Agriculture story in Marathi, mega food park | Agrowon

आधुनिक, पायाभूत सुविधांच्या निर्मितीसाठी मेगा फूड पार्क
गणेश शिंदे, बालाजी रुद्रवार
शुक्रवार, 1 डिसेंबर 2017

औद्योगिक विकासाला चालना देऊन रोजगारनिर्मिती करणाऱ्या आधुनिक पायाभूत सुविधांची निर्मिती करण्यासाठी मेगा फूड पार्कला सुरवात झाली. ही योजना औद्योगिक पार्क मॉडेलवर संकलित केली आहे आणि प्रक्रिया उद्योग क्षेत्राच्या गरजांनुसार निश्‍चित करण्यात अाली अाहे.

अन्न प्रक्रिया उद्योगाच्या माध्यमातून अन्न वाया जाण्याचे प्रमाण कमी करण्यासाठी शेतकरी, प्रक्रिया उद्योजक आणि किरकोळ विक्रेत्यांना एकत्र आणून कृषी उत्पादन बाजारपेठेशी जोडण्यासाठी मेगा फूड पार्कची निर्मिती करण्यात अाली अाहे.

मेगा फूड पार्क

औद्योगिक विकासाला चालना देऊन रोजगारनिर्मिती करणाऱ्या आधुनिक पायाभूत सुविधांची निर्मिती करण्यासाठी मेगा फूड पार्कला सुरवात झाली. ही योजना औद्योगिक पार्क मॉडेलवर संकलित केली आहे आणि प्रक्रिया उद्योग क्षेत्राच्या गरजांनुसार निश्‍चित करण्यात अाली अाहे.

अन्न प्रक्रिया उद्योगाच्या माध्यमातून अन्न वाया जाण्याचे प्रमाण कमी करण्यासाठी शेतकरी, प्रक्रिया उद्योजक आणि किरकोळ विक्रेत्यांना एकत्र आणून कृषी उत्पादन बाजारपेठेशी जोडण्यासाठी मेगा फूड पार्कची निर्मिती करण्यात अाली अाहे.

मेगा फूड पार्क

  • संकलन केंद्र, प्राथमिक प्रक्रिया केंद्राच्या माध्यमातून शेतीपासून प्रक्रियेपर्यंत आणि नंतर ग्राहक बाजारपेठेपर्यंत थेट संबंध जोडण्यासाठी मेगा फूड पार्क या योजनेची निर्मिती करण्यात अाली अाहे.  
  • अन्न व प्रक्रिया उद्योग मंत्रालयाद्वारे भारत सरकार ४२ मेगा फूड पार्क उभारत आहे त्यापैकी ३५ मंजूर झालेले आहेत. पायाभूत सुविधांसह या उद्यानात १,२०० विकसित भूखंड (सुमारे १ एकरचे प्रत्येक) आहेत, जे उद्योजक अन्न प्रक्रिया आणि सहायक युनिट स्थापन करण्यासाठी त्यांना लागणारी जमीन ही त्यांना भाडे करार तत्त्वावर मिळू शकते. सध्या ३५ मंजूर मेगा फूड पार्क पैकी ८ मेगा फूड पार्क कार्यरत असून बाकीचे २७ मेगा फूड पार्क सुरू होण्याच्या मार्गावर आहेत.

मुख्य वैशिष्ट्ये

  • अन्न प्रक्रियेसाठी आधुनिक पायाभूत सुविधांची निर्मिती करणे - कृषी उत्पादनांचे मूल्यवर्धन वाढविणे.
  • अपव्यय कमी करणे(सध्याचा अपव्यय होण्याचा स्तर - सीआयजीएचईटी अभ्यासानुसार ९२,६५१ कोटी रु. अाहे)
  • उत्पादक आणि प्रक्रिया उद्योजकांची क्षमता वाढवीणे.
  • उत्पादनात वाढ करणे. विशेषतः ग्रामीण भागातील रोजगार वाढविणे.
  • ग्रेडिंग, पॅकेजिंग, वेअरहाउस, कोल्ड स्टोरेज, आयक्यूएफ, रायपनिंग चेंबर्स, क्यूसी लॅब इ. ची निर्मिती करणे.
  • औद्योगिक भूखंड, अंतर्गत रस्ते, ड्रेनेज, पाण्याची उपलब्धता विजेची गरज भागविणे इ. पायभूत सुविधा उपलब्ध करणे
  • ट्रेनिंग सेंटर, कॅंटीन, वर्कशॉप हॉस्पिटल इ. ची निर्मिती करणे.

मेगा फूड पार्कची उद्दीष्टे

  • पुरवठा साखळीमधील पायाभूत सुविधा, ज्यामध्ये संकलन केंद्रे, प्राथमिक प्रक्रिया केंद्रे, केंद्रीय प्रक्रिया केंद्रे, शीत साखळी आणि उद्योजकांसाठी ३०-३५ पूर्ण विकसित प्लॉटसहित अन्नप्रक्रिया उद्योग उभारण्याची सोय असते.
  • मेगा फूड पार्क प्रकल्प स्पेशल पर्पज व्हेकल (एसपीव्ही) द्वारे लागू करण्यात आला आहे जो कंपनी कायदा अंतर्गत नोंदणीकृत आहे.  
  • मेगा फूड पार्क प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीसाठी राज्य सरकार, राज्य सरकारची संस्था आणि सहकारी समित्यांसाठी स्वतंत्र एसपीव्ही तयार करणे आवश्यक नाही. योजना मार्गदर्शक तत्त्वांच्या अटींची पूर्तता करण्याच्या अधीन राहून, एसपीव्हीला निधी दिला जातो.

प्रकल्प व त्यातील महत्त्वाचे घटक  

  • संकलन केंद्र, प्राथमिक प्रक्रिया केंद्र (पीपीसी), मुख्य प्रक्रिया केंद्र (सीपीसी) आणि शीत साखळी सुविधा यांचा समावेश असलेल्या कार्यक्षम पुरवठा साखळीद्वारे अन्नप्रक्रिया उद्योगाची स्थापना करणे हे या योजनेचे उद्दिष्ट आहे.
  • संकलन केंद्र आणि प्राथमिक प्रोसेसिंग सेंटर (पीपीसी) ः या घटकांमध्ये स्वच्छता, वर्गीकरण, क्रमवारी आणि पँकिंग सुविधा, कोरड्या गोदामासाठी, थंड चेंबर्स, पिकविण चेंबर्स, रियर व्हॅन, मोबाइल प्री-कूलर, मोबाईल कलेक्शन व्हॅन्ससह विशेष थंड दुकानांसाठी सुविधा आहे.
  • सेंट्रल प्रोसेसिंग सेंटर (सीपीसी) : यामध्ये चाचणी प्रयोगशाळा, स्वच्छता, ग्रेडिंग, क्रमवारी आणि पॅकिंग सुविधा, ड्राय वेअरहाउस, प्रेशर वेंटिलेटर, वेरिएबल आर्मी स्टोअर्स, प्री-कूलिंग चेंबर, रायपनिंग चेंबर, कोल्ड रियर व्हॅन, पॅकेजिंग युनिट, इरॅडिएशन सुविधा, स्टीम स्टरिलाइझेशन युनिट्स, स्टीम जनरेटिंग युनिट्स, फूड इनक्यूबेशन व डेव्हलपमेंट सेंटर्स इत्यादीसह चेन इन्फ्रास्ट्रक्चरची उपलब्धता असते.
  • सीपीसी स्थापन करण्यासाठी ५० ते १०० एकर जमीन आहे, तरीही जमिनीची वास्तविक गरज व्यवसाय योजनावर अवलंबून असेल, जी प्रत्येक विभागात बदलू शकते. वेगवेगळ्या ठिकाणी पीपीसी आणि सीसीची उभारणी करणारी जमीन सीपीसी उभारण्यासाठी जमीन आवश्यक असेल.
  • प्रत्येक प्रोजेक्टमध्ये सुमारे ३०-३५ फूड प्रोसेसिंग युनिट असतील आणि २५० कोटी रुपयांची सामूहिक गुंतवणूक असेल ज्यामुळे अखेरीस ४५० ते ५०० कोटी रुपयांची वार्षिक उलाढाल होऊ शकेल आणि प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष उद्दीष्ट सुमारे ३०,००० व्यक्तींची संख्या एवढे आहे.

(संदर्भ: अन्न व प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय)

संपर्क : गणेश शिंदे, ८३२९१२८४०४
(अन्न व्यापार व व्यवसाय व्यवस्थापन विभाग, के. के. वाघ अन्नतंत्रज्ञान महाविद्यालय, नाशिक)

इतर कृषी प्रक्रिया
प्रोबायोटिक कुल्फीकुल्फी हा गोठवलेला थंड आइस्क्रीमचा प्रकार...
टोमॅटो मूल्यवर्धनातून वाढवा फायदाबाजार जास्त प्रमाणात टोमॅटोची अावक झाल्यामुळे...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
विविध हंगामी फळांपासून बनवा जॅमहंगामानुसार विविध प्रकारची फळे उपलब्ध होतात....
प्रक्रिया उद्योगात नारळाला मागणीनारळाचा प्रत्येक भागाचा उपयोग प्रक्रिया...
मावा मलई निर्मितीतून मिळविले आर्थिक...जळगाव शहरामधील पिंप्राळा परिसरातील देवकाबाई...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
रोजगार शोधार्थ गाव सोडलेले निवृत्ती...शेतीतून शाश्‍वत उत्पन्नाची हमी नसल्यामुळे कोकर्डा...
शेतमाल प्रक्रियेसाठी सोपी यंत्रेभारतीय कृषी संशोधन परिषदेची ‘सिफेट’ ही अत्यंत...
प्रक्रियेपूर्वी तपासा दुधाची गुणवत्तादूध काढल्यानंतर दूध संकलन केंद्र, दूध शीतकरण...
प्रक्रिया उद्योगासाठी उपयुक्त यंत्रेप्रक्रिया उद्योगामध्ये विविध यंत्रांची आवश्यकता...
पाैष्टिक गुणवत्तेचे सोया दूधसोयाबीनमध्ये ४० टक्के प्रथिने, २० टक्के तेल व...
सोलर टनेल ड्रायरबाबत माहिती...सोलर टनेल ड्रायरमध्ये सफेद मुसळी, पान पिंपरी, हळद...
अर्जुन लागवडीसाठी निवडा दर्जेदार रोपेअर्जुन हा वृक्ष वनशेतीसाठी उत्तम आहे. अर्जुन...
मसाला प्रक्रिया उद्योगात अाहेत संधीमसाले व त्यावर आधारित प्रक्रियायुक्त पदार्थांना...
खरबूज प्रक्रियेत आहेत संधी...खरबूज हे अत्यंत स्वादिष्ट फळ. खाण्याच्या बरोबरीने...
गिरणी उद्योगातून उभारला उत्पन्नाचा शाश्...जळगाव शहरातील पुष्पा विजय महाजन यांनी एका...
भोंगळेंचा शुद्ध नीरेचा ‘कल्पतरू' ब्रँडमाळीनगर (ता. माळशिरस, जि.सोलापूर) येथील नीलकंठ...
मका उत्पादनवाढ अन् प्रक्रियेलाही संधीमका उत्पादकता वाढीसाठी एकेरी संकरित, उशिरा पक्व...
उत्तम व्यवस्थापनातून बांबूपासून मिळते...गेल्या भागामध्ये आपण व्यावसायिक बांबू लागवड,...