Agriculture story in marathi, management of Mastitis disease in livestock | Agrowon

वेळीच रोखा दुधाळ जनावरांतील कासदाह अाजार
कुलदीप शिंदे
बुधवार, 4 ऑक्टोबर 2017

कासदाह हा अाजार दुधाळ जनावरांतील कासेचा प्रमुख अाजार आहे. ज्या ज्या भागांमध्ये दुध उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर होते अशा ठिकाणी या रोगापासून होणारे नुकसान देखील अतिशय मोठ्या प्रमाणावर असते. हा रोग पहिल्या वेतातील जनावरांमध्ये या अाजाराचे प्रमाण ५ टक्के अाहे. तर अधिक वेत देणाऱ्या जनावरांमध्ये हेच प्रमाण ८० टक्क्यांपर्यंत अाहे.
 
कासदाह

कासदाह हा अाजार दुधाळ जनावरांतील कासेचा प्रमुख अाजार आहे. ज्या ज्या भागांमध्ये दुध उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर होते अशा ठिकाणी या रोगापासून होणारे नुकसान देखील अतिशय मोठ्या प्रमाणावर असते. हा रोग पहिल्या वेतातील जनावरांमध्ये या अाजाराचे प्रमाण ५ टक्के अाहे. तर अधिक वेत देणाऱ्या जनावरांमध्ये हेच प्रमाण ८० टक्क्यांपर्यंत अाहे.
 
कासदाह
कासदाह म्हणजे "कासेला येणारी सूज'' तर वैज्ञानिक दृष्ट्या पाहिले तर कासदाह म्हणजे भौतिक, रासायनिक आणि जैविक कारणांमुळे कासेवर सूज येणे आणि त्याचबरोबर गाई व म्हशी दूध देण्याचे पूर्ण थांबणे किंवा दूध उत्पादन कमी होणे.

हा अाजार फक्त कासेवरील येणाऱ्या सुजेशी मर्यादित नसून जनावराला तात्पुरत्या स्वरुपात अनुत्पादक बनवतो आणि जर वेळेवर उपचार केले नाहीत तर जनावरे कामयचे अनुत्पादक बनतात. त्यामुळे मोठ्या आर्थिक नुकसानाला सामोरे जावे लागते. या अाजारावर प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे अावश्यक अाहे. त्यासाठी गोठ्याचे योग्य व्यवस्थापन ठेवावे.  

अाजार टाळण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना

गोठ्याची स्वच्छता
जनावरांचा गोठा अाणि आसपासचा परिसर जंतुनाशकाने वेळोवेळी स्वच्छ करावा. शेण साठविण्याकरता केलेला खड्डा हा गोठ्यापासून ५० मीटर अंतरावर असावा. एखाद्या  जनावराला इतर जनावरांपासून वेगळे ठेवावे. त्या जनावराचे दूध सर्वात शेवटी काढावे.  

जनावरांची स्वच्छता
जनावरांना दररोज स्वच्छ केल्याने किंवा धुतल्याने अंगावर जमा होणारी धुळ आणि शेण काढले जाते. त्यामुळे स्वच्छ दुध उत्पादन होते. योग्य प्रमाणात रक्त पुरवठा होतो. दुध काढण्यापूर्वी जनावराची कास स्वच्छ पाण्याने धुऊन स्वच्छ कापडाने पुसावी. कास धुण्यासाठी पोटॅशियम परमॅंगनेटचा वापर करावा.

धार काढणारी व्यक्ती
जनावरांना दूध काढणाऱ्या व्यक्तीपासून संसर्गजन्य रोगाचा धोका असतो. धार करणाऱ्या व्यक्तीने दूध काढण्यापूर्वी आणि काढल्यानंतर तसेच प्रत्येक जनावराची धार काढल्यानंतर हात स्वच्छ धुवावेत. नखे नियमित काढावीत. त्याच्यामुळे सडाला इजा होण्याची शक्‍यता असते. धार काढताना खोकने किंवा थुंकणे असे प्रकार टाळावेत.

दूध यंत्राची स्वच्छता
दूध काढण्यासाठी दुधयंत्राचा वापर केला जात असेल तर यंत्र वेळेवर स्वच्छ करावे.  ज्या जनावरांना कासदाह झाला आहे त्यांचे दूध हाताने काढावे. यंत्राचा वापर करु नये.

धार काढण्याची पद्धत
जनावरांचे दूध काढताना पूर्ण हात पद्धतीचा अवलंब करावा.  आंगठ्याने किंवा चिमटीने धार काढल्यास जनावरांच्या सडाला इजा होण्याची शक्यता असते. जखेमीत जंतूचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता असते.

गाभण जनावरांना योग्य पद्धतीने आटविणे
जनावरांना आटविणे म्हणजेच त्यांचे दूध काढणे बंद करणे. असे सामान्यतः जनावर गाभण असण्याच्या आठव्या महिन्यामध्ये केले जाते. त्यामुळे वासरांची योग्य वाढ होते. त्याचबरोबर जनावराला विश्रांती मिळते. जास्त दूध देणाऱ्या जनावरांना आटविताना धार काढणे लगेच थांबवू नये. त्यामुळे कासदाह होण्याची शक्‍यता जास्त असते. 

दररोज दोन वेळा धार काढण्याएेवजी एकचवेळ धार काढावी. काही दिवसानंतर दोन दिवसातून एकदा धार काढावी आणि त्यानंतर काही दिवसांनी धार काढणे बंद करावे. जनावर आटल्यानंतर त्याच्या सडाच्या छिद्रामध्ये पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने प्रतिजैविकाचा वापर करावा. यामुळे जिवाणू आतमध्ये प्रवेश करत नाहीत.
 
संपर्क ः कुलदीप शिंदे, ९८८१४१४९६७
(पशुधन उत्पादन आणि व्यवस्थापन, राष्ट्रीय डेअरी संशोधन संस्था, कर्नाल, हरियाणा)

इतर कृषिपूरक
परसबागेतील कुक्कुटपालनासाठी वनराज...सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या...
व्यवस्थापन माणगा बांबू लागवडीचे...माणगा बांबू टणक असून, भरीव असतो. विविध प्रकारच्या...
मत्स्यपालनाच्या पद्धतीबाबत माहिती...मत्स्यपालन हे गोड्या पाण्याच्या बरोबरीने खाजण...
लाळ्या खुरकूत रोगाचे नियंत्रण कसे करावे?सर्वसाधारणपणे डिसेंबरपासून ते जून महिन्यापर्यंत...
व्यावसायिक, शास्त्रीय दृष्टिकोनातून करा...म्हशीच्या प्रजनन व्यवस्थापनामध्ये म्हैस...
प्रशिक्षण, मार्गदर्शनातून कमी करा दुग्ध...दुग्ध व्यवसाबद्दल सध्या मोठ्या प्रमाणावर माहिती...
पशूसल्लागोठ्यातील गाई-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे...
प्रथिने, खनिजांची गरज पूर्ण करण्यासाठी...अधिक उत्पादनाकरिता तसेच जनावरांचे स्वास्थ्य अधिक...
म्हशीचे प्रमुख आजार, प्रतिबंधात्मक...प्रत्येक म्हैसपालकाने म्हशीचे दूध उत्पादन नियमित...
योग्य प्रमाणात वापरा सुबाभळीचा चारासुबाभूळ हे विविधोपयोगी बहुवर्गीय द्विदल...
पंढरपुरी म्हैस..पंढरपुरी म्हैस ही हलक्‍या आणि निकृष्ट चाऱ्यावर तग...
शेतकरी वाणाची नोंदणी करताना...शेतकऱ्यांना स्वतः विकसित केलेल्या वाणांचे सर्व...
ब्रुसेल्लोसिस, व्हिब्रिओसिस रोगावर ठेवा...जनावरांतील प्रजननासंबंधी अाजार टाळण्यासाठी...
तुती लागवडीबाबत माहिती...तुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
म्हशींना खाद्यासोबत द्या खनिज मिश्रणेम्हशीच्या चयापचय क्रियेसाठी, शारीरिक वाढीसाठी,...
लसीकरण, जागरूकतेतून टाळा रेबीज रोगाचा...जागितक आरोग्य संघटनेनुसार आपल्या देशातील 70 टक्के...
दुग्ध व्यवसायातून गटाने मिळविली बाजारपेठबोपी (ता. नांदगाव खंडेश्‍वर, जि. अमरावती) गावातील...
हळदकंदांवर प्रक्रियेसाठी सुधारित...हळदकंदांची काढणी केल्यानंतर हळदीवर प्रक्रिया करून...
गोड दह्याच्या निवळीपासून तेलाची...योगर्ट (दही) निर्मिती उद्योगामध्ये गोड...
समतोल आहारातून वाढेल दुग्धोत्पादन म्हैस पालन फायदेशीर होण्याकरिता...