agriculture story in marathi, papain extraction from papaya | Agrowon

कच्च्या पपईपासून पेपेन निर्मिती
शारदा पाटेकर
गुरुवार, 29 नोव्हेंबर 2018

पपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून, कच्च्या व पक्‍क्‍या फळाचा वापर खाण्यासाठी, तसेच उद्योगधंद्यासाठी केला जातो. त्यापैकी पेपेन हा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाचा पदार्थ पपईपासून मिळतो.

पपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून, कच्च्या व पक्‍क्‍या फळाचा वापर खाण्यासाठी, तसेच उद्योगधंद्यासाठी केला जातो. त्यापैकी पेपेन हा व्यापारीदृष्ट्या महत्त्वाचा पदार्थ पपईपासून मिळतो.

कच्च्‍या पपईच्‍या फळावरून चिरा पाडल्‍यानंतर त्‍यामधून पांढरा दुधासारखा चिक निघतो तो जमा करून त्‍याच्‍या पासून भुकटी स्‍वरुपात तयार केलेल्‍या पदार्थाला पेपेन असे म्‍हणतात. पावसाळी व हिवाळी हंगामामध्‍ये चिक जास्‍त तयार होतो, त्‍यामुळे पूर्ण वाढ झालेल्‍या व कच्‍या गर्द हिरव्‍या रंगाच्‍या पपई पासून चिक काढावा. हवेमध्ये आर्द्रता जास्त असल्यास चीक पाझरण्याचा वेग अधिक असतो. म्हणून चीक सकाळच्या वेळेत काढणे अधिक फायद्याचे ठरते. फळधारणेनंतर साधारण ७५ ते ९० व्या दिवशी हिरव्या फळांपासून पेपेन गोळा केले जाते. अशा प्रकारे दर चार ते ५ दिवसांनी चिक गोळा करून तो वाळविला जातो.

पेपेन काढणी

  • प्रथम अॅल्‍युमिनीयमचा चाकू किंवा रेझर ब्‍लेड च्‍या साह्याने देठापासून ते टोकापर्यंत अशा वरुन खाली ७ ते ८ उभ्‍या चिरा हळुवारपणे ओढाव्‍यात.
  • चिरा या ०.३ से.मी. पेक्षा जास्‍त खोल नसाव्‍यात.
  • गळणारा चिक मोठया आकाराच्‍या अॅल्‍युमिनीयम ट्रे मध्‍ये जमा करावा. प्रथम चीरा ओढलेल्‍या फळांचा चिक गळणे बंद झाल्‍यावरच दुसऱ्या झाडांवरील फळांना चिरा ओढाव्‍यात.
  • साठलेला चिक एकत्रीत केल्‍यानंतर तातडीने त्‍यावर प्रक्रिया करणे गरजेचे असते. अन्यथा पेपेनची प्रत बिघडून वजनात घट होण्‍याची शक्‍यता असते. साधारण २४ तासांत ३ टक्के घट होते.
  • जमा केलेला चिक प्रथम गाळून घ्‍यावा.
  • चिक सुकविण्‍यासाठी १०० किलो चिकात एक किलो सोडीयम-पोटॉशिअम मेटाबायसल्‍फाईड पावडर मिसळावी. त्‍याचा फायदा पेपेनची आम्‍लता टिकविण्‍यासाठीही होतो.
  • व्‍हॅक्‍युम ओव्‍हन किंवा केबिनेट ड्रायरचा उपयोग करून ५० ते ५५ अंश सेल्सिअस तापमानाला चिक सुकविण्‍याची क्रिया जलदपणे होते.
  • सुकल्‍यानंतर चिकाच्‍या खपल्‍या होऊन त्‍याच्‍या पासून पेपेन ची भुकटी करावी नंतर भुकटी चाळून पॉलीथिनमध्‍ये एअर टाईट भरून ठेवावी.

चिक काढताना घ्‍यावयाची दक्षता

  • एकाच फळातील चिक काढताना दोन वेळेतील अंतर ४ ते ५ दिवसांचे असावे.
  • एका फळातून जास्‍तीत जास्‍त ५ वेळा चिक काढावा.
  • जुन्‍या चिरावंर पुन्‍हा चिरा देऊ नये. चिक काढण्‍यासाठी फळावर चिरा पाडण्‍याचे काम सकाळी लवकर करावे.

पेपेनचे उपयोग

  • पेपेन हे प्रथिने पचविणारे तसेच प्रथिनांचे साध्‍य रसायणात रूपांतर करणारे एन्‍झाइम आहे.
  • पेपेन हे आम्‍लता आणि विम्‍लता या दोन्‍ही माध्‍यमांत काम करते.
  • मांसाहार कारखाण्‍यामध्‍ये कातडी कमविण्‍यासाठी तसेच जनावरांचे मांस मृदू करण्‍यासाठी देश परदेशात याचा वापर केला जातो. यामुळे कातडीचा भाग मऊ होऊन कातडीस चमक येते.
  • मांस शिजवण्‍यासाठी पेपेनची पावडर टाकली जाते. त्‍यामुळे ते पचण्‍यास हलके होते.
  • जनावरांच्‍या खाद्यामध्‍ये पेपेन मिसळल्‍यानंतर ते खाद्य लवकर पचते.
  • बिस्‍कीट मऊ होण्‍यासाठी बेकऱ्यांमध्‍ये देखील पेपेनचा वापर करतात.

संपर्क ः शारदा पाटेकर, ९१५६०२७७३८
(शिवरामजी पवार अन्‍नतंत्र महाविद्यालय, नेहरुनगर, कंधार, जि. नांदेड)

टॅग्स

इतर कृषी प्रक्रिया
अन्नप्रक्रिया उद्योगातील परवाने, कायदेप्रक्रिया उद्योग स्थापन केल्यानंतर या...
प्रक्रियेद्वारा आल्याचे मूल्यवर्धनआरोग्यदायी गुणधर्मामुळे आल्यापासून बनविलेल्या...
शेतकरी आठवडे बाजारचालक शेतकऱ्यांना...पुणे : शेतकरी उत्पादक कंपनीच्या वतीने बाणेर येथे...
कांदा निर्जलीकरणास आहे वावकांदा हे भारतातील प्रमुख पीक असून, ते मुख्यत्वे...
प्रक्रिया उद्योगातून आर्थिक स्थिरतासगरोळी (ता. बिलोली, जि. नांदेड) येथील श्रद्धा...
शेवगा पानांचे आरोग्यवर्धक गुणधर्मशेवग्याच्या वाळलेल्या पानामध्ये ताज्या...
हळद पॉलिश, प्रतवारी महत्त्वाचीलोखंडी ड्रममधून शिजवलेली हळद २० ते ३० मिनिटांसाठी...
पौष्टिक अंजिराचे प्रक्रियायुक्त पदार्थअंजिरामध्ये आहारमूल्याबरोबरच औषधी गुणधर्म मुबलक...
डाळिंबापासून अनारदाना, अनाररबडाळिंबापासून तयार होणाऱ्या अनारदाना या पदार्थास...
औषधी जायफळाचे मूल्यवर्धनजायफळ सालीचे वजन ६० टक्के असते. जायफळ सालीमध्ये...
कॅल्शिअम, लोहाचा उत्तम स्त्रोत ः नाचणीआहारच्या दृष्टीने नाचणी एक अत्यंत महत्त्वाचे...
मोहापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थमोहाची फुले झाडावर काही मर्यादित काळच उपलब्ध...
अनेक प्रक्रिया पदार्थांमध्ये सीताफळ गर...सीताफळ हे नाशवंत फळ असल्यामुळे त्यावर प्रक्रिया...
कच्च्या पपईपासून पेपेन निर्मितीपपई हे जवळजवळ वर्षभर उत्पादन देणारं पीक असून,...
मार्मालेड, टुटीफ्रुटी निर्मितीसाठी पपईपपई झाडांपासून वर्षभर फळे मिळतात; परंतु दूरच्‍या...
आरोग्यवर्धक फळांची भुकटीप्रक्रिया उद्योगामध्ये ग्राहकांच्या आवडीनुसार अणि...
कवठ प्रक्रियेला आहे संधीकवठ हे तसे दुर्लक्षित फळ. आंबट, गोड चवीमुळे...
पेरूची टॉफी, स्क्वॅश, गरपेरूमध्ये जीवनसत्त्व सी, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, लोह,...
पेरू प्रक्रियेतून वाढवा फायदापेरू नाशवंत असल्यामुळे प्रक्रियेद्वारा पेरूचे...
बहुगुणी आवळ्याचे मूल्यवर्धनआवळा या फळाला आयुर्वेदामध्ये फार महत्त्व आहे....