Agriculture story in marathi, rabies control by Vaccination, AGROWON, Maharashtra | Agrowon

रेबीज नियंत्रणासाठी लसीकरण प्रभावी
डॉ. आर. एन. वाघमारे, डॉ. आर. जे. शेंडे
गुरुवार, 28 सप्टेंबर 2017

रेबीज या रोगावरची लस शोधून काढणारे थोर शास्त्रज्ञ लुईस पाश्‍चर यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ २८ सप्टेंबर हा जागतिक रेबीज दिन म्हणून साजरा केला जातो. हा रोग मानवाप्रमाणेच इतर पाळीव प्राणी जसे, शेळी, मेंढी, गाय, म्हैस, घोडा यांच्यामध्ये आढळतो.

रेबीज प्राण्यांपासून माणसांच्या शरीरात प्रवेश करतो. जागतिक आरोग्य संस्थेच्या नोंदीनुसार जगामध्ये जपान, डेन्मार्क, यू. के. स्वीडन, ग्रीस हे देश व भारतातील अंदमान निकोबार बेटे व लक्षद्वीप रेबीजमुक्त झाले आहेत. भारतामध्ये या रोगामुळे दरवर्षी २०००० पेक्षा जास्त जणांचा मृत्यू होतो.

रेबीज काय आहे?

रेबीज या रोगावरची लस शोधून काढणारे थोर शास्त्रज्ञ लुईस पाश्‍चर यांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ २८ सप्टेंबर हा जागतिक रेबीज दिन म्हणून साजरा केला जातो. हा रोग मानवाप्रमाणेच इतर पाळीव प्राणी जसे, शेळी, मेंढी, गाय, म्हैस, घोडा यांच्यामध्ये आढळतो.

रेबीज प्राण्यांपासून माणसांच्या शरीरात प्रवेश करतो. जागतिक आरोग्य संस्थेच्या नोंदीनुसार जगामध्ये जपान, डेन्मार्क, यू. के. स्वीडन, ग्रीस हे देश व भारतातील अंदमान निकोबार बेटे व लक्षद्वीप रेबीजमुक्त झाले आहेत. भारतामध्ये या रोगामुळे दरवर्षी २०००० पेक्षा जास्त जणांचा मृत्यू होतो.

रेबीज काय आहे?

  • हा एक विषाणूरहित प्राणिजन्य रोग आहे. जो मनुष्यामध्ये आणि प्राण्यामध्ये पिसाळलेला श्‍वान व प्राणी (प्रामुख्याने रानटी प्राणी आणि वटवाघूळ) चावल्यावर पसरतो.
  • मानवामध्ये ९९ टक्के रेबीजच्या घटना श्‍वान चावल्यामुळे होतात.
  • रेबीज १०० टक्के घातक आहे. परंतु यापासून १०० टक्के बचाव संभव आहे.

रेबीज कसा पसरतो?
पिसाळलेल्या जनावरांच्या लाळेपासून या रोगाचा विषाणू चावलेल्या जखमेद्वारा शरीरामध्ये प्रवेश करतो.

रोगाची लक्षणे
लक्षणे श्‍वान चावल्यानंतर १ ते ३ महिन्यांनंतर दिसून येतात. रेबीज हा मनुष्यामध्ये दोन प्रकारांमध्ये दिसून येतो.

१) आक्रमक रेबीज (फ्युरिअस)

  • अतिआक्रमक किंवा असामान्य व्यवहार
  • तोंडावाटे लाळ व फेस गळण्यास सुरवात होते. आवाजामध्ये बदल होतो. घशाच्या मांसपेशीच्या लकव्यामुळे (पॅरालिसीस) पाणी पिण्यास असमर्थता ज्यास हायड्रोफोबिया असे संबोधतात.
  • बेशुद्ध अवस्था आणि मृत्यू.

२) शांत रेबीज (डम)

  • यामध्ये लक्षणे ओळखणे फार कठीण असते.
  • रोगी शांत व एकांतात जाऊन बसतो.
  • अंशतः लखवा होऊन रोगी दगावतो.

पिसाळलेला श्‍वान चावल्यास नेमके काय करावे?

  • लवकरात लवकर लसीकरण करावे.
  • जखम स्वच्छ पाण्याने व जंतूनाशक साबणाने धुवून घ्यावी.
  • जखमा गंभीर असतील तर त्या घटनांमध्ये रेबीज प्रतिबंधक सिरम देणे गरजेचे असते. डॉक्‍टरांच्या सल्ल्याने योग्य लसीकरण करून घ्यावे.

लसीकरण प्रभावी होण्यासाठी

  • पूर्ण पाच लसी घ्याव्यात. (०, ३, ७, १४, २८ आणि ९० व्या दिवशी).

विशेष सावधानता 

  • रेबीजवर कुठलाही इलाज नाही. लसीकरण हाच एक प्रभावी उपाय आहे.
  • जखमेवर लसूण लावून, चुना लावून, केरोसीन लावून, मिरची किंवा जडीबुटीपासून ठीक होत नाही.  
  • पाळीव आणि भटक्‍या श्‍वानांना लसीकरण करावे.
  • भटक्‍या श्‍वानांची नसबंदी करून त्यांची संख्या नियंत्रित करावी.
  • मुलांना श्‍वानांविषयीचे व्यवहार आणि रेबीजबद्दल प्रशिक्षण द्यावे.
  • जनावरांच्या कुठल्याही जखमांकडे दुर्लक्ष करू नये.

संपर्क ः  डॉ. आर. एन. वाघमारे, ९४०५४९१५२३
(पशुवैद्यकीय सामूहिक स्वास्थ्य विभाग, मुंबई पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, परळ, मुंबई)

इतर कृषिपूरक
अल्पभूधारकांच्या आर्थिक स्वावलंबनासाठी...केवळ शिक्षण आहे म्हणून व्यवसाय यशस्वी होत नाही,...
शेळीपालन सल्ला करडांचे कप्पे मुख्यतः हवेशीर, कोरडे, उबदार...
गाभण काळात खाद्यासह गोठा व्यवस्थापनाकडे...जनावरांचा गाभण काळ हा अतिशय संवेदनशील काळ असतो....
परदेश अभ्यास दाैऱ्याबद्दल...जळगाव - जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी मोठ्या उत्साहाने...
प्रक्रियेपूर्वी तपासा दुधाची गुणवत्तादूध काढल्यानंतर दूध संकलन केंद्र, दूध शीतकरण...
प्राण्यांद्वारे होणाऱ्या आजारांपासून...जनावरांपासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने...
बैलातील आतड्याच्या अाजारावर योग्य उपचार...उन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसांत...
चाऱ्याची पचनियता, पाैष्टिकता...उन्हाळ्यात चाऱ्याची कमतरता असल्यामुळे जवळपास...
दुभत्या जनावरांमधील उन्हाळी कासदाहउन्हाळी कासदाह हा दुधाळ जनावरांमध्ये उद्भवणारा...
प्रतिबंधात्मक उपायातून रोखता येतो निपाह...निपाह विषाणूचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने...
बैलामधील खांदेसुजीची कारणे, लक्षणे...उन्हाळ्यात किंवा पावसाळ्याच्या सुरवातीला नांगरणी...
मधमाश्यांच्या आहारातील प्रोबायोटिक्स...गेल्या वीस वर्षांपासून मधमाश्यांच्या वसाहती नष्ट...
भारतीय मागूर माशांचे बिजोत्पादन...कमी संवर्धन कालावधी (सहा ते सात महिने), कमी...
पहिला अधिकृत जागतिक मधमाशी दिन आज होणार...संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या २० डिसेंबर २०१७ रोजी...
राहुरी येथे मधमाशीविषयक प्रशिक्षणाचे...राहुरी ः मधुमक्षिका पालनाचे शेती उत्पादनात विशेष...
प्रयत्न, सातत्यामुळेच मिळाला...प्रयत्न व त्यात सातत्य हाच खरा तर यशाचा मंत्र आहे...
प्रतिबंधात्मक उपचारांनी टाळा जनावरांतील... जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात...
देश-परदेशासह पर्यटकांचे आकर्षण ठरलेले ‘...नगर जिल्ह्यात अकोले तालुक्यात भंडारदऱ्याच्या...
स्वच्छता, योग्य व्यवस्थापनातून टाळा...शेडमधील अस्वच्छता अाणि अनियोजित व्यवस्थापनामुळे...
पूर्वतयारीनेच करा मत्स्यबीजाचे संवर्धनमत्स्यसंवर्धनामध्ये अधिक उत्पन्न घ्यायचे असल्यास...