Agriculture story in marathi, requirement of breeding centers in goat rearing | Agrowon

उच्च प्रतीच्या वंशावळीसाठी शेळीपालनात पैदासकेंद्राची गरज
डॉ. तेजस शेंडे
बुधवार, 20 सप्टेंबर 2017

उच्च प्रतीच्या वंशावळीसाठी पैदासकेंद्राची गरज जातिवंत शेळ्या तयार करून पैदाशीसाठी त्यांची विक्री केल्यास अशा नर-माद्यांना मटनाच्या शेळ्यांच्या बाजारभावापेक्षा जास्त किंमत मिळू शकते. त्यासाठी पैदास केंद्र किंवा पैदास संघटना स्थापन करणे फायद्याचे ठरते.

सध्या शेळीपालन व्यवसायाला उभारी मिळत आहे. जवळपास ७० ते ८० टक्के किंवा त्यापेक्षा जास्त शेळीपालकाकडे एखाद्या विशिष्ट जातीच्या १०० टक्के किंवा जास्तीत जास्त एखाद्या जातीचे गुणधर्म असणाऱ्या शेळ्या पैदाशीसाठी वापरल्या जात नाहीत. यामागची महत्त्वाची कारणे म्हणजे...

उच्च प्रतीच्या वंशावळीसाठी पैदासकेंद्राची गरज जातिवंत शेळ्या तयार करून पैदाशीसाठी त्यांची विक्री केल्यास अशा नर-माद्यांना मटनाच्या शेळ्यांच्या बाजारभावापेक्षा जास्त किंमत मिळू शकते. त्यासाठी पैदास केंद्र किंवा पैदास संघटना स्थापन करणे फायद्याचे ठरते.

सध्या शेळीपालन व्यवसायाला उभारी मिळत आहे. जवळपास ७० ते ८० टक्के किंवा त्यापेक्षा जास्त शेळीपालकाकडे एखाद्या विशिष्ट जातीच्या १०० टक्के किंवा जास्तीत जास्त एखाद्या जातीचे गुणधर्म असणाऱ्या शेळ्या पैदाशीसाठी वापरल्या जात नाहीत. यामागची महत्त्वाची कारणे म्हणजे...

  • कोणती जात कोणत्या बाबीसाठी वापरली जाते व त्या जातीचे विशिष्ट गुणधर्म कोणते याबद्दल माहितीचा अभाव.
  • जातिवंत जनावरांची अनुपलब्धता.
  • शेळीच्या विशिष्ट जाती (१०० टक्के जातिवंत) पाळणाऱ्या शेळीपालकांची कमी संख्या.
  • पैदाशीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या कळपामध्ये १०० टक्के जातिवंत शुद्ध नर किंवा माद्या न वापरणे.
  • विविध आधुनिक पैदास तंत्राचा अभाव.
  • शेळ्यांची जात अाणि मिळणाऱ्या करडांच्या जातीबद्दल साशंकता. यासर्व बाबींवर मात करण्यासाठी शेळ्यांच्या विशिष्ट जातींची पैदास केंद्र किंवा पैदास संघटना स्थापन करणे आवश्‍यक आहे. उदा. उस्मानाबादी शेळी पैदास संघटना.

पैदास केंद्र किंवा पैदास संघटना स्थापनेचा उद्देश

  • एखाद्या विशिष्ट जातीच्या जनावरांची उत्पत्ती (जातिवंत) करून जतन करणे.
  • एखाद्या विशिष्ट जातीचे चांगले गुणधर्म वाढविणे की ज्याचा दुसऱ्या जातींमध्ये अभाव आहे. त्यामुळे त्या जातीचे महत्त्व वाढू शकते. उदा. (उस्मानाबादी जात ही तिच्या उत्कृष्ट मांसाच्या प्रतीसाठी, रोगप्रतिकारक शक्तिसाठी व दोन पिल्ले देण्याच्या क्षमतेसाठी प्रसिद्ध आहे)
  • अशा जातींची वंशावळ जपून ती वाढविणे व तिचा प्रसार करणे.
  • एखाद्या जातीच्या उत्तम वंशावळीच्या व जातिवंत नरांची पैदास करणे व इतर शेळीपालकांना पैदाशीसाठी देवून त्याच्यामधील उत्तम गुणधर्माचा प्रसार करणे.
  • विशिष्ट जातीमध्ये काही नियम व अटींच्या आधारे स्पर्धा भरविणे व जातिवंत व उच्च शुद्धता असणाऱ्या जनावरांना पारितोषिके देणे जेणेकरून जातिवंत जनावरे पाळणाऱ्या शेळीपालकांना उत्तेजन मिळेल.
  • उच्च प्रतीच्या जातिवंत जनावरांचे वीर्य गोळा करून गोठवून जतन करणे व योग्य जनावरांमध्ये त्या जातीचा प्रसार करण्यासाठी वापर करणे.
  • महाराष्ट्रात वेगवेगळ्या ठिकाणी शुद्ध, जातिवंत जनावरे पाळणाऱ्या शेतकऱ्यांची नोंदणी करणे व ही माहिती त्या जातीमध्ये किंवा क्षेत्रामध्ये काम करणाऱ्या इतर शेतकऱ्यांना उपलब्ध करून देणे. जेणेकरून विक्री, व्यवहार व पैदाशीसंदर्भात एकमेकांना मोलाची मदत होऊ शकते.
  • विशिष्ट जातीच्या शुद्ध जातिवंत शेळ्यांच्या माद्यांना कृत्रिम पद्धतीने एकाच वेळी माजावर आणून गोठवून ठेवलेले उत्तम प्रतीचे १०० टक्के शुद्ध जातिवंत नराचे वीर्य वापरून चांगली पैदास करणे.

संपर्क : डॉ. तेजस शेंडे, ९९७०८३२१०५
(पशुअनुवंश व पशुपैदास विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

इतर कृषिपूरक
अल्पभूधारकांच्या आर्थिक स्वावलंबनासाठी...केवळ शिक्षण आहे म्हणून व्यवसाय यशस्वी होत नाही,...
शेळीपालन सल्ला करडांचे कप्पे मुख्यतः हवेशीर, कोरडे, उबदार...
गाभण काळात खाद्यासह गोठा व्यवस्थापनाकडे...जनावरांचा गाभण काळ हा अतिशय संवेदनशील काळ असतो....
परदेश अभ्यास दाैऱ्याबद्दल...जळगाव - जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी मोठ्या उत्साहाने...
प्रक्रियेपूर्वी तपासा दुधाची गुणवत्तादूध काढल्यानंतर दूध संकलन केंद्र, दूध शीतकरण...
प्राण्यांद्वारे होणाऱ्या आजारांपासून...जनावरांपासून माणसास होणारे आजार प्रामुख्याने...
बैलातील आतड्याच्या अाजारावर योग्य उपचार...उन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसांत...
चाऱ्याची पचनियता, पाैष्टिकता...उन्हाळ्यात चाऱ्याची कमतरता असल्यामुळे जवळपास...
दुभत्या जनावरांमधील उन्हाळी कासदाहउन्हाळी कासदाह हा दुधाळ जनावरांमध्ये उद्भवणारा...
प्रतिबंधात्मक उपायातून रोखता येतो निपाह...निपाह विषाणूचा प्रादुर्भाव प्रामुख्याने...
बैलामधील खांदेसुजीची कारणे, लक्षणे...उन्हाळ्यात किंवा पावसाळ्याच्या सुरवातीला नांगरणी...
मधमाश्यांच्या आहारातील प्रोबायोटिक्स...गेल्या वीस वर्षांपासून मधमाश्यांच्या वसाहती नष्ट...
भारतीय मागूर माशांचे बिजोत्पादन...कमी संवर्धन कालावधी (सहा ते सात महिने), कमी...
पहिला अधिकृत जागतिक मधमाशी दिन आज होणार...संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या २० डिसेंबर २०१७ रोजी...
राहुरी येथे मधमाशीविषयक प्रशिक्षणाचे...राहुरी ः मधुमक्षिका पालनाचे शेती उत्पादनात विशेष...
प्रयत्न, सातत्यामुळेच मिळाला...प्रयत्न व त्यात सातत्य हाच खरा तर यशाचा मंत्र आहे...
प्रतिबंधात्मक उपचारांनी टाळा जनावरांतील... जास्त तापमानामुळे जनावरांना उष्माघात...
देश-परदेशासह पर्यटकांचे आकर्षण ठरलेले ‘...नगर जिल्ह्यात अकोले तालुक्यात भंडारदऱ्याच्या...
स्वच्छता, योग्य व्यवस्थापनातून टाळा...शेडमधील अस्वच्छता अाणि अनियोजित व्यवस्थापनामुळे...
पूर्वतयारीनेच करा मत्स्यबीजाचे संवर्धनमत्स्यसंवर्धनामध्ये अधिक उत्पन्न घ्यायचे असल्यास...