agriculture story in marathi, poisoning in livestock | Agrowon

जनावारांतील विषबाधा कारणे, लक्षणे, उपाय
प्रणिता सहाणे
बुधवार, 12 डिसेंबर 2018

विषबाधेमुळे जनावरांच्या शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात किंवा मृत्यूदेखील ओढवू शकतो. विषबाधेमध्ये प्रामुख्याने सायनानाईटची विषबाधा, ऑक्झॅालिकची विषबाधा आणि सरकीतून होणारी विषबाधा यांचेे प्रमाण जास्त आढळते. विषबाधा टाळण्यासाठी पशुपालकाकडे पर्याप्त माहिती असणे गरजेचे आहे ही माहिती पशुपालकाकडे असल्यास विषबाधा कोणत्या कारणाने होते हे समजेल व ते विषबाधा होऊ नये यासाठी प्रयत्न केले जातील.

विषबाधेमुळे जनावरांच्या शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात किंवा मृत्यूदेखील ओढवू शकतो. विषबाधेमध्ये प्रामुख्याने सायनानाईटची विषबाधा, ऑक्झॅालिकची विषबाधा आणि सरकीतून होणारी विषबाधा यांचेे प्रमाण जास्त आढळते. विषबाधा टाळण्यासाठी पशुपालकाकडे पर्याप्त माहिती असणे गरजेचे आहे ही माहिती पशुपालकाकडे असल्यास विषबाधा कोणत्या कारणाने होते हे समजेल व ते विषबाधा होऊ नये यासाठी प्रयत्न केले जातील.

विषबाधा होण्याचे कारणे, लक्षणे व त्यावरील उपाय
१. सायनाईटची विषबाधा
कारणे

संकरित ज्वारीचे नवीन ठोंब किंवा ज्वारी कापल्यानंतर येणारे फुटवे यामध्ये हायड्रो सायनिक आम्ल या विषारी द्रव्याचे प्रमाण अधिक असते.
लक्षणे

  • हे आम्ल जनावरांच्या पोटात गेल्यामुळे जनावरे अस्वस्थ होतात व त्यांना श्वासोच्छवासांत अडथळा निर्माण होतो.
  • डोळे विस्फारून व फेफरे येऊन जनावरे मरण पावतात. डोळे लाल होणे हे या विषबाधेचे लक्षण आहे.

उपाय

  • ज्वारीचे फुटवे असलेल्या शेतात जनावरांना चरण्यास सोडू नये.
  • विषबाधा झालेल्या जनावरांस तत्काळ पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्याची मदत घेऊन उपचार करावे.

२. ऑक्झॅालिकची विषबाधा
कारणे

  • काळा बुरशीयुक्त कडबा जनावरांच्या खाण्यात आल्यास
  • रब्बी गहू- हरभरा पिकांत वाढणारे “ढोरकाकडा” नावाचे तण जनावरांनी खाल्ल्यास

लक्षणे

  • या विषबाधेमुळे रक्तात कॅल्‍शियमची कमतरता निर्माण होते. त्यामुळे अडखळत चालणे, कुंथणे, पोटफुगी, लघवी, थेंबाथेंबाने होणे किंवा अजिबात न होणे.
  • गुदद्वारापासून ते मागील दोन पायांतून अंडकोषापर्यंत सूज आलेली आढळून येते.

उपाय

  • बुरशीयुक्त कडबा अथवा गहू- हरभऱ्यांतील उपटून टाकलेले तण जनावरांना खाण्यास देऊ नये.
  • विषबाधेचे प्रमाण कमी करण्यासाठी कॅल्‍शियमचे इंजेक्शन पशुवैद्यकीय अधिकाऱ्याच्या सल्ल्याने द्यावे.

३. सरकीतून होणारी विषबाधा
कारणे

  • दुधाळ जनावरांना अथवा बैलांना सरकी देण्यात येते. कीटक प्रतिबंधक व अधिक उत्पादन देणाऱ्या कपाशीच्या सरकीमध्ये गॉसीपॅाल या विषारी द्रव्याचे प्रमाण अधिक असते.
  • गॉसीपॅालयुक्त सरकी जनावरांच्या सतत खाण्यात आल्यास दीर्घकालीन विषबाधा होण्याची शक्यता असते.

    उपाय

  • सरकी जनावरांना सतत खाण्यात देऊ नये.
  • चार आठवडे सतत खाद्य दिल्यानंतर एखादा आठवडा खाद्य देऊ नये.

(टीप ः जनावरांना विषबाधा झाल्यावर पशुतज्ज्ञाच्या सल्ल्यानेच उपचार करून घ्यावेत.)

संपर्क ः प्रणिता सहाणे, ८६००३०१३२९
(ए. बी. एम. कॉलेज, गुंजाळवाडी पठार, संगमनेर, जि. नगर)

इतर कृषिपूरक
पशुआहारात वापरा शतावरीजनावरांच्या स्वास्थासाठी वनौषधींचा उपयोग फायदेशीर...
जनावरांना द्या पुरेसा आहार, पाणीजनावरांना आपण गरजेनुसार पाणी देण्याऐवजी आपल्या...
दूध गुणवत्तावाढीसाठी सुप्त कासदाह टाळादुधाळ जनावरांमध्ये साधारणपणे १० ते १२ टक्के या...
सक्षम करा दुग्धव्यवसाय डेअरी हा व्यवसाय म्हणून पाहावा. त्याचे अर्थकारणही...
वाढत्या तापमानात गाई, म्हशींचे आरोग्य...सध्या काही भागांत प्रमाणापेक्षा उष्ण तापमान व...
खाऱ्या पाण्याचा जनावरांच्या आरोग्यावर...खारे पाणी जनावरांची कार्यक्षमता, उत्पादनक्षमता...
भारतातील आधुनिक मधमाश्‍या पालनाचा इतिहासजागतिक मधमाश्‍या दिन विशेष भारतीय उपखंड हे...
तुती लागवडीत आच्छादन करा, संरक्षित पाणी...तुती लागवड तसेच रोपवाटिकेत काळे पॉलिथीन आच्छादन...
शेततळ्यातील मत्स्यशेती शेततळ्यात पाणलोट क्षेत्रातून येणाऱ्या...
बैलामधील खांदेसूजीवर उपायउन्हाळ्यात नांगरणी, कुळवणी, तसेच पावसाळ्याच्या...
कोकण कन्याळ शेळी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विविध तालुक्‍यांतील...
शेळ्यांसाठी चारासाधारणपणे शेळ्यांना प्रतिदिन अडीच किलो हिरवा चारा...
लेप्टोस्पिरोसिसपासून जनावरांची काळजी...निरोगी जनावरांचा बाधित जनावरांशी संबंध, गोठ्यातील...
योग्य वेळी लसीकरण करा, आजार टाळाजनावरांतील आजारांच्या नियंत्रणासाठी मार्गदर्शक...
नर रेडकांच्या संगोपनातून वाढवा नफा नर रेडकांचा व्यवस्थित सांभाळ करून, त्यांना योग्य...
पशू उपचारासाठी औषधी वनस्पती ठरताहेत...भारतात पुरातन काळापासून मानवी तसेच पशू उपचारासाठी...
जनावरांचे लसीकरण महत्त्वाचेपशुधन, पाळीव प्राणी व वन्यजीवांपासून अनेक रोग...
शेळ्यांची निवडशे ळ्या विकत घेताना पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार...
पशुआहारावरील खर्च कमी करण्याचे उपायउन्हाळ्यात गाई, म्हशी व इतर जनावरांची भूक कमी...
जनावरातील मुतखड्यावर उपचारजनावरात मुतखडा झाल्यावर तो शस्त्रक्रियेने बरा...