Agriculture story in Marathi, management of livestock feed | Agrowon

बुरशी टाळण्यासाठी करा खाद्याची तपासणी
धर्मेंदर भल्ला, डॉ. शांताराम गायकवाड
शुक्रवार, 8 डिसेंबर 2017

बुरशीयुक्त खाद्य जनावरांना दिल्यामुळे, अफ्लाटाॅक्सिनच्या सततच्या आहारात येण्याने जनावरे आजाराला बळी पडतात, त्यांच्या प्रजनन क्षमतेवर वाईट परिणाम होतो. जनावराचे दूध उत्पादन घटते व दुधाची गुणवत्ता घसरते. त्यामुळे खाद्यातील बुरशीचा प्रादुर्भाव अोळखण्यासाठी खाद्याची तपासणी करणे अावश्‍यक अाहे.
 

बुरशीयुक्त खाद्य जनावरांना दिल्यामुळे, अफ्लाटाॅक्सिनच्या सततच्या आहारात येण्याने जनावरे आजाराला बळी पडतात, त्यांच्या प्रजनन क्षमतेवर वाईट परिणाम होतो. जनावराचे दूध उत्पादन घटते व दुधाची गुणवत्ता घसरते. त्यामुळे खाद्यातील बुरशीचा प्रादुर्भाव अोळखण्यासाठी खाद्याची तपासणी करणे अावश्‍यक अाहे.
 
जनावरांना बुरशीयुक्त चारा खायला दिल्यामुळे बऱ्याच प्रकारचे आजार जनावरांना होत असतात. घातक विषारी पदार्थांचे अंश दुधात येऊन असे दूध सेवन करणाऱ्यांना सुद्धा अशा प्रकारच्या दुष्परिणामांचा सामना करावा लागतो. बुरशीपासून तयार होणारे अफ्लाटाॅक्सिन हे जनावराच्या तसेच मानवी आरोग्याससुद्धा घातक आहे.

जनावरांच्या खाद्यातील बुरशीचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी...

१. खाद्याची तपासणी
जनावरांचा हिरवा चारा, सुका चारा व पशुखाद्य देण्यापूर्वी त्याची योग्य प्रकारे तपासणी करावी.

२. अोला चारा

  • जनावरांना दररोज ताजा अोला चारा द्यावा. परंतु बऱ्याच वेळेस नैसर्गिक किंवा इतर कारणांमुळे असे करणे शक्य होत नाही.
  • चारा साठवताना तो उभा करून ठेवावा जेणे करून चाऱ्यामध्ये हवा खेळती राहील. चाऱ्यामध्ये उष्णता निर्माण होऊन त्यामुळे बुरशी होणार नाही.

३. सुका चारा

  • सुका चारा साठविताना तो पूर्णपणे सुकलेला असावा.
  • पावसाळ्यात सुका चारा भिजू नये म्हणून ज्या प्रमाणे वरून चारा झाकला जातो त्या प्रमाणे बाजूंनीसुद्धा चारा झाकावा.

४. मका भरडा व पेंडी

  • मका स्वस्त असल्याने बरेच पशुपालक मक्याचा भरडा जनावरांना खायला देतात.
  • मका साठविताना तो व्यवस्थित वाळला आहे की नाही याची खात्री करून घ्यावी. चांगल्या गुणवत्तेच्या पेंडीचा वापर करावा. पेंडीचा साठवणूक कोरड्या जागी करावी.

५. पशुखाद्य

  • पशुखाद्यातील अफ्लाटाॅक्सिनचे प्रमाण पुरवठादाराकडून पशुखाद्य खरेदी करण्यापूर्वी तपासून घ्यावे.
  • पशुखाद्यातील अफ्लाटाॅक्सिनचे प्रमाण दिलेल्या (३० पीपीबी) प्रमाणापेक्षा जास्त असून, नये याची खात्री करून घेणे आवश्यक आहे.

६. बुरशीयुक्त बार्ली

  • काही किण्वन प्रक्रिया करणाऱ्या कारखान्यामध्ये बार्ली किंवा स्टार्च किण्वन प्रक्रियेतून तयार होणारे उप-पदार्थ बऱ्याच प्रमाणात जनावरांना आहार म्हणून वापरले जातात.
  • हा आहार देताना तो योग्य वेळेत व ताजा असतानाच देणे आवश्यक आहे. परंतु बऱ्याच वेळेस हा आहार जनावरांना ताजा दिला जात नाही. असा अाहार २-३ दिवसांनी कधी कधी तर ८ दिवसांनी सुद्धा दिला जातो. त्यामुळे या खाद्यावर पांढऱ्या बुरशीचा थर जमा होतो.
  • असा आहार जनावरांना देणे हे अत्यंत अपायकारक असू शकते. अश्या आहारातून विषबाधा होऊन जनावर दगावण्याची शक्यता असते.
  • बार्लीमुळे जरी जनावरांचे काही अंशी दुध वाढले किंवा आहारावरील खर्च कमी होत असला तरी त्याचा मोठ्या प्रमाणात तोटा सहन करावा लागतो.
  • अाहारात सतत बुरशीयुक्त बार्लीचा वापर केल्यामुळे जनावराच्या पोटात जास्त प्रमाणात अफ्लाटोक्सीन जाते. त्यामुळे जनावराची उत्पादन क्षमता, प्रजनन क्षमता व आरोग्यावर घातक परिणाम होतात.

७. खाद्याची साठवण

  • पशुखाद्य साठविताना त्याचा जमिनीला संपर्क येईल असे न ठेवता फळ्या किंवा पेलेटस वर ठेवावे.
  • पशुखाद्य भिंतीला चिटकून न ठेवता हवा खेळती राहण्यासाठी भिंतीपासून अर्धा ते एक फूट अंतरावर ठेवावे. जेणेकरून भिंतीतील दमटपणा पशुखाद्यास न लागल्यामुळे बुरशीची वाढ टाळली जाईल.

७. टाॅक्सिन बाइंडरचा वापर

  • बऱ्याच वेळेस काळजी घेऊनसुद्धा किंवा बुरशी दिसत नसल्यामुळे अफ्लाटाॅक्सिनचा काही भाग हा जनावराच्या पोटात जाण्याची शक्यता असते, यासाठी आपण टाॅक्सिन बाइंडरचा वापर करू शकतो.
  • वेगवेगळ्या प्रकारचे बाइंडर आहारातून आलेल्या अफ्लाटाॅक्सिनला बाइंड करून (बांधून) शेणातून बाहेर टाकण्यास मदत करतात.
  • टोक्सिन बाइंडरचे वेगवेगळे प्रकार असून, काही पशुखाद्य कंपन्या त्यांच्या पशुखाद्यात नियमितपणे ऋतुमानानुसार किंवा अफ्लाटाॅक्सिनच्या प्रमाणानुसार टाॅक्सिन बाइंडर घालत असतात. त्यामुळे जनावरांना आवश्यक मात्रा ही पाशुखाद्यातूनच मिळते.
  • ज्या ठिकाणी असे पशुखाद्य देणे शक्य नाही, त्या वेळी ठराविक मात्रा त्या जनावराच्या आहारात म्हणजे पशुआहार, पाणी किंवा पिठाचा गोळा करून त्यातून देता येते.

संपर्क ःधर्मेंदर भल्ला, ०२१६६ - २२१३०२
(गोविंद मिल्क ॲँड मिल्क प्रोडक्ट्स, फलटण, जि. सातारा)

 

इतर कृषिपूरक
पशुसल्ला : काही महत्त्वाच्या उपाययोजनाजनावरांच्या सुदृढ कळपामध्ये रोगराईचे प्रमाण...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...
पोळ्याला घ्या बैलांची काळजीबैलपोळ्यादिवशी बैलांना अंघोळ घातली जाते व त्यांना...
शेळ्यांच्या अाहारातील झाडपाल्याचे...शेळ्या झाडपाला खूप आवडीनं खातात. त्यामुळे शेतातील...
कुक्कुटपालन सल्ला कोंबड्यांना पावसाळ्यातील वातावरणामुळे विविध...
बाह्य परजीवींच्या नियंत्रणासाठी गोठ्यात...जनावरांच्या शरीरावर, केसांमध्ये अाढळणाऱ्या बाह्य...
योग्य व्यवस्थापनातून कमी होते मिथेन...जनावरे खाल्लेला चारा रवंथ करतात. खाद्य खाताना...
गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनाची सूत्रेजास्त दूध व फॅट मिळवण्यासाठी तसेच त्यापासून विविध...
खाद्य व्यवस्थापनात साधली प्रति किलो १८...निरा (जि. पुणे) येथील पंडित चव्हाण यांच्याकडे...
शेततळ्यातील मत्स्यपालन यशस्वी करण्याची...अगदी जिरायती क्षेत्रातही २ ते १० गुंठ्यांपर्यंत...
शेळ्यांना आहे वर्षभर मार्केटसांगली जिल्ह्यातील बामणी (ता. खानापूर, सांगली)...
रेशीम उद्योगाने आणली कौटुंबिक स्थिरता पूर्वी पूरक म्हणून सुरू केलेला रेशीम उद्योग आता...
वेळीच करा जनावरांमधील आंत्र परोपजीवींचे...आंत्रपरोपजीवीच्या प्रादुर्भावामुळे जनावरांची भूक...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वंधत्व...जनावरातील वंधत्वामुळे मोठ्या प्रमाणात नुकसान सहन...
स्वच्छता, लसीकरणातून कमी करा शेळ्यांतील...शेळ्यांची सर्वात जास्त काळजी पावसाळ्यामध्ये...
ओळखा जनावरांमधील सर्पदंश...पावसाळ्यात शेती, गोठ्याच्या आजूबाजूच्या परिसरात...