Agriculture story in Marathi, processes for water purification | Agrowon

पाणी शुद्धीकरणासाठी प्रक्रिया
डॉ. क्षितिजा कुलकर्णी
गुरुवार, 25 जानेवारी 2018

पिण्याचे स्वच्छ पाणी ज्या गतीने कमी होत आहे, त्यामुळे येणाऱ्या काळात पिण्याचे स्वच्छ पाणी मिळणेदेखील कठीण होईल. यावर पाणी शुद्धीकरण हा एकमेव उपाय अाहे. पाण्याच्या दूषित संसर्गाने, कमतरतेमुळे, क्षारांच्या प्रमाणामुळे, त्यामध्ये विरघळणाऱ्या वायूंमुळे, त्याच्या साठवण्याच्या पद्धतीमुळे किंवा वितरणाच्या पद्धतीमुळे अनेक आजार संभवतात. त्यामुळे पाणी शुद्धीकरणाच्या पद्धतीची माहिती असने अावश्‍यक अाहे.

गाळणे
पाण्यात न विरघळणारे पदार्थ असतील, माती वा गढूळपणा असेल तर पाणी गाळून घ्यावे लागते.

पिण्याचे स्वच्छ पाणी ज्या गतीने कमी होत आहे, त्यामुळे येणाऱ्या काळात पिण्याचे स्वच्छ पाणी मिळणेदेखील कठीण होईल. यावर पाणी शुद्धीकरण हा एकमेव उपाय अाहे. पाण्याच्या दूषित संसर्गाने, कमतरतेमुळे, क्षारांच्या प्रमाणामुळे, त्यामध्ये विरघळणाऱ्या वायूंमुळे, त्याच्या साठवण्याच्या पद्धतीमुळे किंवा वितरणाच्या पद्धतीमुळे अनेक आजार संभवतात. त्यामुळे पाणी शुद्धीकरणाच्या पद्धतीची माहिती असने अावश्‍यक अाहे.

गाळणे
पाण्यात न विरघळणारे पदार्थ असतील, माती वा गढूळपणा असेल तर पाणी गाळून घ्यावे लागते.

पाणी उकळणे
हा एक खात्रीशीर उपाय आहे. पाण्याला उकळी आल्यानंतर किमान १० मिनिटे उकळावे. उकळलेले पाणी थंड करत असताना त्यात तुरटी फिरवावी. यामुळे  जिवाणू-विषाणू तर नष्ट होतातच पण  क्षारांचे प्रमाणसुद्धा कमी होते. त्यामुळे मुतखड्यासारखे आजारही कमी होतात. पण काही विषारी घटक मात्र कमी होत नाहीत. पाणी उकळल्याने त्याची चव बदलते व ते बऱ्याच जणांना आवडत नाही. हे त्यातील विरघळलेले वायू निघून गेल्यामुळे होते. पण काही काळ पाणी झाकून तसेच ठेवल्यास त्याची चव ठीक होते.

क्लोरिनेशन
पाण्यामध्ये क्लोरिन मिसळणे. याकरिता सोडियम हायपोक्लोरायीट (५ टक्के द्राव्य) हे औषध वापरतात. हे औषध एक वर्षाच्या आतील असावे, त्यापेक्षा जुने नको. ५ ते १० मिलि सोडियम हायपोक्लोरायीट २० लिटर पाणी स्वच्छ करते. यापेक्षा जास्त औषध टाकल्यास पाण्याला कडूपणा येतो. क्लोरिनच्या शुद्धीकरणाने बहुतेक सर्व जिवाणू व विषाणू मरतात.

ओझोनेशन
हे काही युरोपीय देशांमध्ये वापरतात. क्लोरीनेशनपेक्षा अधिक जिवाणू मारण्याची क्षमता असूनही महाग असल्यामुळे फार लोकप्रिय प्रकार नाही. आणि घरगुती वापरासाठी उपलब्धही नाही.

क्लोरामिनेशन
यामध्ये क्लोरिनबरोबर अमोनियाचा सुद्धा वापर केला जातो. याचा परिणाम जास्त काळ राहतो.

ब्रोमिन/आयोडिन  
सहलीमध्ये वगैरे तत्काळ पाणी शुद्ध करायचे असल्यास वापरू शकतो.

घरगुती फिल्टर्स   
अतिनील किरण, रिझर्व्ह, अाॅस्मॉसिस, अल्ट्राफीलट्रेट असे विविध तंत्रज्ञान वापरून बनवलेले फिल्टर्स आता मिळतात. अतिनील किरणांनी सूक्ष्मजीव नष्ट होतात. पण क्षारांचे व विषारी पदार्थांचे प्रमाण बदलत नाही व पाण्याची चवदेखील बदलत नाही. त्याकरिता रिझर्व्ह, अाॅस्मॉसिस अल्ट्राफीलट्रेट ( RO व RF) हे तंत्रज्ञान लागते. जर आपल्या पाण्याची चव चांगली असेल व विषारी पदार्थ व क्षार यांचे प्रमाण कमी असेल तर फक्त यूव्ही फिल्टर वापरला तरी चालेल. त्याला फार खर्च येत नाही. RO व RF फिल्टर्सना पुढे ठराविक वापरानंतर फिल्टर्स बदलावे लागतात. हे थोडे खर्चिक व ग्रामीण भागामध्ये सेवा मिळवण्याच्या दृष्टीने त्रासदायक ठरू शकते. व पाणीसुद्धा जास्त वाया जाते. विजेची अडचण असेल तर वीज न लागणारे साधे फिल्टर्स सुद्धा मिळतात.

(लेखिका दौंड, जि. पुणे येथे आयसीयू तज्ज्ञ आहेत.)

टॅग्स

इतर महिला
बचत गटाच्या माध्यमातून सेंद्रिय शेतीला...सेंद्रिय शेतीसाठी गांडूळ खत, दशपर्णी अर्क,...
हस्तकलेतून सुरू झाला पूरक उद्योगशिक्षण घेण्यासाठी वय नाही, तर जिद्द लागते. मिरज...
शेवग्याच्या पानापासून पराठा, चहाआहारतज्ज्ञांच्या मते शेवग्याच्या शेंगा व झाडाची...
गॅस्ट्रोपासून सावधान !गॅस्ट्रो आजारामध्ये जुलाब, उलट्या व पोटात दुखणे...
नंदाताई दूधमोगरे यांचा शेतीत असाही...बुलडाणा : स्त्री ही समाजात त्याग, नम्रता,...
महिला बंदीजनांनी कारागृहाची शेती केली...शेतीमध्ये हिरवं स्वप्न फुलविण्यात महिलांचे योगदान...
बुबनाळचे ‘महिलाराज’ आंतरराष्ट्रीय...कोल्हापूर जिल्ह्यातील बुबनाळ (ता. शिरोळ) गावातील...
हर्षाताईंनी घेतलाय गुणवत्तापूर्ण शेतमाल...दिल्लीतील वातावरण मानवत नसल्याने नरखेड (जि....
शेंगालाडू व्यवसायातून नीशाताईंना मिळाले...पंढरपुरात एकादशी तसेच अन्य दिवशी येणाऱ्या...
प्रथमोपचाराने कमी होते सर्पदंशाची...निसर्गाच्या सानिध्यात शेती करताना निसर्गाचे घटक...
महिलांसाठी सोयाबीन प्रक्रिया उद्योगसोयाबीनमध्ये प्रथिनांचे प्रमाण डाळी, शेंगदाणे,...
बचत, व्यवसायातून मिळवली आर्थिक सक्षमता गोऱ्हे बु. (ता. हवेली, जि. पुणे) गावामधील...
नव्या दमाने स्वत: काम करणार : महिला...आळंदी, जि. पुणे ः नवे करण्याची जिद्द आहे....
महिला उद्योजकांसाठी प्रशिक्षण,...महिला या मुळातच उत्तम व्यवस्थापक असतात. त्याला...
व्यवहारांच्या नोंदीसाठी पासबुक...पासबुकमध्ये आपण खात्यामध्ये ठेवलेल्या पैशांची...
गांडूळ खत निर्मिती उद्योगगांडूळ खत उपलब्ध सेंद्रिय खतांपैकी एक उत्कृष्ट खत...
महिला बचत गटांनी साधली शेळीपालनातून...काळोशी (ता. जि. सातारा) गावातील महिलांनी एकत्र...
बॅंक खाते नंबर महत्त्वाचा...राधाच्या मदतीनं खातं निघालं नि त्यात आपले...
शासनाच्या महिला उद्योग धोरणातील तरतुदीमहिला या मुळातच उत्तम व्यवस्थापक असतात. त्याला...
लाँड्री व्यवसायातून गवसला ‘तनिष्कां'ना...सुखदु:खाला सहज एकत्र आलेल्या चार चौघीजणी तितक्‍...