Agriculture story in marathi, management of irrigation in sugarcane | Agrowon

उसाला ठिबक सिंचनाने पाणी देताना...
विजय माळी
सोमवार, 30 ऑक्टोबर 2017

ऊस पिकाला पाणी देताना विभाग, जमिनीचा प्रकार, पिकाचे वय, तत्कालीन हवामान इत्यादी बाबींचा विचार करावा. कमाल उत्पादन मर्यादेसाठी लागणाऱ्या पाण्याची गरज लक्षात घेऊनच ऊस पिकामध्ये ठिबक सिंचन संचाने पाणी व्यवस्थापन करावे.

ठिबक सिंचन पद्धतीने उसाला लागणाऱ्या पाण्याची गरज ही उगवण, रोपावस्था, फुटवा,  जोमदार वाढ व पक्वावस्था या निरनिराळ्या वेळी भिन्न असते.

ऊस पिकाला पाणी देताना विभाग, जमिनीचा प्रकार, पिकाचे वय, तत्कालीन हवामान इत्यादी बाबींचा विचार करावा. कमाल उत्पादन मर्यादेसाठी लागणाऱ्या पाण्याची गरज लक्षात घेऊनच ऊस पिकामध्ये ठिबक सिंचन संचाने पाणी व्यवस्थापन करावे.

ठिबक सिंचन पद्धतीने उसाला लागणाऱ्या पाण्याची गरज ही उगवण, रोपावस्था, फुटवा,  जोमदार वाढ व पक्वावस्था या निरनिराळ्या वेळी भिन्न असते.

  • पिकाचे वय
  • जमिनीचा पोत
  • जमिनीच्या पृष्ठभागावरून होणारे बाष्पीभवन
  • पानाद्वारे होणारे उत्सर्जन
  • पानांचा व मुळांचा विस्तार
  • दोन ओळींतील व दोन रोपांतील अंतर
  • वाऱ्याचा वेग व हवेतील आर्द्रता

वरील सर्व मुद्द्यांचा अभ्यास केल्यानंतर पिकाला वाढीच्या निरनिराळ्या अवस्थांमध्ये लागणारी पाण्याची गरज समजते. पाण्याची गरज प्रत्येक दिवसासाठी काढली जाते.

पाण्याची प्रतिदिन गरज काढताना
महत्त्वाच्या बाबी :   

  • यू.एस.पॅन.ए. (बाष्पीभवन पात्र) : बाष्पीभवनाच्या वेगानुसार पाण्याची प्रतिदिन गरज काढताना त्या कृषी हवामानातील मागील कमीत कमी २० वर्षांची सरासरी उपलब्ध असावा. किंवा बाष्पीभवनाचा वेग यू. एस. पॅन. ए. बाष्पीभवन पात्राने मोजलेला असावा.
  • पीक गुणांक (क्रॉप फॅक्टर किंवा क्रॉप कोइफिशिएण्ट) : निरनिराळ्या पिकांचा गुणांक वाढीच्या विविध टप्प्यांनुसार निराळा असतो. पाणी व्यवस्थापन तंत्रात एफ.ए.ओ. २४ या पुस्तकातून पीक गुणांक घेतले जातात. यात मुख्यत्वेकरून चार अवस्था असून, त्यानुसार सुरवातीला गुणांक कमी ०.३ ते ०.४ इतका असतो. नंतर तो वाढत जाताना पीकवाढीच्या काळात ०.७ ते ०.८, तर पूर्ण वाढ झालेल्या व जास्तीत जास्त पानांचे क्षेत्रफळ असताना १.० ते १.२ पर्यंत जाऊ शकतो. त्यानंतर तो ०.८ ते ०.९ पर्यंत कमी होत जातो.
  • पिकाच्या वाढीच्या अवस्था दर्शविणारा गुणांक (कॅनॉपी फॅक्टर)
  • पिकाने व्यापलेले क्षेत्रफळ. (दोन पिकांतील व ओळींतील अंतर)

ठिबक सिंचनात प्रतिदिनी पाण्याची गरज काढण्यासाठीचे सूत्र ः  
दररोज पिकाला लागणारे पाणी (लिटर) = अ x ब x क x ड

अ. पिकाची संदर्भ पाण्याची गरज (बाष्पीभवन मि.मी. x पात्र गुणांक)
    बाष्पीभवन पात्र गुणांक ०.७ इतका धरला जातो.
ब. पीक गुणांक (क्रॉप फॅक्टर)
क. पिकाच्या वाढीचा/ विस्ताराचा गुणांक (कॅनॅापी फॅक्टर)
ड. दोन ओळींतील अंतर (मीटर)

उदाहरण ः
ऊस पीक
वय ः ६ महिने
ठिकाण = सोलापूर जिल्हा
महिना = मार्च
अ. पिकाची संदर्भ पाण्याची गरज
    = १० मि.मी.
ब. पिकाचा गुणांक
    = ०.७
क. पिकाच्या वाढीचा/ विस्ताराचा गुणांक (पूर्ण वाढलेली अवस्था) गुणांक
    = १.००
ड. दोन ओळींतील अंतर (मीटर)
    = १.८ मीटर

त्यामुळे
अ = १०
ब = ०.७
क = १.००
ड = १.८

दररोज ऊस पिकाला लागणारे पाणी (लिटर) = अ x ब x क x ड
            = १० x ०.७ x १.० x १.८
            = १२.६ लिटर / मीटर / दिवस  
            = १२.६ x २२१४
            = २७८९६.४ लिटर/एकर/ दिवस

पूर्वहंगामी ऊस लागवडीसाठी पाण्याची गरज (लिटर/मीटर/दिवस)

महिना (लागवड)  पट्टा पद्धत (२.५ x ५ x २.५ फूट)   एक ओळ पद्धत (५ फूट)
ऑक्टोबर १.९० १.२७
नोव्हेंबर  १.९७    १.३१
डिसेंबर  २.११    १.४१
जानेवारी ३.७०   २.४६
फेब्रुवारी ५.९८     ३.९७
मार्च   ८.७७  ५.८३
एप्रिल  १३.३३   ८.८६
मे १८.२३  १२.११
जून १३.६७     ९.०९
जुलै ७.३२ ४.८६
अाॅगस्ट ७.२९  ४.८४
सप्टेबर ५.७३ ३.८०

टीप : वरील तक्त्यामधील उसाची पाण्याची गरज मार्गदर्शनाकरिता आहे. जमिनीचा प्रकार, हवामान (तापमान, आर्द्रता, वाऱ्याचा वेग), पिकाची अवस्था यानुसार पाण्याची गरज बदलू शकेल. पाण्याची मात्रा लिटरमध्ये प्रतिमीटर ठिबकची नळी अशी आहे.

संपर्क ः विजय माळी, ९४०३७७०६४९
(वरिष्ठ कृषी विद्यावेत्ता, जैन इरिगेशन सिस्टिम्स लिमिटेड, जळगाव)

इतर अॅग्रो विशेष
गोकुळकडून गायीच्या दूध खरेदी दरात २...कोल्हापूर: कोल्हापूर जिल्हा दूध संघाने (गोकुळ)...
तीस टन हापूसची रत्नागिरीतून थेट निर्यातरत्नागिरी ः रत्नागिरीतील प्रक्रिया केंद्रातून...
उन्हाचा चटका; उकाडा नकोसापुणे : मे महिन्याच्या सुरवातीपासून कमाल तापमान...
पूर्वमोसमी वळीवाच्या सरींचाही दुष्काळपुणे: उन्हाच्या झळा वाढल्याने राज्याला तीव्र...
ग्राम स्तरावरील पीककापणी प्रयोग रद्द !पुणे: राज्यात येत्या खरिपात पीकविम्यासाठी ग्राम...
पराभव मान्य; पण लढाई संपलेली नाही... :...राज्यातील शेतकरी चळवळीचा चेहरा असलेले स्वाभिमानी...
दुधाचा कृशकाळ सुरू होऊनही दर कमीच !पुणे: दुष्काळामुळे दुधाचा कृशकाळ सुरू झालेला असून...
उष्ण, कोरड्या हवामानाचा अंदाज पुणे: राज्यातील कमाल तापमानाचा पारा गेल्या काही...
एचटीबीटीविरोधात मोहीम तीव्र पुणे: राज्यात सुरू असलेल्या अनधिकृत तणनाशकाला...
फलोत्पादनासाठी अर्ज करण्यात नगर अव्वलनगर : एकात्मिक फलोत्पादन विकास अभियानअंतर्गत...
राज्यात पाणीटंचाईचा आलेख वाढताचपुणे: उन्हाचा चटक्याबरोबरच राज्यात पाणीटंचाईचा...
शेतकरी कंपन्या लातूरमध्ये उभारणार डाळी...लातूर : स्पर्धाक्षम बाजार घटक म्हणून शेतकरी...
देशातील जलाशयांमध्ये २१ टक्के पाणीसाठानवी दिल्ली ः उन्हाचा चटका वाढतानाच देशभरात...
नंदुरबारच्या दुर्गम भागात ‘सातपुडा भगर'...अक्कलकुवा तालुक्‍यातील आदिवासी महिला,...
गटशेती : काळाची गरजशेती शाश्वत व किफायतशीर होण्यासाठी एकट्याने शेती...
शिक्षण, आरोग्य अन्‌ प्रशिक्षणातून...नांदगाव (ता. बोदवड, जि. जळगाव) गावामध्ये विजय...
सरकारबी मदत करंना अन्‌ बॅंका कर्ज देईनातनांदेड ः गेल्या वर्षीबी अन्‌ औंदाबी पावसानं मारलं...
पाण्याअभावी संत्राबागा होताहेत सरपणपरभणी ः जिल्ह्यातील प्रमुख संत्रा उत्पादक गाव...
‘कृष्णा’ आली दिघंचीच्या अंगणीदिघंची, जि. सांगली ः  अनेक वर्षे दिवास्वप्न...
जनावरांच्या बाजारातील व्यवहार उधारीवरचपरभणी: खरिपाच्या पेरणीच्या तोंडावर काहीशी...