग्रस्तांना हेक्टरी...नवी दिल्ली ः मध्य प्रदेश राज्यात नुकत्याच...
गारपीटग्रस्तांना भरीव मदतीचा प्रस्ताव...नागपूर ः गारपीटग्रस्तांना सरकारकडून जाहीर करण्यात...
शेतकरी कंपन्यांच्या धान्य खरेदीबाबत...पुणे : हमीभावाने धान्य खरेदीत शेतकरी उत्पादक...
महसूल मंडळातील सरासरी उत्पादकतेनुसार...परभणी : केंद्र शासनाच्या किंमत समर्थन...
गारपीटग्रस्त क्षेत्र तीन लाख हेक्टरमुंबई : राज्यात गेल्या आठवड्यात झालेल्या...
राजधानी दिल्लीत शेती क्षेत्रावर आज...नवी दिल्ली : देशाला नवे कृषी धोरण देण्यासाठी...
‘कापूस ते कापड’पासून आता ‘पिकणे ते...नाशिक : राज्यातील कापसावर प्रक्रिया होऊन...
उन्हाचा चटका जाणवू लागलापुणे : उत्तरेकडील थंड वाऱ्यांचा प्रवाह कमी होऊ...
बचत, व्यवसायातून मिळवली आर्थिक सक्षमता गोऱ्हे बु. (ता. हवेली, जि. पुणे) गावामधील...
एकट्या मराठवाड्यातच २ लाख हेक्टरचे...औरंगाबाद : मराठवाड्यात ११ ते १३ फेब्रुवारीदरम्यान...
विश्वासघाताची किंमत मोजावी लागेल ः अजित...नगर : फेकूगिरी, दिशाभूल, फसव्या घोषणा, महागाईचा...
राज्यातील पाच हजार सोसायट्यांचे...खामगाव, जि. बुलडाणा : राज्यात आगामी काळात ५०००...
पुढील चार दिवस हवामान कोरडे राहणारपुणे : राज्यावरील ढगाळ हवामानाचे सावट दूर...
विश्वासघाताची किंमत मोजावी लागेल ः पवारनगर : फेकूगिरी, दिशाभूल, फसव्या घोषणा,...
शेतकरी आत्महत्या हे बाजारकेंद्रित...सयाजीराव गायकवाड साहित्यनगरी (बडोदा, गुजरात) :...
व्यवसायाचे तंत्र शेतीच्या नियोजनात ठरले...नाशिक येथील फॅब्रिकेशनचा व्यवसाय सांभाळून नरेंद्र...