Agriculture story in Marathi, management of livestock feed | Agrowon

बुरशी टाळण्यासाठी करा खाद्याची तपासणी
धर्मेंदर भल्ला, डॉ. शांताराम गायकवाड
शुक्रवार, 8 डिसेंबर 2017

बुरशीयुक्त खाद्य जनावरांना दिल्यामुळे, अफ्लाटाॅक्सिनच्या सततच्या आहारात येण्याने जनावरे आजाराला बळी पडतात, त्यांच्या प्रजनन क्षमतेवर वाईट परिणाम होतो. जनावराचे दूध उत्पादन घटते व दुधाची गुणवत्ता घसरते. त्यामुळे खाद्यातील बुरशीचा प्रादुर्भाव अोळखण्यासाठी खाद्याची तपासणी करणे अावश्‍यक अाहे.
 

बुरशीयुक्त खाद्य जनावरांना दिल्यामुळे, अफ्लाटाॅक्सिनच्या सततच्या आहारात येण्याने जनावरे आजाराला बळी पडतात, त्यांच्या प्रजनन क्षमतेवर वाईट परिणाम होतो. जनावराचे दूध उत्पादन घटते व दुधाची गुणवत्ता घसरते. त्यामुळे खाद्यातील बुरशीचा प्रादुर्भाव अोळखण्यासाठी खाद्याची तपासणी करणे अावश्‍यक अाहे.
 
जनावरांना बुरशीयुक्त चारा खायला दिल्यामुळे बऱ्याच प्रकारचे आजार जनावरांना होत असतात. घातक विषारी पदार्थांचे अंश दुधात येऊन असे दूध सेवन करणाऱ्यांना सुद्धा अशा प्रकारच्या दुष्परिणामांचा सामना करावा लागतो. बुरशीपासून तयार होणारे अफ्लाटाॅक्सिन हे जनावराच्या तसेच मानवी आरोग्याससुद्धा घातक आहे.

जनावरांच्या खाद्यातील बुरशीचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी...

१. खाद्याची तपासणी
जनावरांचा हिरवा चारा, सुका चारा व पशुखाद्य देण्यापूर्वी त्याची योग्य प्रकारे तपासणी करावी.

२. अोला चारा

  • जनावरांना दररोज ताजा अोला चारा द्यावा. परंतु बऱ्याच वेळेस नैसर्गिक किंवा इतर कारणांमुळे असे करणे शक्य होत नाही.
  • चारा साठवताना तो उभा करून ठेवावा जेणे करून चाऱ्यामध्ये हवा खेळती राहील. चाऱ्यामध्ये उष्णता निर्माण होऊन त्यामुळे बुरशी होणार नाही.

३. सुका चारा

  • सुका चारा साठविताना तो पूर्णपणे सुकलेला असावा.
  • पावसाळ्यात सुका चारा भिजू नये म्हणून ज्या प्रमाणे वरून चारा झाकला जातो त्या प्रमाणे बाजूंनीसुद्धा चारा झाकावा.

४. मका भरडा व पेंडी

  • मका स्वस्त असल्याने बरेच पशुपालक मक्याचा भरडा जनावरांना खायला देतात.
  • मका साठविताना तो व्यवस्थित वाळला आहे की नाही याची खात्री करून घ्यावी. चांगल्या गुणवत्तेच्या पेंडीचा वापर करावा. पेंडीचा साठवणूक कोरड्या जागी करावी.

५. पशुखाद्य

  • पशुखाद्यातील अफ्लाटाॅक्सिनचे प्रमाण पुरवठादाराकडून पशुखाद्य खरेदी करण्यापूर्वी तपासून घ्यावे.
  • पशुखाद्यातील अफ्लाटाॅक्सिनचे प्रमाण दिलेल्या (३० पीपीबी) प्रमाणापेक्षा जास्त असून, नये याची खात्री करून घेणे आवश्यक आहे.

६. बुरशीयुक्त बार्ली

  • काही किण्वन प्रक्रिया करणाऱ्या कारखान्यामध्ये बार्ली किंवा स्टार्च किण्वन प्रक्रियेतून तयार होणारे उप-पदार्थ बऱ्याच प्रमाणात जनावरांना आहार म्हणून वापरले जातात.
  • हा आहार देताना तो योग्य वेळेत व ताजा असतानाच देणे आवश्यक आहे. परंतु बऱ्याच वेळेस हा आहार जनावरांना ताजा दिला जात नाही. असा अाहार २-३ दिवसांनी कधी कधी तर ८ दिवसांनी सुद्धा दिला जातो. त्यामुळे या खाद्यावर पांढऱ्या बुरशीचा थर जमा होतो.
  • असा आहार जनावरांना देणे हे अत्यंत अपायकारक असू शकते. अश्या आहारातून विषबाधा होऊन जनावर दगावण्याची शक्यता असते.
  • बार्लीमुळे जरी जनावरांचे काही अंशी दुध वाढले किंवा आहारावरील खर्च कमी होत असला तरी त्याचा मोठ्या प्रमाणात तोटा सहन करावा लागतो.
  • अाहारात सतत बुरशीयुक्त बार्लीचा वापर केल्यामुळे जनावराच्या पोटात जास्त प्रमाणात अफ्लाटोक्सीन जाते. त्यामुळे जनावराची उत्पादन क्षमता, प्रजनन क्षमता व आरोग्यावर घातक परिणाम होतात.

७. खाद्याची साठवण

  • पशुखाद्य साठविताना त्याचा जमिनीला संपर्क येईल असे न ठेवता फळ्या किंवा पेलेटस वर ठेवावे.
  • पशुखाद्य भिंतीला चिटकून न ठेवता हवा खेळती राहण्यासाठी भिंतीपासून अर्धा ते एक फूट अंतरावर ठेवावे. जेणेकरून भिंतीतील दमटपणा पशुखाद्यास न लागल्यामुळे बुरशीची वाढ टाळली जाईल.

७. टाॅक्सिन बाइंडरचा वापर

  • बऱ्याच वेळेस काळजी घेऊनसुद्धा किंवा बुरशी दिसत नसल्यामुळे अफ्लाटाॅक्सिनचा काही भाग हा जनावराच्या पोटात जाण्याची शक्यता असते, यासाठी आपण टाॅक्सिन बाइंडरचा वापर करू शकतो.
  • वेगवेगळ्या प्रकारचे बाइंडर आहारातून आलेल्या अफ्लाटाॅक्सिनला बाइंड करून (बांधून) शेणातून बाहेर टाकण्यास मदत करतात.
  • टोक्सिन बाइंडरचे वेगवेगळे प्रकार असून, काही पशुखाद्य कंपन्या त्यांच्या पशुखाद्यात नियमितपणे ऋतुमानानुसार किंवा अफ्लाटाॅक्सिनच्या प्रमाणानुसार टाॅक्सिन बाइंडर घालत असतात. त्यामुळे जनावरांना आवश्यक मात्रा ही पाशुखाद्यातूनच मिळते.
  • ज्या ठिकाणी असे पशुखाद्य देणे शक्य नाही, त्या वेळी ठराविक मात्रा त्या जनावराच्या आहारात म्हणजे पशुआहार, पाणी किंवा पिठाचा गोळा करून त्यातून देता येते.

संपर्क ःधर्मेंदर भल्ला, ०२१६६ - २२१३०२
(गोविंद मिल्क ॲँड मिल्क प्रोडक्ट्स, फलटण, जि. सातारा)

 

इतर कृषिपूरक
हळदकंदांवर प्रक्रियेसाठी सुधारित...हळदकंदांची काढणी केल्यानंतर हळदीवर प्रक्रिया करून...
गोड दह्याच्या निवळीपासून तेलाची...योगर्ट (दही) निर्मिती उद्योगामध्ये गोड...
समतोल आहारातून वाढेल दुग्धोत्पादन म्हैस पालन फायदेशीर होण्याकरिता...
शेतावरच करा गांडूळ खताची निर्मितीगांडूळ खत जमीन सुधारण्याच्या व पिकाच्या वाढीच्या...
तंत्र सायप्रिनस माशांच्या बीजोत्पादनाचेप्रजनन योग्य नर आणि मादीची निवड ...
खनिज पुरवठ्यामुळे वाढते प्रजननक्षमतासूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये विविध...
अोळख कोकण कन्याळ शेळीची... सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विविध तालुक्‍यांतील...
म्हशींच्या चांगल्या अारोग्यासाठी...हवामान, उपलब्ध असणारे मनुष्यबळ, चारा व पाण्याची...
अाहारातून जनावरांना करा खनिजांचा पुरवठा सूक्ष्म खनिजे शरीराला अतिशय कमी...
वाढवा दुधातील फॅटचे प्रमाणशासनाच्या नियमावलीनुसार गाईच्या आणि म्हशीच्या...
पशुसल्लासाधारणतः गायीचा गर्भधारणेचा कालावधी हा २८२...
अळिंबी प्रथिनांतून पदार्थाच्या पोषकतेत...आहारातील पोषकता वाढवण्यासाठी वनस्पतिजन्य (विशेषतः...
अत्याधुनिक पशुपालनात इस्राईलचा ठसाइस्राईलमधील पशुपालनाची त्रिसूत्री म्हणजे गाईंचा...
अोळखा थंडीमुळे येणारा जनावरांतील ताणसध्या तापमानात घट होत अाहे व थंडीचे प्रमाण वाढत...
अंडी, मांस उत्पादनासाठी श्रीनिधी...कुक्कुट संशोधन संचालनालय, हैदराबाद या संस्थेने...
निवड जातिवंत दुधाळ म्हशींची...बऱ्याच शेतकऱ्यांचा म्हैसपालन हा मुख्य व्यवसाय...
जनावरांतील गर्भधारणेसाठी योग्य...वांझ जनावरांची जोपासना हे आर्थिकदृष्ट्या...
उत्पन्न दुप्पट करण्याची क्षमता फक्त ‘...आजपर्यंतच्या जीआय मानांकन या मालिकेत आपण भारत...
ओळखा लाळ्या खुरकुताचा प्रादुर्भावसद्यस्थितीत जनवारांना लाळ्या व खुरकुत हा आजार...
बीटचे विविध प्रक्रियायुक्त पदार्थ   भरपूर पोषण तत्त्व असलेल्या...