Agriculture story in Marathi, processing of soyabean | Agrowon

सोयाबीनचे मूल्यवर्धित पदार्थ
एस. अार. पोपळे
शुक्रवार, 19 जानेवारी 2018

सोयाबीन हे ४० टक्के प्रथिने आणि २० टक्क्यांपेक्षा जास्त तेल असलेले महत्त्वाचे पीक आहे. सोयाबीनपासून प्रामुख्याने दूध, टोफू या पदार्थांसोबतच स्नॅक्स, लाडू, कुकीज असे पदार्थही बनवता येतात. मिसो, टेम्पे, सोया सॉस असे असे नाविन्यपूर्ण पदार्थ बनवता येतात. उच्च प्रथिनेयुक्त घटक, जीवनसत्त्व, खनिजे आणि विरघळणाऱ्या तंतुमय पदार्थांमुळे सोयाबीनचा अाहारात समावेश असणे अावश्‍यक अाहे. सोयायुक्त आहारात असलेल्या स्त्रियांना स्तनाचा कर्करोग होण्याचा धोका नसतो. सोया प्रथिनांमुळे कोलेस्टेरॉलची पातळी कमी होते.

प्रक्रिया करूनच वापरा सोयाबीन

सोयाबीन हे ४० टक्के प्रथिने आणि २० टक्क्यांपेक्षा जास्त तेल असलेले महत्त्वाचे पीक आहे. सोयाबीनपासून प्रामुख्याने दूध, टोफू या पदार्थांसोबतच स्नॅक्स, लाडू, कुकीज असे पदार्थही बनवता येतात. मिसो, टेम्पे, सोया सॉस असे असे नाविन्यपूर्ण पदार्थ बनवता येतात. उच्च प्रथिनेयुक्त घटक, जीवनसत्त्व, खनिजे आणि विरघळणाऱ्या तंतुमय पदार्थांमुळे सोयाबीनचा अाहारात समावेश असणे अावश्‍यक अाहे. सोयायुक्त आहारात असलेल्या स्त्रियांना स्तनाचा कर्करोग होण्याचा धोका नसतो. सोया प्रथिनांमुळे कोलेस्टेरॉलची पातळी कमी होते.

प्रक्रिया करूनच वापरा सोयाबीन

  • सोयाबीनपासून पारंपरिक पद्धतीने घरगुती पदार्थही बनवता येतात. हे पदार्थ बनवत असताना काळजी घेणे आवश्‍यक आहे. जसे, कच्चे सोयाबीन आहारात वापरू नये.
  • सोयाबीनवर प्रक्रिया करूनच वापरावे. त्यातील विरोधी पोषण मूल्यांचे प्रमाण कमी होणे आवश्‍यक आहे. त्यासाठी सोयाबीन दाण्यांवरील साल काढणे, आंबवणे, डाळ बनवून भाजून वापरणे अशा विविध प्रक्रिया कराव्या लागतात. त्यामुळे सोयाबीनधील पोषणमूल्याचे प्रमाण वाढते.

सोयाबीनचे विविध पदार्थ
१) सोया स्नॅक्‍स

  • ५०० ग्रॅम सोयाबीन निवडून स्वच्छ पाण्यात १२ ते १६ तास भिजत ठेवावे.
  • भिजवलेले सोयाबीन कपड्यात बांधून उकळक्‍या पाण्यात ५-१० मिनिटे धरावे.
  • सोयाबीन दाण्यांवरील साल काढून टाकावी.
  • सोललेल्या सोयाबीनला सुकवून, सुकलेल्या सोयाबीन दाण्यांना जेवढे चिटकेल तेवढेच २५० ग्रॅम डाळीचे पीठ लावावे.
  • चवीनुसार तिखट, मीठ, मसाले, लसूण पेस्ट टाकावी.
  • दाणे सुटे सुटे तळून घ्यावेत. तळलेल्या सोया स्नॅकवर चवीनुसार चॅट मसाला लावावा.

२) सोया लाडू

  • निवडलेले सोयाबीन हलक्‍या हाताने भाजून वरची साल काढावी.
  • साल काढलेल्या सोयाबीनचे मिक्‍सरमधून बारीक पीठ करावे.
  • ५०० ग्रॅम पिठामध्ये २०० ग्रॅम तुप मिसळून भाजून घ्यावे.
  • पिठामध्ये ७०० ग्रॅम साखर मिसळून मिश्रण थंड करून लाडू बांधावेत.
  • पिठाच्या २० टक्के पोह्याचे पीठ मिसळल्यास लाडूचा खुसखुशीतपणा वाढतो.

३) सोया कुकीज

  • २०० ग्रॅम सोयापीठ, ७०० ग्रॅम मैदा चाळून घ्यावा.
  • या पिठामध्ये बेकिंग पावडर मिसळावी.
  • दुसऱ्या भांड्यात ५०० ग्रॅम पिठी साखर अाणि ५०० ग्रॅम वनस्पती तूप एकत्र मिसळावे.
  • पिठी साखर अाणि वनस्पती तुपाच्या मिश्रणामध्ये चाळलेला सोयापीठ अाणि मैदा चांगला मिसळावा.
  • गोळा तयार करून पिठाच्या गोल अाकाराच्या कुकीज तयार कराव्यात.
  • ट्रेमध्ये मैदा पसरवून कुकीज ठेवाव्यात. १८० अंश सेल्सिअस तापमानाला अोव्हन मध्ये २० मिनिटे बेक कराव्यात.

सोयाबीनचे नावीन्यपूर्ण पदार्थ

  • मिसो - हा पदार्थ आंबवलेल्या सोयाबीन पेस्टपासून बनवला जातो. या पदार्थामध्ये खनिजांचे प्रमाण जास्त अाहे.
  • टेम्पे - हा इंडोनेशियन पदार्थ असून सोयाबीनचे साल काढून त्यापासून केक तयार केला जातो. यातून शरीराला प्रथिने, जीवनसत्त्व बी अाणि खनिजांचा पुरवठा होतो.
  • टोफू - सोयाबीन दुधाचे दही बनवून त्यापासून पनीर बनवले जाते, यालाच टोफू असे म्हणतात. यातून शरीराला प्रथिने, लोह आणि कॅल्शिअमचा पुरवठा होतो.
  • याशिवाय दरोराजच्या पदार्थांची पाैष्टिकता वाढविण्यासाठी पोळ्या करताना एक किलो गव्हाच्या पिठासाठी १०० ग्रॅम सोयापीठ मिक्‍स करावे. बिस्किटे, केक, ब्रेड बनवताना मैद्याबरोबर काही प्रमाणात सोया पीठ वापरले तर या बेकरी पदार्थांची पौष्टिकता वाढते.

संपर्क ः एस. अार. पोपळे, ९४०४९६३४४९
(साै. के. एस. के. काकू अन्न तत्रज्ञान महाविद्यालय, बीड)

फोटो गॅलरी

इतर कृषी प्रक्रिया
उभारणी दूधप्रक्रिया उद्योगाचीप्रक्रिया प्रकल्पामध्ये दूध संकलन, गुणवत्ता...
प्रक्रियेसाठी भाताचा कोंडाभात कोंड्यामधील पोषक घटकांचे सक्रिय स्वरूप...
उभारूयात बांबू प्रक्रिया उद्योगलेखमालेतील मागील काही भागांत आपण बांबूची व्यापारी...
प्रक्रिया उद्योगात मक्याला मागणी मक्याचा औद्योगिक प्रक्रियेमध्ये वापर वाढतो आहे....
AGROWON_AWARDS : ज्वारी उत्पादनांची...अॅग्रोवन स्मार्ट कृषी उद्योजक पुरस्कार...
प्रक्रिया, औषधीनिर्मितीमध्ये जांभळाला...जांभूळ हा मधुमेहावरील नैसर्गिक उपाय आहे. त्याच्या...
आहारात असावी आरोग्यदायी ज्वारीज्वारीमध्ये लोह मोठ्या प्रमाणात असते. ॲनिमियाचा...
बिटापासून बर्फीनिर्मिती लाल बीट आपल्या आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. बीट हे...
हळदीपासून मूल्यवर्धीत पदार्थांची...हळद ही अन्नपचन, पित्तशामक व रक्तशुद्धी करणारी आहे...
फळे, भाज्यांचा वापर करून दुग्धजन्य...विभागनिहाय उपलब्ध असणाऱ्या फळांना व भाज्यांना...
अंकुरित धान्यांपासून बेकरी उत्पादनेअंकुरलेल्या धान्यामध्ये अधिक पोषक तत्त्वे असतात....
अन्नप्रक्रिया उद्योगातील परवाने, कायदेप्रक्रिया उद्योग स्थापन केल्यानंतर या...
प्रक्रियेद्वारा आल्याचे मूल्यवर्धनआरोग्यदायी गुणधर्मामुळे आल्यापासून बनविलेल्या...
शेतकरी आठवडे बाजारचालक शेतकऱ्यांना...पुणे : शेतकरी उत्पादक कंपनीच्या वतीने बाणेर येथे...
कांदा निर्जलीकरणास आहे वावकांदा हे भारतातील प्रमुख पीक असून, ते मुख्यत्वे...
प्रक्रिया उद्योगातून आर्थिक स्थिरतासगरोळी (ता. बिलोली, जि. नांदेड) येथील श्रद्धा...
शेवगा पानांचे आरोग्यवर्धक गुणधर्मशेवग्याच्या वाळलेल्या पानामध्ये ताज्या...
हळद पॉलिश, प्रतवारी महत्त्वाचीलोखंडी ड्रममधून शिजवलेली हळद २० ते ३० मिनिटांसाठी...
पौष्टिक अंजिराचे प्रक्रियायुक्त पदार्थअंजिरामध्ये आहारमूल्याबरोबरच औषधी गुणधर्म मुबलक...
डाळिंबापासून अनारदाना, अनाररबडाळिंबापासून तयार होणाऱ्या अनारदाना या पदार्थास...