रेबीज नियंत्रणासाठी लसीकरण प्रभावी
डॉ. आर. एन. वाघमारे, डॉ. आर. जे. शेंडे
गुरुवार, 28 सप्टेंबर 2017

रेबीज या रोगावरची लस शोधून काढणारे थोर शास्त्रज्ञ लुईस पाश्‍चर यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ २८ सप्टेंबर हा जागतिक रेबीज दिन म्हणून साजरा केला जातो. हा रोग मानवाप्रमाणेच इतर पाळीव प्राणी जसे, शेळी, मेंढी, गाय, म्हैस, घोडा यांच्यामध्ये आढळतो.

रेबीज प्राण्यांपासून माणसांच्या शरीरात प्रवेश करतो. जागतिक आरोग्य संस्थेच्या नोंदीनुसार जगामध्ये जपान, डेन्मार्क, यू. के. स्वीडन, ग्रीस हे देश व भारतातील अंदमान निकोबार बेटे व लक्षद्वीप रेबीजमुक्त झाले आहेत. भारतामध्ये या रोगामुळे दरवर्षी २०००० पेक्षा जास्त जणांचा मृत्यू होतो.

रेबीज काय आहे?

रेबीज या रोगावरची लस शोधून काढणारे थोर शास्त्रज्ञ लुईस पाश्‍चर यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ २८ सप्टेंबर हा जागतिक रेबीज दिन म्हणून साजरा केला जातो. हा रोग मानवाप्रमाणेच इतर पाळीव प्राणी जसे, शेळी, मेंढी, गाय, म्हैस, घोडा यांच्यामध्ये आढळतो.

रेबीज प्राण्यांपासून माणसांच्या शरीरात प्रवेश करतो. जागतिक आरोग्य संस्थेच्या नोंदीनुसार जगामध्ये जपान, डेन्मार्क, यू. के. स्वीडन, ग्रीस हे देश व भारतातील अंदमान निकोबार बेटे व लक्षद्वीप रेबीजमुक्त झाले आहेत. भारतामध्ये या रोगामुळे दरवर्षी २०००० पेक्षा जास्त जणांचा मृत्यू होतो.

रेबीज काय आहे?

  • हा एक विषाणूरहित प्राणिजन्य रोग आहे. जो मनुष्यामध्ये आणि प्राण्यामध्ये पिसाळलेला श्‍वान व प्राणी (प्रामुख्याने रानटी प्राणी आणि वटवाघूळ) चावल्यावर पसरतो.
  • मानवामध्ये ९९ टक्के रेबीजच्या घटना श्‍वान चावल्यामुळे होतात.
  • रेबीज १०० टक्के घातक आहे. परंतु यापासून १०० टक्के बचाव संभव आहे.

रेबीज कसा पसरतो?
पिसाळलेल्या जनावरांच्या लाळेपासून या रोगाचा विषाणू चावलेल्या जखमेद्वारा शरीरामध्ये प्रवेश करतो.

रोगाची लक्षणे
लक्षणे श्‍वान चावल्यानंतर १ ते ३ महिन्यांनंतर दिसून येतात. रेबीज हा मनुष्यामध्ये दोन प्रकारांमध्ये दिसून येतो.

१) आक्रमक रेबीज (फ्युरिअस)

  • अतिआक्रमक किंवा असामान्य व्यवहार
  • तोंडावाटे लाळ व फेस गळण्यास सुरवात होते. आवाजामध्ये बदल होतो. घशाच्या मांसपेशीच्या लकव्यामुळे (पॅरालिसीस) पाणी पिण्यास असमर्थता ज्यास हायड्रोफोबिया असे संबोधतात.
  • बेशुद्ध अवस्था आणि मृत्यू.

२) शांत रेबीज (डम)

  • यामध्ये लक्षणे ओळखणे फार कठीण असते.
  • रोगी शांत व एकांतात जाऊन बसतो.
  • अंशतः लखवा होऊन रोगी दगावतो.

पिसाळलेला श्‍वान चावल्यास नेमके काय करावे?

  • लवकरात लवकर लसीकरण करावे.
  • जखम स्वच्छ पाण्याने व जंतूनाशक साबणाने धुवून घ्यावी.
  • जखमा गंभीर असतील तर त्या घटनांमध्ये रेबीज प्रतिबंधक सिरम देणे गरजेचे असते. डॉक्‍टरांच्या सल्ल्याने योग्य लसीकरण करून घ्यावे.

लसीकरण प्रभावी होण्यासाठी

  • पूर्ण पाच लसी घ्याव्यात. (०, ३, ७, १४, २८ आणि ९० व्या दिवशी).

विशेष सावधानता 

  • रेबीजवर कुठलाही इलाज नाही. लसीकरण हाच एक प्रभावी उपाय आहे.
  • जखमेवर लसूण लावून, चुना लावून, केरोसीन लावून, मिरची किंवा जडीबुटीपासून ठीक होत नाही.  
  • पाळीव आणि भटक्‍या श्‍वानांना लसीकरण करावे.
  • भटक्‍या श्‍वानांची नसबंदी करून त्यांची संख्या नियंत्रित करावी.
  • मुलांना श्‍वानांविषयीचे व्यवहार आणि रेबीजबद्दल प्रशिक्षण द्यावे.
  • जनावरांच्या कुठल्याही जखमांकडे दुर्लक्ष करू नये.

संपर्क ः  डॉ. आर. एन. वाघमारे, ९४०५४९१५२३
(पशुवैद्यकीय सामूहिक स्वास्थ्य विभाग, मुंबई पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, परळ, मुंबई)

इतर कृषिपूरक
पैदाशीच्या वळूचे आहार व्यवस्थापनप्रजोत्पादनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या वळूंच्या...
सुधारित यंत्रामुळे वाढेल उत्पादनांची...वर्षभर वेगवेगळ्या भाज्यांचे उत्पादन आपल्या...
गाय-वासराच्या संगोपनातील महत्त्वाच्या...भारत हा कृषिप्रधान देश असून, पशुसंवर्धन हे...
जनावरांतील जखमांवर वेळेवर उपचार...जनावरांना काही कारणास्तव जखमा होतात. या जखमांमुळे...
सुदृढ, निरोगी जनावरांसाठी व्यवस्थापनात...दुग्धव्यवसाय फायदेशीर करायचा असेल तर जनावरांच्या...
प्रथिने, जीवनसत्त्वे, खनिजांसाठी अंडे...आपल्या रोजच्या आहारात प्रथिने, जीवनसत्त्वे, खनिजे...
स्वच्छता राखा, अन्नविषबाधा रोखाजैव रासायनिक प्रक्रियेमुळे फळे व भाजीपाल्याची...
कोथिंबीर लागवडीबाबत माहितीकोथिंबिरीची लागवड आपल्याकडे सर्व प्रकारच्या...
योग्य वयात करा बोकडाचे खच्चीकरणशेळीपालन व्यवसायात जे बोकड पैदाशीसाठी वापरायचे...
पौष्टिक, लुसलुशीत चाऱ्यासाठी पेरा ओटओट पिकाचा पाला हिरवागार, पौष्टिक व लुसलुशीत असतो...
मानसिक अारोग्यासाठीही मधमाशीचे महत्वविविध अवजारांवरील आयुर्वेदिक उपचारांमध्ये मधाचा...
खाद्यातील बुरशीमुळे कोंबड्यांना होऊ...कोंबड्यांतील मरतुकीच्या अनेक कारणांपैकी बुरशीमुळे...
अाजारापासून वाचवा निरोगी जनावरांनाजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे जिवाणूजन्य,...
सुधारित पद्धतीने गूळ उत्पादन कसे करावे? ऊसतोडणीनंतर ६ ते १२ तासांच्या आत उसाचे गाळप...
अाजार टाळण्यासाठी लसीकरणाची वेळ...कोणताही रोग झाल्यावर लागणाऱ्या खर्चाच्या पटीत...
सोयाबीन, हळदीच्या फ्यूचर्स भावात वाढगेल्या सप्ताहात हळद वगळता सर्वच पिकांचे भाव उतरले...
निरोगी आरोग्यासाठी ताज्या फळांचा रसभारतातल्या अग्रगण्य शीतपेयांच्या रासायनिक घटकांचा...
वेळापत्रकानुसार शेळ्यांच्या गोठ्याचे...वेळापत्रकानुसार शेळ्यांच्या गोठ्याचे व्यवस्थापन...
मधमाश्यांची कार्यपद्धतीपोळ्यातील राणीमाशीने अंडी दिल्यानंतर त्यातून...
वेळीच रोखा दुधाळ जनावरांतील कासदाह अाजारकासदाह हा अाजार दुधाळ जनावरांतील कासेचा प्रमुख...