Agriculture story in Marathi, remedies on snakebite | Agrowon

प्रथमोपचाराने कमी होते सर्पदंशाची तीव्रता
डॉ. क्षितिजा कुलकर्णी
शनिवार, 24 फेब्रुवारी 2018

निसर्गाच्या सानिध्यात शेती करताना निसर्गाचे घटक असलेले साप, विंचू यांच्याशी संपर्क नक्कीच येतो. यातूनच सर्पदंशासारख्या घटना घडतात. अशावेळी घाबरून न जाता प्रथमोपचार करून तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून उपचार करावेत.

निसर्गाच्या सानिध्यात शेती करताना निसर्गाचे घटक असलेले साप, विंचू यांच्याशी संपर्क नक्कीच येतो. यातूनच सर्पदंशासारख्या घटना घडतात. अशावेळी घाबरून न जाता प्रथमोपचार करून तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून उपचार करावेत.

शेतकरी, शेतमजूर व लहान मुले यांच्या बाबतीत साप, विंचू चावणे अशा घटना जास्त प्रमाणात घडतात. भारतात सर्पदंशामुळे होणाऱ्या मृत्यूचे प्रमाण सर्व जगात जास्त आहे, असे मानले जाते. परंतु वास्तविक पाहता हे मृत्यू आपण टाळू शकतो. त्याकरिता रुग्णास आवश्यक ते प्रथमोपचार व ताबडतोब रुग्णालयात हलवणे आवश्यक असते. आपण याची माहिती घेऊच, पण त्याआधी विषारी सापांची माहितीसुद्धा घेऊ. भारतामध्ये २३६ प्रकारचे साप आहेत. त्यातल्या १३ जाती विषारी आहेत. आपल्याकडे साधारणपणे चार प्रकारचे विषारी साप आढळतात. बहुतांश साप बिनविषारी असतात.

१. नाग : (cobra)
काळ्या रंगाचा मोठा, प्रसंगी ६-८ फूट लांबी व फणा असलेला साप. किंग कोब्रा हा एक याचा भाऊबंद. अत्यंत विषारी. काही मिनिटांतच यामुळे शरीराचे व श्वासाचे स्नायू कमजोर होऊन मृत्यू होतो.

२ मण्यार : (common krait)
काळ्या रंगाचा व अंगावर आडवे काळे पट्टे असलेला आकाराने लहान साप. २ फुटाच्या आसपास. बऱ्याचदा रात्री झोपेमध्ये असताना याचा दंश होतो व दंशाच्या खुणासुद्धा लवकर दिसून येत नाहीत. त्यामुळे निदान होण्यास अवघड. यामुळे साधारण ८ ते १२ तासांनी शरीराचे व श्वासाचे स्नायू कमजोर होऊन मृत्यू होतो.

३. घोणस : (Russels viper)
पिवळसर करड्या रंगाचा व अंगावर स्पष्ट, उठावदार, गोलाकार नक्षी. २ फुटाच्या आसपास. यामुळे रक्त गोठण्याच्या प्रक्रियेत बिघाड होऊन शरीरात रक्ताच्या गुठळ्या व काहीवेळा रक्तस्राव होतो. यामुळे मूत्रपिंड निकामी होते व मृत्यू होतो.

४ फुरसे : (saw scaled viper)
पिवळसर करड्या रंगाचा व अंगावर अस्पष्ट, फिकट ,गोलाकार नक्षी व डोक्यापासून शेपटीकडे जाणाऱ्या दोन लाटेसारख्या रेषा. मातीसारखा रंग असतो व मातीमध्ये लवकर दिसून येत नाही. विषाचे परिणाम घोणसे सारखेच साधारण.

प्रथमोपचार

  • रुग्णाला कल्पना द्यावी की, सर्पदंशावर उपचार आहेत, घाबरून जाऊ नये. कारण घाबरल्याने हृद्याचे ठोके वाढतात आणि विष लवकर पसरते.
  • रुग्णास खाली झोपवावे आणि दंश झालेली जागा हृदयाच्या खाली असावी. रुग्णाचे बूट, घड्याळ, अंगठी, ज्वेलरी आणि घट्ट कपडे काढून घ्यावे. दंश झालेली जागा स्थिर करावी. गरज पडल्यास मोडलेले हाड जागी नीट स्थिर बसावे यासाठी त्याभोवती बांधण्यासाठी वापरतात ती लाकडी फळी वापरून त्या भागाला हालचाल होणार नाही असे बांधावे. हा सर्वात महत्त्वाचा प्रथमोपचार आहे.
  • हृदयाला बाहेरून दाब देऊन ठोके चालू ठेवणे, तोंडाने कृत्रिम श्वास देणे याची गरज पडू शकते.
  • रुग्णास जवळच्या अद्ययावत रुग्णालयात न्यावे, जिथे सापाचे विष उतरवणारे औषध उपलब्ध असेल.
  • दंश झालेल्या जागेच्या वरती पूर्वी घट्ट दोरी किंवा कापड बांधावे. आता नवीन संशोधनानुसार असे करण्याची गरज नाही. दंशाच्या जागी ब्लेडने कापू नये, साबणाने धुवू नये, तिथे विजेचा झटका देऊ नये, बर्फ लावू नये, कुठलाही लेप लावू नये.
  • रुग्णाला पाणी, दारू आणि कुठलीही औषधे देऊ नयेत. सर्प पकडणे, मारणे असा आटापिटा करू नये. तसेच कुठल्याही भोंदू व्यक्तीकडे नेऊ नये.
  • दंश झालेल्या जागी घट्ट दाब देऊन पट्टी बांधणे फायदेशीर असते असे नवीन परदेशी संशोधनातून पुढे आले आहे.
  • प्रत्यक्षात बरेचसे सर्पदंश बिनविषारी सापांकडून होतात. त्यामुळे घाबरून जाण्याची गरज नसते. सर्पदंश झालेल्या प्रत्येक रुग्णास साधारणपणे २४ तास निरीक्षणाखाली रुग्णालयात ठेवणे आवश्यक आहे.

 

इतर ताज्या घडामोडी
भाजीपाला सल्लासध्याच्या काळात बाजारपेठेची मागणी लक्षात घेऊन...
कृषी सल्ला : ऊस, कापूस, तूर, गहू, हरभरा...ज्या ठिकाणी पाण्याचा ताण बसत आहे, त्या ठिकाणी...
हाताचा नाकाशी होणाऱ्या संपर्कातूनही...न्यूमोनियाकारक जिवाणू हा नाकाला हात लावणे,...
खानदेशात खरिपातील ज्वारीची आवक सुरुजळगाव : खानदेशात अनेक भागांत ज्वारीची मळणी जवळपास...
परभणी जिल्ह्यात मुगाची उत्पादकता एकरी १...परभणी : यंदा परभणी जिल्ह्यात मुगाची सरासरी...
पुणे जिल्ह्यात चाराटंचाईपुणे   ः पुणे जिल्ह्यातील पूर्व पट्ट्यात...
नगर - मराठवाड्यात पाण्यावरून संघर्षाची...नगर ः पुरेसा पाऊस झाला नसल्याने यंदा...
‘महसूल’च्या जागेवर चाऱ्याच्या...यवतमाळ  ः पांढरकवडा व राळेगाव तालुक्‍यांतील...
सातारा जिल्ह्यात ७७३ एकरांवर तुती लागवडसातारा  ः जिल्ह्यात रेशीम शेती करण्याकडे...
हिंगोली, नांदेड, परभणीत आॅनलाइन नोंदणीत...परभणी   ः आधारभूत किंमत खरेदी योजनेअंतर्गत...
वारणा नदीवरील बंधारा दुरुस्तीमुळे...कोल्हापूर  : वारणा नदीवरील विविध बंधाऱ्यांची...
अळिंबी, स्पॉन्सच्या नावीन्यपूर्ण...सर्व वयोगटातील लोंकासाठी अळिंबी हे अत्यंत पोषक...
शेतीमाल विक्रीसाठी १२ शेतकऱ्यांची नोंदणीसांगली ः सांगली जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांना उडीद, मूग...
नांदेड, परभणी, हिंगोलीत मूग, उडदाला कमी...नांदेड ः नांदेड, परभणी, हिंगोलीतील कृषी उत्पन्न...
पीक संरक्षण क्षेत्रात ‘महिंद्रा’ची...मुंबई : कृषी अवजारे आणि शेती उत्पादनात देशात...
गिरणारे बाजारातील बेहिशेबी वसुलीला चापनाशिक : गिरणारे (ता. जि. नाशिक) येथील टोमॅटो...
'योग्य आर्थिक व्यवस्थापन हा शेती...नाशिक : ‘‘योग्य आर्थिक व्यवस्थापन हाच शेती...
कपाशीवरील पांढरी माशी, कोळी नियंत्रण...सध्या कोरडवाहू कपाशीवर पांढऱ्या माशी व कोळी या...
जळगावात केळीदरात १०० रुपयांनी वाढजळगाव ः केळी दरात गत आठवड्याच्या अखेरीस...
नागपुरात नव्या सोयाबीनची बाजारात आवक...नागपूर ः बाजारात नव्या सोयाबीनची आवक वाढती असली...