Agriculture story in marathi, management of Mastitis disease in livestock | Agrowon

वेळीच रोखा दुधाळ जनावरांतील कासदाह अाजार
कुलदीप शिंदे
बुधवार, 4 ऑक्टोबर 2017

कासदाह हा अाजार दुधाळ जनावरांतील कासेचा प्रमुख अाजार आहे. ज्या ज्या भागांमध्ये दुध उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर होते अशा ठिकाणी या रोगापासून होणारे नुकसान देखील अतिशय मोठ्या प्रमाणावर असते. हा रोग पहिल्या वेतातील जनावरांमध्ये या अाजाराचे प्रमाण ५ टक्के अाहे. तर अधिक वेत देणाऱ्या जनावरांमध्ये हेच प्रमाण ८० टक्क्यांपर्यंत अाहे.
 
कासदाह

कासदाह हा अाजार दुधाळ जनावरांतील कासेचा प्रमुख अाजार आहे. ज्या ज्या भागांमध्ये दुध उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर होते अशा ठिकाणी या रोगापासून होणारे नुकसान देखील अतिशय मोठ्या प्रमाणावर असते. हा रोग पहिल्या वेतातील जनावरांमध्ये या अाजाराचे प्रमाण ५ टक्के अाहे. तर अधिक वेत देणाऱ्या जनावरांमध्ये हेच प्रमाण ८० टक्क्यांपर्यंत अाहे.
 
कासदाह
कासदाह म्हणजे "कासेला येणारी सूज'' तर वैज्ञानिक दृष्ट्या पाहिले तर कासदाह म्हणजे भौतिक, रासायनिक आणि जैविक कारणांमुळे कासेवर सूज येणे आणि त्याचबरोबर गाई व म्हशी दूध देण्याचे पूर्ण थांबणे किंवा दूध उत्पादन कमी होणे.

हा अाजार फक्त कासेवरील येणाऱ्या सुजेशी मर्यादित नसून जनावराला तात्पुरत्या स्वरुपात अनुत्पादक बनवतो आणि जर वेळेवर उपचार केले नाहीत तर जनावरे कामयचे अनुत्पादक बनतात. त्यामुळे मोठ्या आर्थिक नुकसानाला सामोरे जावे लागते. या अाजारावर प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे अावश्यक अाहे. त्यासाठी गोठ्याचे योग्य व्यवस्थापन ठेवावे.  

अाजार टाळण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाययोजना

गोठ्याची स्वच्छता
जनावरांचा गोठा अाणि आसपासचा परिसर जंतुनाशकाने वेळोवेळी स्वच्छ करावा. शेण साठविण्याकरता केलेला खड्डा हा गोठ्यापासून ५० मीटर अंतरावर असावा. एखाद्या  जनावराला इतर जनावरांपासून वेगळे ठेवावे. त्या जनावराचे दूध सर्वात शेवटी काढावे.  

जनावरांची स्वच्छता
जनावरांना दररोज स्वच्छ केल्याने किंवा धुतल्याने अंगावर जमा होणारी धुळ आणि शेण काढले जाते. त्यामुळे स्वच्छ दुध उत्पादन होते. योग्य प्रमाणात रक्त पुरवठा होतो. दुध काढण्यापूर्वी जनावराची कास स्वच्छ पाण्याने धुऊन स्वच्छ कापडाने पुसावी. कास धुण्यासाठी पोटॅशियम परमॅंगनेटचा वापर करावा.

धार काढणारी व्यक्ती
जनावरांना दूध काढणाऱ्या व्यक्तीपासून संसर्गजन्य रोगाचा धोका असतो. धार करणाऱ्या व्यक्तीने दूध काढण्यापूर्वी आणि काढल्यानंतर तसेच प्रत्येक जनावराची धार काढल्यानंतर हात स्वच्छ धुवावेत. नखे नियमित काढावीत. त्याच्यामुळे सडाला इजा होण्याची शक्‍यता असते. धार काढताना खोकने किंवा थुंकणे असे प्रकार टाळावेत.

दूध यंत्राची स्वच्छता
दूध काढण्यासाठी दुधयंत्राचा वापर केला जात असेल तर यंत्र वेळेवर स्वच्छ करावे.  ज्या जनावरांना कासदाह झाला आहे त्यांचे दूध हाताने काढावे. यंत्राचा वापर करु नये.

धार काढण्याची पद्धत
जनावरांचे दूध काढताना पूर्ण हात पद्धतीचा अवलंब करावा.  आंगठ्याने किंवा चिमटीने धार काढल्यास जनावरांच्या सडाला इजा होण्याची शक्यता असते. जखेमीत जंतूचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता असते.

गाभण जनावरांना योग्य पद्धतीने आटविणे
जनावरांना आटविणे म्हणजेच त्यांचे दूध काढणे बंद करणे. असे सामान्यतः जनावर गाभण असण्याच्या आठव्या महिन्यामध्ये केले जाते. त्यामुळे वासरांची योग्य वाढ होते. त्याचबरोबर जनावराला विश्रांती मिळते. जास्त दूध देणाऱ्या जनावरांना आटविताना धार काढणे लगेच थांबवू नये. त्यामुळे कासदाह होण्याची शक्‍यता जास्त असते. 

दररोज दोन वेळा धार काढण्याएेवजी एकचवेळ धार काढावी. काही दिवसानंतर दोन दिवसातून एकदा धार काढावी आणि त्यानंतर काही दिवसांनी धार काढणे बंद करावे. जनावर आटल्यानंतर त्याच्या सडाच्या छिद्रामध्ये पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने प्रतिजैविकाचा वापर करावा. यामुळे जिवाणू आतमध्ये प्रवेश करत नाहीत.
 
संपर्क ः कुलदीप शिंदे, ९८८१४१४९६७
(पशुधन उत्पादन आणि व्यवस्थापन, राष्ट्रीय डेअरी संशोधन संस्था, कर्नाल, हरियाणा)

इतर कृषिपूरक
कॅल्शियमची गरज ओळखून करा आहाराचे नियोजनगाय म्हैस विल्यानंतर ग्लुकोजबरोबरच कॅल्शियमची...
संक्रमण काळातील गाई, म्हशींचे व्यवस्थापनगाई-म्हशींमधील विण्याच्या तीन आठवडे अगोदर व तीन...
जनावरांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शिअम...मांसपेशी, मज्जा संस्थेवर नियंत्रण, गर्भवाढी आणि...
योग्य वेळी करा लसीकरणजनावरांना रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची वाट न बघता...
थंड, ढगाळ अन् कोरड्या हवामानाची शक्यतामहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
दुधाच्या प्रकारानुसार बदलतात मानकेदुग्धजन्य पदार्थ उच्च गुणवत्तेचे व दर्जेदार...
वासरांसाठी योग्य अाहार, संगोपन पद्धतीवासराचा जन्म झाल्यानंतर त्याचा श्‍वासोच्छ्वास...
शेतीला दिली मधमाशीपालनाची जोडपरिसरातील पीकपद्धतीवर आधारित पूरक उद्योगाची जोड...
रोपवाटिका उद्योगात उत्तम संधीकोणत्याही पिकाचे किमान दीड ते दोन महिने आधी...
जनावरांच्या अाहारात बुरशीजन्य घटकांचा...अाहाराद्वारे जनावरांच्या शरीरात बरेच हानिकारक घटक...
मुरघासाचे फायदे, जनावरांसाठी वापरचाऱ्याच्या कमतरतेमुळे दूध उत्पादनामध्ये सातत्य...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
पशूसल्लासध्या तापमानात वाढ झाली असल्यामुळे जनावरांमध्ये...
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
उष्ण वातावरणात सांभाळा जनावरांनाअचानक वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे जनावरांची अधिक काळजी...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
रेशीम कीटकांवर दिसतोय उझी माशीचा...सध्याच्या काळात पुणे, सातारा, लातूर, सोलापूर,...
दुधाळ जनावरांतील खुरांच्या आजाराचे...खुरांची योग्य काळजी व अचूक व्यवस्थापन यांमुळे...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
जनावरांसाठी पशुखाद्यापासून पोषक फीड...उत्पादन, उत्पादनकाळ, गाभणकाळ या बाबींचा विचार...