Agriculture story in marathi, rabies control by Vaccination, AGROWON, Maharashtra | Agrowon

रेबीज नियंत्रणासाठी लसीकरण प्रभावी
डॉ. आर. एन. वाघमारे, डॉ. आर. जे. शेंडे
गुरुवार, 28 सप्टेंबर 2017

रेबीज या रोगावरची लस शोधून काढणारे थोर शास्त्रज्ञ लुईस पाश्‍चर यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ २८ सप्टेंबर हा जागतिक रेबीज दिन म्हणून साजरा केला जातो. हा रोग मानवाप्रमाणेच इतर पाळीव प्राणी जसे, शेळी, मेंढी, गाय, म्हैस, घोडा यांच्यामध्ये आढळतो.

रेबीज प्राण्यांपासून माणसांच्या शरीरात प्रवेश करतो. जागतिक आरोग्य संस्थेच्या नोंदीनुसार जगामध्ये जपान, डेन्मार्क, यू. के. स्वीडन, ग्रीस हे देश व भारतातील अंदमान निकोबार बेटे व लक्षद्वीप रेबीजमुक्त झाले आहेत. भारतामध्ये या रोगामुळे दरवर्षी २०००० पेक्षा जास्त जणांचा मृत्यू होतो.

रेबीज काय आहे?

रेबीज या रोगावरची लस शोधून काढणारे थोर शास्त्रज्ञ लुईस पाश्‍चर यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ २८ सप्टेंबर हा जागतिक रेबीज दिन म्हणून साजरा केला जातो. हा रोग मानवाप्रमाणेच इतर पाळीव प्राणी जसे, शेळी, मेंढी, गाय, म्हैस, घोडा यांच्यामध्ये आढळतो.

रेबीज प्राण्यांपासून माणसांच्या शरीरात प्रवेश करतो. जागतिक आरोग्य संस्थेच्या नोंदीनुसार जगामध्ये जपान, डेन्मार्क, यू. के. स्वीडन, ग्रीस हे देश व भारतातील अंदमान निकोबार बेटे व लक्षद्वीप रेबीजमुक्त झाले आहेत. भारतामध्ये या रोगामुळे दरवर्षी २०००० पेक्षा जास्त जणांचा मृत्यू होतो.

रेबीज काय आहे?

  • हा एक विषाणूरहित प्राणिजन्य रोग आहे. जो मनुष्यामध्ये आणि प्राण्यामध्ये पिसाळलेला श्‍वान व प्राणी (प्रामुख्याने रानटी प्राणी आणि वटवाघूळ) चावल्यावर पसरतो.
  • मानवामध्ये ९९ टक्के रेबीजच्या घटना श्‍वान चावल्यामुळे होतात.
  • रेबीज १०० टक्के घातक आहे. परंतु यापासून १०० टक्के बचाव संभव आहे.

रेबीज कसा पसरतो?
पिसाळलेल्या जनावरांच्या लाळेपासून या रोगाचा विषाणू चावलेल्या जखमेद्वारा शरीरामध्ये प्रवेश करतो.

रोगाची लक्षणे
लक्षणे श्‍वान चावल्यानंतर १ ते ३ महिन्यांनंतर दिसून येतात. रेबीज हा मनुष्यामध्ये दोन प्रकारांमध्ये दिसून येतो.

१) आक्रमक रेबीज (फ्युरिअस)

  • अतिआक्रमक किंवा असामान्य व्यवहार
  • तोंडावाटे लाळ व फेस गळण्यास सुरवात होते. आवाजामध्ये बदल होतो. घशाच्या मांसपेशीच्या लकव्यामुळे (पॅरालिसीस) पाणी पिण्यास असमर्थता ज्यास हायड्रोफोबिया असे संबोधतात.
  • बेशुद्ध अवस्था आणि मृत्यू.

२) शांत रेबीज (डम)

  • यामध्ये लक्षणे ओळखणे फार कठीण असते.
  • रोगी शांत व एकांतात जाऊन बसतो.
  • अंशतः लखवा होऊन रोगी दगावतो.

पिसाळलेला श्‍वान चावल्यास नेमके काय करावे?

  • लवकरात लवकर लसीकरण करावे.
  • जखम स्वच्छ पाण्याने व जंतूनाशक साबणाने धुवून घ्यावी.
  • जखमा गंभीर असतील तर त्या घटनांमध्ये रेबीज प्रतिबंधक सिरम देणे गरजेचे असते. डॉक्‍टरांच्या सल्ल्याने योग्य लसीकरण करून घ्यावे.

लसीकरण प्रभावी होण्यासाठी

  • पूर्ण पाच लसी घ्याव्यात. (०, ३, ७, १४, २८ आणि ९० व्या दिवशी).

विशेष सावधानता 

  • रेबीजवर कुठलाही इलाज नाही. लसीकरण हाच एक प्रभावी उपाय आहे.
  • जखमेवर लसूण लावून, चुना लावून, केरोसीन लावून, मिरची किंवा जडीबुटीपासून ठीक होत नाही.  
  • पाळीव आणि भटक्‍या श्‍वानांना लसीकरण करावे.
  • भटक्‍या श्‍वानांची नसबंदी करून त्यांची संख्या नियंत्रित करावी.
  • मुलांना श्‍वानांविषयीचे व्यवहार आणि रेबीजबद्दल प्रशिक्षण द्यावे.
  • जनावरांच्या कुठल्याही जखमांकडे दुर्लक्ष करू नये.

संपर्क ः  डॉ. आर. एन. वाघमारे, ९४०५४९१५२३
(पशुवैद्यकीय सामूहिक स्वास्थ्य विभाग, मुंबई पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, परळ, मुंबई)

इतर कृषिपूरक
हळदकंदांवर प्रक्रियेसाठी सुधारित...हळदकंदांची काढणी केल्यानंतर हळदीवर प्रक्रिया करून...
गोड दह्याच्या निवळीपासून तेलाची...योगर्ट (दही) निर्मिती उद्योगामध्ये गोड...
समतोल आहारातून वाढेल दुग्धोत्पादन म्हैस पालन फायदेशीर होण्याकरिता...
शेतावरच करा गांडूळ खताची निर्मितीगांडूळ खत जमीन सुधारण्याच्या व पिकाच्या वाढीच्या...
तंत्र सायप्रिनस माशांच्या बीजोत्पादनाचेप्रजनन योग्य नर आणि मादीची निवड ...
खनिज पुरवठ्यामुळे वाढते प्रजननक्षमतासूक्ष्म खनिजांच्या कमतरतेमुळे जनावरांमध्ये विविध...
अोळख कोकण कन्याळ शेळीची... सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विविध तालुक्‍यांतील...
म्हशींच्या चांगल्या अारोग्यासाठी...हवामान, उपलब्ध असणारे मनुष्यबळ, चारा व पाण्याची...
अाहारातून जनावरांना करा खनिजांचा पुरवठा सूक्ष्म खनिजे शरीराला अतिशय कमी...
वाढवा दुधातील फॅटचे प्रमाणशासनाच्या नियमावलीनुसार गाईच्या आणि म्हशीच्या...
पशुसल्लासाधारणतः गायीचा गर्भधारणेचा कालावधी हा २८२...
अळिंबी प्रथिनांतून पदार्थाच्या पोषकतेत...आहारातील पोषकता वाढवण्यासाठी वनस्पतिजन्य (विशेषतः...
अत्याधुनिक पशुपालनात इस्राईलचा ठसाइस्राईलमधील पशुपालनाची त्रिसूत्री म्हणजे गाईंचा...
अोळखा थंडीमुळे येणारा जनावरांतील ताणसध्या तापमानात घट होत अाहे व थंडीचे प्रमाण वाढत...
अंडी, मांस उत्पादनासाठी श्रीनिधी...कुक्कुट संशोधन संचालनालय, हैदराबाद या संस्थेने...
निवड जातिवंत दुधाळ म्हशींची...बऱ्याच शेतकऱ्यांचा म्हैसपालन हा मुख्य व्यवसाय...
जनावरांतील गर्भधारणेसाठी योग्य...वांझ जनावरांची जोपासना हे आर्थिकदृष्ट्या...
उत्पन्न दुप्पट करण्याची क्षमता फक्त ‘...आजपर्यंतच्या जीआय मानांकन या मालिकेत आपण भारत...
ओळखा लाळ्या खुरकुताचा प्रादुर्भावसद्यस्थितीत जनवारांना लाळ्या व खुरकुत हा आजार...
बीटचे विविध प्रक्रियायुक्त पदार्थ   भरपूर पोषण तत्त्व असलेल्या...