Agriculture story in marathi, processing of oilseed | Agrowon

लघू उद्योगातून करा मूल्यवर्धन
डॉ. एस. डी. कुलकर्णी
गुरुवार, 21 सप्टेंबर 2017

गाव परिसरातील शेतमालाचे उत्पादन लक्षात घेऊन लघू प्रक्रिया उद्योग सुरू करता येतो. यासाठी तंत्रज्ञान तसेच यंत्रेदेखील विकसित करण्यात आलेली आहेत. सध्याच्या काळात तेलबियांवर प्रक्रिया आणि तेलनिर्मिती करणे शक्य आहे.

भुईमूग

गाव परिसरातील शेतमालाचे उत्पादन लक्षात घेऊन लघू प्रक्रिया उद्योग सुरू करता येतो. यासाठी तंत्रज्ञान तसेच यंत्रेदेखील विकसित करण्यात आलेली आहेत. सध्याच्या काळात तेलबियांवर प्रक्रिया आणि तेलनिर्मिती करणे शक्य आहे.

भुईमूग

  • शेंगाचे टरफल काढून शेंगदाणे व तुकडे वेगळे करून विकणे हा एक लघू उद्योग होऊ शकतो. मोठी मागणी असेल तर शेंगदाण्याची प्रतवारी करण्याचे यंत्र वापरणे फायदेशीर ठरते. गृह उद्योगासाठी शेंगा फोडणी यंत्र मिळते, त्याची क्षमता ५० ते ६० किलो शेंगा फोडणी प्रति तास असते.
  • आठ तासांत साधारण चार क्विंटल शेंगा फोडल्या जाऊ शकतात. स्त्रियांना सहजपणे शेंगा फोडणी करता यावी म्हणून लहान क्षमतेचे (२५ ते ३० किलो शेंगा प्रति तास) शेंगा फोडणी यंत्र मिळते.
  • शेंगदाणे भाजून ते पॅक करून खाद्योपयोगासाठी विकता येतात. याचबरोबरीने खारे शेंगदाण्यासदेखील मागणी आहे. गुजरात राज्यात फक्त खारे शेंगदाणे तयार करण्याचे लघू उद्योग आहेत. त्याचप्रमाणे बेसन व तिखट, मीठ थोड्या पाण्यात कालवून शेंगदाण्यावर लावून तळल्यास तयार होणारा चविष्ट खमंग पदार्थही चांगला चालतो.
  • भाजलेल्या शेंगदाण्यापासून तयार होणारे गोड पदार्थ म्हणजे गूळ-शेंगदाण्याची चिक्की, गूळ-पापडी तसेच शेंगदाण्याचे लाडू. हे सर्व पदार्थ तयार करण्यासाठी जास्त जागा, भांडवल इ. ची जास्तीची गरज नाही. हे सर्व पदार्थ बाजारात विकले जातात. गावातच चांगली प्रक्रिया पद्धती व यंत्रे वापरून चांगल्या गुणवत्तेचे खाद्यपदार्थ तयार व विक्री करून उत्पन्नाचे साधन तयार होऊ शकते. कच्चामालही गावातच मिळतो.

सोयाबीन

  • स्वच्छ करून, पॅक करून तसेच सोयाबीन शिजवून उसळीसारखे खाण्यासाठी उपलब्ध केले जाऊ शकते. सोयाबीनमध्ये ४०टक्के चांगल्या गुणवत्तेची प्रथिने असतात. सोयाबीनचे प्रक्रिया केलेले पीठ, सोया दूध व सोया पनीर निर्मितीची चांगली संधी आहे.
  • सोयाबीनवर विशिष्ट प्रक्रियाकरून फुटाणे किंवा तळलेले सोयाबीन किंवा सोयाबीनची डाळ ग्राहकांना पसंत आहे.
  • भाजलेल्या किंवा तळलेल्या सोयाबीनवर बेसन, साखर, चॉकलेट इ. चा लेप देवून तळून किंवा शिजवून पदार्थ तयार करता येतो. या पदार्थांना चांगली मागणी असते.

जवस

  • जवसाचे हृदयाच्या आरोग्यासाठी चांगले गुणधर्म लक्षात घेता याच्या पदार्थांना मागणी वाढत आहे.  
  • जवस स्वच्छ करून विकता येते. याचबरोबरीने जवस भाजून त्याला थोडेसे मीठ लावले तर तो एक जेवणानंतर खाण्यासाठी चवदार पदार्थ होतो.

तीळ

  • ब्रेड, बन इ. वर तीळ लावून बेकिंगची प्रक्रिया आहे. तिळाचे सेवनही शरीरासाठी चांगले असते.
  • तीळ स्वच्छ करून पॅकिंगमध्ये विकावा किंवा स्थानिक पातळीवर तिळाची चिक्की,वडी व लाडू यांना  मागणी आहे.

सूर्यफूल

  • सूर्यफुलाच्या बिया स्वच्छ करून ते भाजून विकता येतात. यास देश, परदेशात मागणी वाढत आहे.
  • सूर्यफुलाच्या बिया स्वच्छ करून यंत्राच्या साह्याने त्याचे टरफल काढले जाते. त्यानंतर योग्य उष्णतेवर भाजून त्यास मीठ लावून स्नॅक्‍स म्हणून बाजारात मागणी आहे.

तेल उद्योग

रसायनांचा उपयोग न करता तसेच कमी तापमानावर तेलबियांपासून तेल काढून त्याला फक्त गाळून  खाद्योपयोगात वापर वाढला आहे. याचा फायदा घेऊन लहान क्षमतेची तेल घाणीच्या सहाय्याने गावामध्ये तेल निर्मिती उद्योग करणे शक्‍य आहे. शहरातून घाणीवर तयार केलेल्या तेलाला मागणी वाढत आहे.

मोहरी

  • मोहरीची डाळ लोणची तयार करण्यासाठी वापरली जाते. दाणे लहान असल्यामुळे स्वच्छ करण्यासाठी प्रतवारी यंत्राचा वापर करावा.
  • सध्या बाजारपेठेत कमी क्षमता (५० किलो प्रति तास ) ते जास्त क्षमता (५०० किलो प्रति तास ) अशी यंत्रे उपलब्ध आहेत. ही यंत्रे अन्य धान्यासाठीही वापरली जाऊ शकतात. मोहरीची डाळ तयार करण्याची यंत्रेही बाजारात उपलब्ध आहेत.

संपर्क  ः डॉ. एस. डी. कुलकर्णी,९७५२२७५३०४
(लेखक केंद्रीय कृषी अभियांत्रिकी संस्था, भोपाळ येथे कार्यरत होते)

इतर कृषी प्रक्रिया
पेरूची टॉफी, स्क्वॅश, गरपेरूमध्ये जीवनसत्त्व सी, कॅल्शिअम, फॉस्फरस, लोह,...
पेरू प्रक्रियेतून वाढवा फायदापेरू नाशवंत असल्यामुळे प्रक्रियेद्वारा पेरूचे...
बहुगुणी आवळ्याचे मूल्यवर्धनआवळा या फळाला आयुर्वेदामध्ये फार महत्त्व आहे....
शेंगा लाडू, चटणी उद्योगातून तयार केली...शेंगा लाडूसारख्या छोट्या व्यवसायापासून सुरवात...
सीताफळापासून नेक्टर, स्कॅश, अारटीएससीताफळ हे अनेक अावश्‍यक पोषक घटकांचा स्राेत अाहे...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
सोयाबीन प्रक्रिया उद्योगाची ‘साधना’लातूर जिल्ह्यातील मुरूड येथे राहणाऱ्या साधना...
चांगल्या अारोग्यासाठी ः प्रोबायोटिक्स...प्रोबायोटिक्‍स म्हणजे सजीव सूक्ष्मजीव. सुमारे एक...
प्रोबायोटिक कुल्फीकुल्फी हा गोठवलेला थंड आइस्क्रीमचा प्रकार...
टोमॅटो मूल्यवर्धनातून वाढवा फायदाबाजार जास्त प्रमाणात टोमॅटोची अावक झाल्यामुळे...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
विविध हंगामी फळांपासून बनवा जॅमहंगामानुसार विविध प्रकारची फळे उपलब्ध होतात....
प्रक्रिया उद्योगात नारळाला मागणीनारळाचा प्रत्येक भागाचा उपयोग प्रक्रिया...
मावा मलई निर्मितीतून मिळविले आर्थिक...जळगाव शहरामधील पिंप्राळा परिसरातील देवकाबाई...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
रोजगार शोधार्थ गाव सोडलेले निवृत्ती...शेतीतून शाश्‍वत उत्पन्नाची हमी नसल्यामुळे कोकर्डा...
शेतमाल प्रक्रियेसाठी सोपी यंत्रेभारतीय कृषी संशोधन परिषदेची ‘सिफेट’ ही अत्यंत...
प्रक्रियेपूर्वी तपासा दुधाची गुणवत्तादूध काढल्यानंतर दूध संकलन केंद्र, दूध शीतकरण...
प्रक्रिया उद्योगासाठी उपयुक्त यंत्रेप्रक्रिया उद्योगामध्ये विविध यंत्रांची आवश्यकता...
पाैष्टिक गुणवत्तेचे सोया दूधसोयाबीनमध्ये ४० टक्के प्रथिने, २० टक्के तेल व...