agriculture story in marathi, new wheat variety experiment, zakalwadi, vashim | Agrowon

विद्यापीठाच्या पूर्वप्रसारीत गहू वाणाचे एकरी ३० क्विंटल उत्पादन 
गोपाल हागे
शनिवार, 2 मार्च 2019

शेतकरीच झाले प्रसारक 
डब्लूएसएम १०९-४ वाण अद्याप प्रसारीत होण्याच्या प्रतीक्षेत असल्याचे पैदासकार डॉ. गिते म्हणाले. 
दरम्यान डॉ. गिते यांनी आपल्या गव्हाच्या प्रयोगाला सुमारे आठवेळा भेट देऊन निरीक्षण व चर्चा केल्याचे शेतकरी काळबांडे यांनी सांगितले. सद्यस्थितीत या वाणाचा प्रसार आता शेतकरी ते शेतकरी असाच सुरू असल्याचे दिसून येते. 

शास्त्रज्ञांनी विकसित केलेला एखादा सक्षम वाण शेतकऱ्यांच्या अर्थकारणात किती बदल घडवू शकतो त्याचे प्रत्यंतर वाशिम जिल्ह्यात दिसून आले आहे. जिल्ह्यातील झाकलवाडी येथील वासुदेव दौलत काळबांडे अकोला येथील कृषी विद्यापीठाच्या गव्हाच्या डब्लूएसएम १०९-४ या पूर्वप्रसारीत वाणाची चार वर्षांपासून शेती करीत आहेत. आदर्श व्यवस्थापन व सल्ला घेत एकरी २५ क्विंटलपुढे उत्पादन मिळवत त्यांनी गहू शेतीचे अर्थकारण सक्षम केले आहे. 
 
गहू हे रब्बी हंगामातील महत्त्वाचे पीक आहे. आज एकरी सरासरी १५ क्विंटलपेक्षा अधिक उत्पादन मिळत नाही ही अनेक शेतकऱ्यांची समस्या आहे. साहजिकच या पिकापासून सक्षम अर्थप्राप्ती होण्यावर मर्यादा येतात. मात्र अधिकाधिक उत्पादनक्षमतेचे वाण वापरण्याचे प्रयोगही अनेक शेतकरी करताना दिसतात. वाशिम जिल्ह्यातील झाकलवाडी (ता. वाशिम) येथील वासुदेव दौलत काळबांडे हे यापैकीच एक प्रयोगशील शेतकरी आहेत. या कुटुंबाची सुमारे ४० एकर जमीन आहे. खरिपात ते सोयाबीन, मूग, उडीद, भाजीपाला अशी पिके घेतात. रब्बी हंगामात गहू हे त्यांचे हुकमी पीक आहे. मात्र त्याचे उत्पादन एकरी १२ ते १५ क्विंटलपर्यंतच मिळायचे. 

नव्या वाणाचा प्रयोग 
अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाचे वाशिम येथे कृषी संशोधन केंद्र आहे. 
येथे कार्यरत असताना कनिष्ठ गहू पैदासकार डॉ. बी. डी. गिते यांची डब्लूएसएम १०९-४ या गहू वाणाच्या संशोधनात महत्त्वाची भूमिका राहिली आहे. हे वाण अद्याप पूर्वप्रसारीत अवस्थेत आहे. या केंद्रातून २०१३-१४ मध्ये काळबांडे यांना या नव्या वाणाचे सव्वा किलो बियाणे मिळाले. वाणबदल म्हणून त्यांनी एक गुंठ्यात त्याची लावण केली. त्यापासून त्यांना एक क्विंटल १७ किलो उत्पादन मिळाले. पुढील वर्षासाठी याच वाणाचे बियाणे आता आयते त्यांच्याकडे उपलब्ध झाले. त्यांनी ३० गुंठ्यात बियाणे पेरत २४ क्विंटल उत्पादन घेतले. अत्यंत आश्‍वासक उत्पादन मिळाल्यानंतर या वाणाविषयीचा विश्‍वास वाढला. 

वाण ठरला आश्‍वासक 
सन २०१५-१६ मध्ये सात एकरांत लागवड केली. त्यातून २४२ क्विंटल म्हणजेच एकरी ३४ क्विंटलच्या आसपास हे उत्पादन झाले. यातील ३० क्विंटल उत्पादन बियाण्यासाठी ठेवून उर्वरित गव्हाची विक्री केली. सन २०१६-१७ च्या हंगामात सुमारे २६ एकरात लावण करून त्याचे ८८२ क्विंटल उत्पादन त्यांच्या हाती आले. यंदाच्या रब्बीतही सुमारे २५ एकरांत त्याची पेरणी केलेली आहे. काळबांडे यांच्याकडे जमिनीचे हलकी, मध्यम, भारी असे विविध प्रकार आहेत. अलीकडील सर्व वर्षांचा विचार केल्यास बागायती परिस्थितीत एकरी २८ ते ३२ क्विंटलपर्यंत उत्पादनक्षमता टिकवण्यात त्यांना यश आले आहे. यंदाही तेवढेच उत्पादन अपेक्षित आहे. सिंचनासाठी त्यांच्याकडे तीन विहिरी व दोन बोअर्स आहेत. 

पीक नियोजनातील काही बाबी 

  • एकरी बियाणे- सुमारे ६५ किलो, दोन ओळीतील अंतर १० इंच 
  • पेरणीची वेळ- सर्वसाधारणपणे १० ते १५ ऑक्टोबरदरम्यान 
  • पेरणी करताना- एकरी दोन बॅग १०ः२६ः२६ + सूक्ष्म अन्नद्रव्ये पाच किलो 
  • पेरणीनंतर २० दिवसांनी- एक १ बॅग युरिया 
  • पेरणीनंतर ९० दिवसांनी (हुरडा अवस्थेत) - ०-५२-३४ या विद्राव्य खताची फवारणी 
  • गरजेनुसार बुरशीनाशकाची फवारणी 
  • तीन वर्षातून एकदा कंपोस्ट खताचा वापर 
  • हलक्या जमिनीत १२ते १५ दिवसांच्या अंतराने व भारी जमिनीत १५ ते १८ दिवसांच्या अंतराने स्प्रिंकलरद्वारे पाणी 

दर व उत्पन्न 
काळबांडे म्हणाले की, यंदा गव्हाला क्विंटलला २००० रुपये तर मागील वर्षी १७०० रुपये दर होता. 
माझ्या बियाण्याला शेतकऱ्यांकडून मागणी आहे. त्यामुळे सुमारे ४०० क्विंटल बियाण्याची तीन हजार रुपये दराने विक्री केली आहे. एकरी ३० क्विंटल उत्पादन व दोन हजार रुपये दर मिळाल्यास खर्च वजा जाता ४० ते ४५ हजार रुपये उत्पन्न हाती पडण्यास अडचण येणार नाही, असेही काळबांडे यांनी सांगितले. 

डब्लूएसएम १०९-४ वाणाविषयी 

  • ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापासून जानेवारीच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत पेरणीस उपयुक्त 
  • उष्णता व वातावरणातील बदलांना सहनशील 
  • बुटका, कमी उंचीचा, न पडणारा 
  • ओब्यांची संख्या जास्त. ओंबीत दाण्यांची संख्या जास्त म्हणजे ६० ते १०० पर्यंत 
  • धान्याची व चपातीची प्रत चांगली 
  • धान्यात प्रथिनांचे प्रमाण जास्त (१४.५ टक्के) 
  • पीक पक्वतेचा कालावधी- ११० ते १३० दिवस 
  • महत्त्वाच्या रोगांना प्रतिकारक 
  • जमीन, पेरणीची वेळ, व्यवस्थापन, वातावरण यानुसार हेक्टरी साधारणपणे ३० ते ७० क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळू शकते. 
  • बागायती शेतीस अनुकूल वाण 
  • मागील दोन- तीन वर्षांत राज्यातील काही शेतकऱ्यांनी एकरी २५ क्विंटल ते त्यापुढे उत्पादन मिळवले आहे. 
  • ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यात हा वाण पेरल्यास पाणी शक्यतो कमी पडत नाही. फेब्रुवारीच्या दुसऱ्या आठवड्यापर्यंत त्याची काढणी होते. पुढे होऊ शकणाऱ्या संभाव्य वादळी वारा, गारपिटीपासून तो वाचू शकतो. 
  • ज्यांच्याकडे पाण्याची उपलब्धता चांगली आहे असे शेतकरी गव्हानंतर दुसरे पीक घेऊ शकतात. 
  • तूर व कपाशी नंतर जानेवारीच्या पहिल्या-दुसऱ्या आठवड्यात गहू पेरणीचे प्रमाणही सध्या वाढत आहे. अशा उशिरा पेरणीसाठी हा वाण उपयोगी ठरू शकतो. 

प्रतिक्रिया
या वर्षी दीड एकरात डब्लूएसएम १०९-४ या वाणाची लावण केली आहे. तेवढ्या क्षेत्रात 
सुमारे ५० क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळेल अशी आशा आहे. यापूर्वीच्या वाणांचे एकरी १२ ते १५ क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळायचे. 
- नारायण मुठाळ, झोडगा, ता. मालेगाव, जि. वाशीम 

गव्हाचा नवा वाण मागील चार वर्षांपासून लावत आहोत. त्याची उत्पादकता चांगली आहे. दरवर्षी त्याचे बियाणे वापरतो. त्यामुळे बियाण्यावरील खर्च कमी झाला आहे. हा वाण किडी-रोगांना बळी पडणारा नसल्याचे आढळले आहे. 
-वासुदेव काळबांडे 

संपर्क- वासुदेव काळबांडे- ८८३०७८१५६९ 
डॉ. बी. डी. गिते- ९९२३२८३६२२ 
कनिष्ठ गहू पैदासकार 
 

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
शिक्षण, आरोग्य अन्‌ प्रशिक्षणातून...नांदगाव (ता. बोदवड, जि. जळगाव) गावामध्ये विजय...
नंदुरबारच्या दुर्गम भागात ‘सातपुडा भगर'...अक्कलकुवा तालुक्‍यातील आदिवासी महिला,...
नियोजन खरिपाचे : ठिबक, खत व्यवस्थापन...शेतकरी ः विजय इंगळे चित्तलवाडी, ता. तेल्हारा, जि...
शेतीपूरक, प्रक्रिया व्यवसायातून साधली...लातूर जिल्ह्यातील (ता. उदगीर) भागवत केंद्रे या...
नियोजन खरिपाचे : अत्यल्प खर्चात...दादाराव विश्वनाथ शेजूळ बोरगाव अर्ज(गणपती) ता....
नियोजन खरिपाचे : लागवडीसह सिंचन, काढणी...शेतकरी - दीपक माणिक पाटील माचले, ता. चोपडा, जि....
गिलक्‍याने दिले अर्थकारणाला बळबाजारपेठेची गरज ओळखून कठोरा (ता. जि. जळगाव) येथील...
सेवानिवृत्तीनंतर शिक्षकाची शेतीत सेवा...आयुष्यभर नोकरी करताना अनेक गोष्टींचा त्याग करावा...
विदर्भात उत्कृष्ट व्यवस्थापन असलेली २३...वर्धा जिल्ह्यात केळी पिकाला पुन्हा गतवैभव प्राप्त...
वर्षभरात पाच हंगामात दर्जेदार कोथिंबीरपाणी व हवामान यांचा विचार करून वर्षभरात सुमारे...
अळिंबी उत्पादनातून केली संकटांवर मातलोणी (जि. जळगाव) येथील अनिल माळी यांच्याकडे कृषी...
पशुपालन, प्रक्रिया उद्योगात नेदरलॅंडची...शास्त्रीय पद्धतीने पशुपालन, दुग्धोत्पादन आणि...
आदिवासी पाड्यावर रुजली कृषी उद्योजकताकोणे (ता. त्र्यंबकेश्वर, जि. नाशिक) येथील आदिवासी...
दोनशे देशी गायींच्या संगोपनासह ...सुमारे दोनशे देशी गायींचे संगोपन-संवर्धन यासह...
अर्थकारण उंचावणारी उन्हाळी मुगाची शेती वाशिम जिल्ह्यातील पांगरी नवघरे येथील दिलीप नवघरे...
शंभर एकरांत सुधारित तंत्राने शेवग्याची...नाशिक जिल्ह्यातील पवारवाडी (ता. मालेगाव) येथील...
निर्धारातून टाकोबाईची वाडीच्या...सातारा जिल्ह्यातील फलटण तालुक्याचा काही भाग...
निसर्गरम्य पन्हाळा तालुक्यात ...कोल्हापूर जिल्ह्यातील डोंगराळ, निसर्गरम्य पन्हाळा...
दुष्काळात स्वयंपूर्ण शेतीचा आदर्श,...नव्वद क्विंटल तूर, ३० क्विंटल ज्वारी व हरभरा, १५०...
उच्चशिक्षित कृषी पदवीधराने उभारला...गोपालपुरा (जि. आणंद, गुजरात) येथील एमएस्सी...