Agriculture story in marathi, requirement of breeding centers in goat rearing | Agrowon

उच्च प्रतीच्या वंशावळीसाठी शेळीपालनात पैदासकेंद्राची गरज
डॉ. तेजस शेंडे
बुधवार, 20 सप्टेंबर 2017

उच्च प्रतीच्या वंशावळीसाठी पैदासकेंद्राची गरज जातिवंत शेळ्या तयार करून पैदाशीसाठी त्यांची विक्री केल्यास अशा नर-माद्यांना मटनाच्या शेळ्यांच्या बाजारभावापेक्षा जास्त किंमत मिळू शकते. त्यासाठी पैदास केंद्र किंवा पैदास संघटना स्थापन करणे फायद्याचे ठरते.

सध्या शेळीपालन व्यवसायाला उभारी मिळत आहे. जवळपास ७० ते ८० टक्के किंवा त्यापेक्षा जास्त शेळीपालकाकडे एखाद्या विशिष्ट जातीच्या १०० टक्के किंवा जास्तीत जास्त एखाद्या जातीचे गुणधर्म असणाऱ्या शेळ्या पैदाशीसाठी वापरल्या जात नाहीत. यामागची महत्त्वाची कारणे म्हणजे...

उच्च प्रतीच्या वंशावळीसाठी पैदासकेंद्राची गरज जातिवंत शेळ्या तयार करून पैदाशीसाठी त्यांची विक्री केल्यास अशा नर-माद्यांना मटनाच्या शेळ्यांच्या बाजारभावापेक्षा जास्त किंमत मिळू शकते. त्यासाठी पैदास केंद्र किंवा पैदास संघटना स्थापन करणे फायद्याचे ठरते.

सध्या शेळीपालन व्यवसायाला उभारी मिळत आहे. जवळपास ७० ते ८० टक्के किंवा त्यापेक्षा जास्त शेळीपालकाकडे एखाद्या विशिष्ट जातीच्या १०० टक्के किंवा जास्तीत जास्त एखाद्या जातीचे गुणधर्म असणाऱ्या शेळ्या पैदाशीसाठी वापरल्या जात नाहीत. यामागची महत्त्वाची कारणे म्हणजे...

  • कोणती जात कोणत्या बाबीसाठी वापरली जाते व त्या जातीचे विशिष्ट गुणधर्म कोणते याबद्दल माहितीचा अभाव.
  • जातिवंत जनावरांची अनुपलब्धता.
  • शेळीच्या विशिष्ट जाती (१०० टक्के जातिवंत) पाळणाऱ्या शेळीपालकांची कमी संख्या.
  • पैदाशीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या कळपामध्ये १०० टक्के जातिवंत शुद्ध नर किंवा माद्या न वापरणे.
  • विविध आधुनिक पैदास तंत्राचा अभाव.
  • शेळ्यांची जात अाणि मिळणाऱ्या करडांच्या जातीबद्दल साशंकता. यासर्व बाबींवर मात करण्यासाठी शेळ्यांच्या विशिष्ट जातींची पैदास केंद्र किंवा पैदास संघटना स्थापन करणे आवश्‍यक आहे. उदा. उस्मानाबादी शेळी पैदास संघटना.

पैदास केंद्र किंवा पैदास संघटना स्थापनेचा उद्देश

  • एखाद्या विशिष्ट जातीच्या जनावरांची उत्पत्ती (जातिवंत) करून जतन करणे.
  • एखाद्या विशिष्ट जातीचे चांगले गुणधर्म वाढविणे की ज्याचा दुसऱ्या जातींमध्ये अभाव आहे. त्यामुळे त्या जातीचे महत्त्व वाढू शकते. उदा. (उस्मानाबादी जात ही तिच्या उत्कृष्ट मांसाच्या प्रतीसाठी, रोगप्रतिकारक शक्तिसाठी व दोन पिल्ले देण्याच्या क्षमतेसाठी प्रसिद्ध आहे)
  • अशा जातींची वंशावळ जपून ती वाढविणे व तिचा प्रसार करणे.
  • एखाद्या जातीच्या उत्तम वंशावळीच्या व जातिवंत नरांची पैदास करणे व इतर शेळीपालकांना पैदाशीसाठी देवून त्याच्यामधील उत्तम गुणधर्माचा प्रसार करणे.
  • विशिष्ट जातीमध्ये काही नियम व अटींच्या आधारे स्पर्धा भरविणे व जातिवंत व उच्च शुद्धता असणाऱ्या जनावरांना पारितोषिके देणे जेणेकरून जातिवंत जनावरे पाळणाऱ्या शेळीपालकांना उत्तेजन मिळेल.
  • उच्च प्रतीच्या जातिवंत जनावरांचे वीर्य गोळा करून गोठवून जतन करणे व योग्य जनावरांमध्ये त्या जातीचा प्रसार करण्यासाठी वापर करणे.
  • महाराष्ट्रात वेगवेगळ्या ठिकाणी शुद्ध, जातिवंत जनावरे पाळणाऱ्या शेतकऱ्यांची नोंदणी करणे व ही माहिती त्या जातीमध्ये किंवा क्षेत्रामध्ये काम करणाऱ्या इतर शेतकऱ्यांना उपलब्ध करून देणे. जेणेकरून विक्री, व्यवहार व पैदाशीसंदर्भात एकमेकांना मोलाची मदत होऊ शकते.
  • विशिष्ट जातीच्या शुद्ध जातिवंत शेळ्यांच्या माद्यांना कृत्रिम पद्धतीने एकाच वेळी माजावर आणून गोठवून ठेवलेले उत्तम प्रतीचे १०० टक्के शुद्ध जातिवंत नराचे वीर्य वापरून चांगली पैदास करणे.

संपर्क : डॉ. तेजस शेंडे, ९९७०८३२१०५
(पशुअनुवंश व पशुपैदास विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

इतर कृषिपूरक
जनावरांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शिअम...मांसपेशी, मज्जा संस्थेवर नियंत्रण, गर्भवाढी आणि...
योग्य वेळी करा लसीकरणजनावरांना रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची वाट न बघता...
थंड, ढगाळ अन् कोरड्या हवामानाची शक्यतामहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
दुधाच्या प्रकारानुसार बदलतात मानकेदुग्धजन्य पदार्थ उच्च गुणवत्तेचे व दर्जेदार...
वासरांसाठी योग्य अाहार, संगोपन पद्धतीवासराचा जन्म झाल्यानंतर त्याचा श्‍वासोच्छ्वास...
शेतीला दिली मधमाशीपालनाची जोडपरिसरातील पीकपद्धतीवर आधारित पूरक उद्योगाची जोड...
रोपवाटिका उद्योगात उत्तम संधीकोणत्याही पिकाचे किमान दीड ते दोन महिने आधी...
जनावरांच्या अाहारात बुरशीजन्य घटकांचा...अाहाराद्वारे जनावरांच्या शरीरात बरेच हानिकारक घटक...
मुरघासाचे फायदे, जनावरांसाठी वापरचाऱ्याच्या कमतरतेमुळे दूध उत्पादनामध्ये सातत्य...
जनावरांच्या आहारातील क्षारमिश्रणाचे...जनावरांच्या हाडांच्या वाढीसाठी दूध उत्पादनासाठी,...
पशूसल्लासध्या तापमानात वाढ झाली असल्यामुळे जनावरांमध्ये...
मुरघास : चाराटंचाईवर उत्तम पर्यायउन्हाळ्यामध्ये किंवा चारा तुटीच्या काळात...
उष्ण वातावरणात सांभाळा जनावरांनाअचानक वाढणाऱ्या उष्णतेमुळे जनावरांची अधिक काळजी...
आरोग्यदायी कडधान्य चिप्सतेलकट बटाटा चिप्सचे प्रमाण बाजारपेठेमध्ये वेगाने...
रेशीम कीटकांवर दिसतोय उझी माशीचा...सध्याच्या काळात पुणे, सातारा, लातूर, सोलापूर,...
दुधाळ जनावरांतील खुरांच्या आजाराचे...खुरांची योग्य काळजी व अचूक व्यवस्थापन यांमुळे...
कृषी व्यवसाय, उद्योगाकरिता व्यवहार्यता...कृषी व्यवसाय किंवा उद्योगामध्ये अपेक्षित उत्पन्न...
जनावरांसाठी पशुखाद्यापासून पोषक फीड...उत्पादन, उत्पादनकाळ, गाभणकाळ या बाबींचा विचार...
पोटफुगीपासून वाचवा जनावरांनाहिरव्या चाऱ्याचे अतिप्रमाणात सेवन केल्यामुळे...
वासरांमधील संसर्गजन्य अतिसारवासरांमधील अतिसार हा अनेक रोगांशी संबंधित आजाराची...