Agriculture story in Marathi, processing of soyabean | Agrowon

सोयाबीनचे मूल्यवर्धित पदार्थ
एस. अार. पोपळे
शुक्रवार, 19 जानेवारी 2018

सोयाबीन हे ४० टक्के प्रथिने आणि २० टक्क्यांपेक्षा जास्त तेल असलेले महत्त्वाचे पीक आहे. सोयाबीनपासून प्रामुख्याने दूध, टोफू या पदार्थांसोबतच स्नॅक्स, लाडू, कुकीज असे पदार्थही बनवता येतात. मिसो, टेम्पे, सोया सॉस असे असे नाविन्यपूर्ण पदार्थ बनवता येतात. उच्च प्रथिनेयुक्त घटक, जीवनसत्त्व, खनिजे आणि विरघळणाऱ्या तंतुमय पदार्थांमुळे सोयाबीनचा अाहारात समावेश असणे अावश्‍यक अाहे. सोयायुक्त आहारात असलेल्या स्त्रियांना स्तनाचा कर्करोग होण्याचा धोका नसतो. सोया प्रथिनांमुळे कोलेस्टेरॉलची पातळी कमी होते.

प्रक्रिया करूनच वापरा सोयाबीन

सोयाबीन हे ४० टक्के प्रथिने आणि २० टक्क्यांपेक्षा जास्त तेल असलेले महत्त्वाचे पीक आहे. सोयाबीनपासून प्रामुख्याने दूध, टोफू या पदार्थांसोबतच स्नॅक्स, लाडू, कुकीज असे पदार्थही बनवता येतात. मिसो, टेम्पे, सोया सॉस असे असे नाविन्यपूर्ण पदार्थ बनवता येतात. उच्च प्रथिनेयुक्त घटक, जीवनसत्त्व, खनिजे आणि विरघळणाऱ्या तंतुमय पदार्थांमुळे सोयाबीनचा अाहारात समावेश असणे अावश्‍यक अाहे. सोयायुक्त आहारात असलेल्या स्त्रियांना स्तनाचा कर्करोग होण्याचा धोका नसतो. सोया प्रथिनांमुळे कोलेस्टेरॉलची पातळी कमी होते.

प्रक्रिया करूनच वापरा सोयाबीन

  • सोयाबीनपासून पारंपरिक पद्धतीने घरगुती पदार्थही बनवता येतात. हे पदार्थ बनवत असताना काळजी घेणे आवश्‍यक आहे. जसे, कच्चे सोयाबीन आहारात वापरू नये.
  • सोयाबीनवर प्रक्रिया करूनच वापरावे. त्यातील विरोधी पोषण मूल्यांचे प्रमाण कमी होणे आवश्‍यक आहे. त्यासाठी सोयाबीन दाण्यांवरील साल काढणे, आंबवणे, डाळ बनवून भाजून वापरणे अशा विविध प्रक्रिया कराव्या लागतात. त्यामुळे सोयाबीनधील पोषणमूल्याचे प्रमाण वाढते.

सोयाबीनचे विविध पदार्थ
१) सोया स्नॅक्‍स

  • ५०० ग्रॅम सोयाबीन निवडून स्वच्छ पाण्यात १२ ते १६ तास भिजत ठेवावे.
  • भिजवलेले सोयाबीन कपड्यात बांधून उकळक्‍या पाण्यात ५-१० मिनिटे धरावे.
  • सोयाबीन दाण्यांवरील साल काढून टाकावी.
  • सोललेल्या सोयाबीनला सुकवून, सुकलेल्या सोयाबीन दाण्यांना जेवढे चिटकेल तेवढेच २५० ग्रॅम डाळीचे पीठ लावावे.
  • चवीनुसार तिखट, मीठ, मसाले, लसूण पेस्ट टाकावी.
  • दाणे सुटे सुटे तळून घ्यावेत. तळलेल्या सोया स्नॅकवर चवीनुसार चॅट मसाला लावावा.

२) सोया लाडू

  • निवडलेले सोयाबीन हलक्‍या हाताने भाजून वरची साल काढावी.
  • साल काढलेल्या सोयाबीनचे मिक्‍सरमधून बारीक पीठ करावे.
  • ५०० ग्रॅम पिठामध्ये २०० ग्रॅम तुप मिसळून भाजून घ्यावे.
  • पिठामध्ये ७०० ग्रॅम साखर मिसळून मिश्रण थंड करून लाडू बांधावेत.
  • पिठाच्या २० टक्के पोह्याचे पीठ मिसळल्यास लाडूचा खुसखुशीतपणा वाढतो.

३) सोया कुकीज

  • २०० ग्रॅम सोयापीठ, ७०० ग्रॅम मैदा चाळून घ्यावा.
  • या पिठामध्ये बेकिंग पावडर मिसळावी.
  • दुसऱ्या भांड्यात ५०० ग्रॅम पिठी साखर अाणि ५०० ग्रॅम वनस्पती तूप एकत्र मिसळावे.
  • पिठी साखर अाणि वनस्पती तुपाच्या मिश्रणामध्ये चाळलेला सोयापीठ अाणि मैदा चांगला मिसळावा.
  • गोळा तयार करून पिठाच्या गोल अाकाराच्या कुकीज तयार कराव्यात.
  • ट्रेमध्ये मैदा पसरवून कुकीज ठेवाव्यात. १८० अंश सेल्सिअस तापमानाला अोव्हन मध्ये २० मिनिटे बेक कराव्यात.

सोयाबीनचे नावीन्यपूर्ण पदार्थ

  • मिसो - हा पदार्थ आंबवलेल्या सोयाबीन पेस्टपासून बनवला जातो. या पदार्थामध्ये खनिजांचे प्रमाण जास्त अाहे.
  • टेम्पे - हा इंडोनेशियन पदार्थ असून सोयाबीनचे साल काढून त्यापासून केक तयार केला जातो. यातून शरीराला प्रथिने, जीवनसत्त्व बी अाणि खनिजांचा पुरवठा होतो.
  • टोफू - सोयाबीन दुधाचे दही बनवून त्यापासून पनीर बनवले जाते, यालाच टोफू असे म्हणतात. यातून शरीराला प्रथिने, लोह आणि कॅल्शिअमचा पुरवठा होतो.
  • याशिवाय दरोराजच्या पदार्थांची पाैष्टिकता वाढविण्यासाठी पोळ्या करताना एक किलो गव्हाच्या पिठासाठी १०० ग्रॅम सोयापीठ मिक्‍स करावे. बिस्किटे, केक, ब्रेड बनवताना मैद्याबरोबर काही प्रमाणात सोया पीठ वापरले तर या बेकरी पदार्थांची पौष्टिकता वाढते.

संपर्क ः एस. अार. पोपळे, ९४०४९६३४४९
(साै. के. एस. के. काकू अन्न तत्रज्ञान महाविद्यालय, बीड)

फोटो गॅलरी

इतर कृषी प्रक्रिया
शेंगा लाडू, चटणी उद्योगातून तयार केली...शेंगा लाडूसारख्या छोट्या व्यवसायापासून सुरवात...
सीताफळापासून नेक्टर, स्कॅश, अारटीएससीताफळ हे अनेक अावश्‍यक पोषक घटकांचा स्राेत अाहे...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
सोयाबीन प्रक्रिया उद्योगाची ‘साधना’लातूर जिल्ह्यातील मुरूड येथे राहणाऱ्या साधना...
चांगल्या अारोग्यासाठी ः प्रोबायोटिक्स...प्रोबायोटिक्‍स म्हणजे सजीव सूक्ष्मजीव. सुमारे एक...
प्रोबायोटिक कुल्फीकुल्फी हा गोठवलेला थंड आइस्क्रीमचा प्रकार...
टोमॅटो मूल्यवर्धनातून वाढवा फायदाबाजार जास्त प्रमाणात टोमॅटोची अावक झाल्यामुळे...
दर्जेदार उत्पादनासाठी फ्रिज ड्रायिंगरूढ झालेल्या यांत्रिक ड्रायर्सच्या तुलनेत फ्रिज...
विविध हंगामी फळांपासून बनवा जॅमहंगामानुसार विविध प्रकारची फळे उपलब्ध होतात....
प्रक्रिया उद्योगात नारळाला मागणीनारळाचा प्रत्येक भागाचा उपयोग प्रक्रिया...
मावा मलई निर्मितीतून मिळविले आर्थिक...जळगाव शहरामधील पिंप्राळा परिसरातील देवकाबाई...
अाैषधी गुणधर्मांनीयुक्त अाल्याचे लोणचे...आले हे स्वयंपाकात सूप, बिस्किटे आणि वड्यांच्या...
रोजगार शोधार्थ गाव सोडलेले निवृत्ती...शेतीतून शाश्‍वत उत्पन्नाची हमी नसल्यामुळे कोकर्डा...
शेतमाल प्रक्रियेसाठी सोपी यंत्रेभारतीय कृषी संशोधन परिषदेची ‘सिफेट’ ही अत्यंत...
प्रक्रियेपूर्वी तपासा दुधाची गुणवत्तादूध काढल्यानंतर दूध संकलन केंद्र, दूध शीतकरण...
प्रक्रिया उद्योगासाठी उपयुक्त यंत्रेप्रक्रिया उद्योगामध्ये विविध यंत्रांची आवश्यकता...
पाैष्टिक गुणवत्तेचे सोया दूधसोयाबीनमध्ये ४० टक्के प्रथिने, २० टक्के तेल व...
सोलर टनेल ड्रायरबाबत माहिती...सोलर टनेल ड्रायरमध्ये सफेद मुसळी, पान पिंपरी, हळद...
अर्जुन लागवडीसाठी निवडा दर्जेदार रोपेअर्जुन हा वृक्ष वनशेतीसाठी उत्तम आहे. अर्जुन...
मसाला प्रक्रिया उद्योगात अाहेत संधीमसाले व त्यावर आधारित प्रक्रियायुक्त पदार्थांना...