Agriculture story in marathi, management of irrigation in sugarcane | Agrowon

उसाला ठिबक सिंचनाने पाणी देताना...
विजय माळी
सोमवार, 30 ऑक्टोबर 2017

ऊस पिकाला पाणी देताना विभाग, जमिनीचा प्रकार, पिकाचे वय, तत्कालीन हवामान इत्यादी बाबींचा विचार करावा. कमाल उत्पादन मर्यादेसाठी लागणाऱ्या पाण्याची गरज लक्षात घेऊनच ऊस पिकामध्ये ठिबक सिंचन संचाने पाणी व्यवस्थापन करावे.

ठिबक सिंचन पद्धतीने उसाला लागणाऱ्या पाण्याची गरज ही उगवण, रोपावस्था, फुटवा,  जोमदार वाढ व पक्वावस्था या निरनिराळ्या वेळी भिन्न असते.

ऊस पिकाला पाणी देताना विभाग, जमिनीचा प्रकार, पिकाचे वय, तत्कालीन हवामान इत्यादी बाबींचा विचार करावा. कमाल उत्पादन मर्यादेसाठी लागणाऱ्या पाण्याची गरज लक्षात घेऊनच ऊस पिकामध्ये ठिबक सिंचन संचाने पाणी व्यवस्थापन करावे.

ठिबक सिंचन पद्धतीने उसाला लागणाऱ्या पाण्याची गरज ही उगवण, रोपावस्था, फुटवा,  जोमदार वाढ व पक्वावस्था या निरनिराळ्या वेळी भिन्न असते.

  • पिकाचे वय
  • जमिनीचा पोत
  • जमिनीच्या पृष्ठभागावरून होणारे बाष्पीभवन
  • पानाद्वारे होणारे उत्सर्जन
  • पानांचा व मुळांचा विस्तार
  • दोन ओळींतील व दोन रोपांतील अंतर
  • वाऱ्याचा वेग व हवेतील आर्द्रता

वरील सर्व मुद्द्यांचा अभ्यास केल्यानंतर पिकाला वाढीच्या निरनिराळ्या अवस्थांमध्ये लागणारी पाण्याची गरज समजते. पाण्याची गरज प्रत्येक दिवसासाठी काढली जाते.

पाण्याची प्रतिदिन गरज काढताना
महत्त्वाच्या बाबी :   

  • यू.एस.पॅन.ए. (बाष्पीभवन पात्र) : बाष्पीभवनाच्या वेगानुसार पाण्याची प्रतिदिन गरज काढताना त्या कृषी हवामानातील मागील कमीत कमी २० वर्षांची सरासरी उपलब्ध असावा. किंवा बाष्पीभवनाचा वेग यू. एस. पॅन. ए. बाष्पीभवन पात्राने मोजलेला असावा.
  • पीक गुणांक (क्रॉप फॅक्टर किंवा क्रॉप कोइफिशिएण्ट) : निरनिराळ्या पिकांचा गुणांक वाढीच्या विविध टप्प्यांनुसार निराळा असतो. पाणी व्यवस्थापन तंत्रात एफ.ए.ओ. २४ या पुस्तकातून पीक गुणांक घेतले जातात. यात मुख्यत्वेकरून चार अवस्था असून, त्यानुसार सुरवातीला गुणांक कमी ०.३ ते ०.४ इतका असतो. नंतर तो वाढत जाताना पीकवाढीच्या काळात ०.७ ते ०.८, तर पूर्ण वाढ झालेल्या व जास्तीत जास्त पानांचे क्षेत्रफळ असताना १.० ते १.२ पर्यंत जाऊ शकतो. त्यानंतर तो ०.८ ते ०.९ पर्यंत कमी होत जातो.
  • पिकाच्या वाढीच्या अवस्था दर्शविणारा गुणांक (कॅनॉपी फॅक्टर)
  • पिकाने व्यापलेले क्षेत्रफळ. (दोन पिकांतील व ओळींतील अंतर)

ठिबक सिंचनात प्रतिदिनी पाण्याची गरज काढण्यासाठीचे सूत्र ः  
दररोज पिकाला लागणारे पाणी (लिटर) = अ x ब x क x ड

अ. पिकाची संदर्भ पाण्याची गरज (बाष्पीभवन मि.मी. x पात्र गुणांक)
    बाष्पीभवन पात्र गुणांक ०.७ इतका धरला जातो.
ब. पीक गुणांक (क्रॉप फॅक्टर)
क. पिकाच्या वाढीचा/ विस्ताराचा गुणांक (कॅनॅापी फॅक्टर)
ड. दोन ओळींतील अंतर (मीटर)

उदाहरण ः
ऊस पीक
वय ः ६ महिने
ठिकाण = सोलापूर जिल्हा
महिना = मार्च
अ. पिकाची संदर्भ पाण्याची गरज
    = १० मि.मी.
ब. पिकाचा गुणांक
    = ०.७
क. पिकाच्या वाढीचा/ विस्ताराचा गुणांक (पूर्ण वाढलेली अवस्था) गुणांक
    = १.००
ड. दोन ओळींतील अंतर (मीटर)
    = १.८ मीटर

त्यामुळे
अ = १०
ब = ०.७
क = १.००
ड = १.८

दररोज ऊस पिकाला लागणारे पाणी (लिटर) = अ x ब x क x ड
            = १० x ०.७ x १.० x १.८
            = १२.६ लिटर / मीटर / दिवस  
            = १२.६ x २२१४
            = २७८९६.४ लिटर/एकर/ दिवस

पूर्वहंगामी ऊस लागवडीसाठी पाण्याची गरज (लिटर/मीटर/दिवस)

महिना (लागवड)  पट्टा पद्धत (२.५ x ५ x २.५ फूट)   एक ओळ पद्धत (५ फूट)
ऑक्टोबर १.९० १.२७
नोव्हेंबर  १.९७    १.३१
डिसेंबर  २.११    १.४१
जानेवारी ३.७०   २.४६
फेब्रुवारी ५.९८     ३.९७
मार्च   ८.७७  ५.८३
एप्रिल  १३.३३   ८.८६
मे १८.२३  १२.११
जून १३.६७     ९.०९
जुलै ७.३२ ४.८६
अाॅगस्ट ७.२९  ४.८४
सप्टेबर ५.७३ ३.८०

टीप : वरील तक्त्यामधील उसाची पाण्याची गरज मार्गदर्शनाकरिता आहे. जमिनीचा प्रकार, हवामान (तापमान, आर्द्रता, वाऱ्याचा वेग), पिकाची अवस्था यानुसार पाण्याची गरज बदलू शकेल. पाण्याची मात्रा लिटरमध्ये प्रतिमीटर ठिबकची नळी अशी आहे.

संपर्क ः विजय माळी, ९४०३७७०६४९
(वरिष्ठ कृषी विद्यावेत्ता, जैन इरिगेशन सिस्टिम्स लिमिटेड, जळगाव)

इतर अॅग्रो विशेष
आरोग्यदायी आहार हेच हवे लक्ष्य!पहिले आणि दुसरे महायुद्ध संपले, यामध्ये...
तापलेलं ‘दूध’अनिश्‍चित अशा शेतीला शाश्वत मिळकतीची जोड म्हणून...
खडकवासला, कलमोडी धरण भरलेपुणे  : जिल्ह्याच्या बहुतांशी भागात पावसाने...
दुधाचा भडका; सरकारची कोंडी पुणे  : राज्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांच्या...
दुधाचे टँकर बंदोबस्तात मुंबईकडे रवानानाशिक : स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेने पुकारलेल्या...
कोकण, मध्य महाराष्ट्र, पूर्व विदर्भात...पुणे: कोकण, मध्य महाराष्ट्राला सोमवारी (ता. १६)...
दूध आंदोलनाचे विधिमंडळातही पडसादनागपूर: दुधाला लिटरमागे प्रतिलिटर पाच रुपये...
बाजारपेठ ओळखून केळी बागेचे आदर्श नियोजनकठोरा (ता. जि. जळगाव) येथील पांडुरंग मोहन पाटील व...
एकात्मीक शेतीतून खुल्या झाल्या...आत्महत्याग्रस्त अशी ओळख असलेल्या यवतमाळ जिह्यातील...
दूधदर प्रश्नी विधिमंडळ दणाणले; सभेत...नागपूर : राज्यात सुरु असलेल्या दूध दर आंदोलनाचे...
दूध आंदोलन तापले, बहुतांश जिल्ह्यात...पुणे : शेतकऱ्यांना प्रति लिटर थेट पाच रुपये...
कोल्हापूरात दूध संकलन १०० टक्के बंद ! कोल्हापूर- गायीच्या दूधाला प्रतिलिटर पाच...
आंतरराष्ट्रीय सुबाभूळ परिषदेच्या...पोषण हा पशुपालनातील सगळ्यात महत्त्वाचा घटक आहे....
चिंब झाली रान माती...कमी पाऊसमानानंतर उद्भवणारी पाणीटंचाई आणि दुष्काळी...
आंदोलन होणारचकोल्हापूर/ पुणे : अनेक दूध संघ अगोदरच गायीच्या...
काेकण, विदर्भात तुरळक ठिकाणी...पुणे : बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाचे क्षेत्र...
साखर कारखान्यांकडे १२ हजार कोटींची...लखनौ ः उत्तर प्रदेशात २०१७-१८ च्या हंगामात...
संघांकडून दूध दरात तीन रुपयांची वाढपुणे ः दूध दरावर ताेडगा काढण्यासाठी राज्य सरकारने...
पीककर्ज वितरण केवळ ३० टक्केचपुणे : शेतकऱ्यांना पीककर्ज वाटपात दिरंगाई...
सेंद्रिय भातशेतीसोबतच राबविली थेट...पुणे जिल्ह्यातील भोयरे (ता. मावळ) येथील रोहिदास...