Agriculture story in Marathi, sellection of goat for breeding | Agrowon

पैदाशीसाठी निवडा सशक्त, जातिवंत शेळ्या
डॉ. तेजस शेंडे
बुधवार, 20 डिसेंबर 2017
गोठ्यातील खरेदी केलेल्या शेळ्यांची प्रत चांगली नसेल, तर त्याचा शेळीपालनाच्या नफा- तोट्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे जातिवंत, उत्तम आरोग्य, उत्तम वंशावळ व उत्तम शारीरिक ठेवण असणाऱ्या शेळ्यांची निवड महत्त्वाची ठरते.
 
शेळीपालन व्यवसाय जर यशस्वीरीत्या करायचा असेल, तर सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जातिवंत शेळ्यांची निवड. खरेदी करताना
पुढील बाबी तपासूनच शेळ्यांची निवड करावी.
गोठ्यातील खरेदी केलेल्या शेळ्यांची प्रत चांगली नसेल, तर त्याचा शेळीपालनाच्या नफा- तोट्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे जातिवंत, उत्तम आरोग्य, उत्तम वंशावळ व उत्तम शारीरिक ठेवण असणाऱ्या शेळ्यांची निवड महत्त्वाची ठरते.
 
शेळीपालन व्यवसाय जर यशस्वीरीत्या करायचा असेल, तर सगळ्यात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जातिवंत शेळ्यांची निवड. खरेदी करताना
पुढील बाबी तपासूनच शेळ्यांची निवड करावी.

पैदाशीच्या शेळीची निवड

  • सुधारित शेळीच्या जातींची निवड करावी. उदा. संगमनेरी, उस्मानाबादी किंवा बोअर संकरित जात
  • दोन करडे देणारी शेळी पैदाशीसाठी निवडावी.
  • करडाचे जन्मतः वजन जास्त असावे. आई- वडिलांची वजनवाढ चांगली असेल अशा करडांची निवड करावी.
  • पावसाळ्यात शेळी खरेदी करू नये, हिवाळ्यात शेळ्यांची खरेदी करणे उत्तम असते.
  • शक्‍यतो दुसऱ्या वेताची व गाभण शेळी स्थानिक व माहितीतील लोकांकडूनच निवडावी.
  • शेळी विकत आणल्यानंतर थोड्या विश्रांतीनंतर प्रत्येक शेळी ओळखण्यासाठी व वेगवेगळ्या नोंदी ठेवण्यासाठी शेळ्यांना ओळख नोंदणी क्रमांक (Ear Tagging) देणे अत्यंत आवश्‍यक आहे. त्या शेळीचे वय तिचे दात पाहून कळू शकते.
  • लांब अंतरावरून शेळी आणणार असल्यास गाभण शेळी घेऊ नये.
  • डोळ्यातून, नाकातून पाणी येणारी, मागचा भाग खराब असणारी, नाकपुडी कोरडी असलेली शेळी निवडू नये. ही रोगट शेळीची लक्षणे आहेत.
  • शेळीमध्ये कोणताही शरीरदोष नसावा.
  • निवडली जाणारी शेळी भरपूर दूध देणारी, शांत व तिला उपजत मातृप्रेम असावे.
  • शेळी व बोकड शांत, निरोगी, पैदासक्षम, सशक्त, कातडी नरम, मऊ व चकाकणारी असलेले असावे.
  • पाठीचा कणा सरळ, लांब असणे महत्त्वाचे आहे. सुंदर शरीरयष्टी, मागच्या पायाच्या गुडघ्याचा कोन १६० अंश, कणखर खूर व सांधा, गुडघे सरळ असावेत.
  • मागून जास्तीत जास्त रुंद, पोट फुगलेले, पाठीचा कणा सरळ व जास्त रुंद, मागच्या पायाच्या मांड्या मांसल व काटक असाव्यात.
  • शरीराचा मध्य काढल्यास मागचा व पुढचा असे दोन समान भाग पाडावेत.
  • मान लांब व खांद्यावर व्यवस्थित जोडलेली असावी.
  • उंच खांदे व बाहेरून न दिसणाऱ्या; पण हाताला लागणाऱ्या बरगड्या असाव्यात.
  • नरामध्ये छाती रुंद व मादीमध्ये जास्त त्रिकोणी असावी.
  • मागच्या पायांची रचना सरळ असावी व पायाचे खूर पायाच्या सरळ रेषेत असावेत.
  • कास जास्त लोंबकळणारी नसावी व भरीव असावी.
  • कास जास्तीत जास्त वरती जोडलेली असावी व कासेच्या मधली लाइन जास्त खोल नसावी.
  • कासेचे सड आतल्या किंवा बाहेरील बाजूला वळलेले नसावेत.
  • कासेला दोनपेक्षा जास्त सड नसावेत व दोन्ही सडांतून दूध येत नसावे.
  • कासेला जोडणारी शीर मोठी असावी व कास दोन्ही पायांमध्ये जास्त मागे किंवा पुढे नसावी.
  • कानाचे छिद्र मोकळे आहे का, गळ्याला सूज किंवा गाठ आहे का, डोळ्यातून पाणी येते का किंवा डोळ्याला सूज आहे का, हे पाहून घ्यावे.
  • पाठीमागचा भाग भरलेला, नाकातून स्राव, तोंडाला व पायांच्या खुरांमध्ये जखमा असतील तर शेळी निरोगी नाही असे समजावे. शेळीची रोगप्रतिकारक शक्ती चांगली असावी.
  • शेळी पैदाशीसाठी चांगली असावी व २ वर्षांतून ३ वेते देणारी असावी.
  • जास्त किंमत द्यावी लागली तरी शेळीपालकांकडूनच जातिवंत शेळ्या व बोकड यांची खरेदी करावी.
  • एक करडू देणारी व आजारी, विनाउपयोगी शेळी कळपातून लवकर बाहेर काढावी.

संपर्क ः डॉ. तेजस शेंडे, ९९७०८३२१०५
(पशुअनुवंश व पशुपैदास विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

 

इतर कृषिपूरक
तुती लागवडतुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
दुग्धोत्पादनात पाण्याचे महत्त्वपाण्याच्या कमतरतेमुळे जनावरांच्या शरीरातील...
ओळखा जनावरांतील परजिवींचा प्रादुर्भाव...सध्याचा उन्हाळा आणि त्यानंतर येणारा पावसाळा...
कोंबड्यांचा ताण करा कमीतापमानवाढीचा सर्वाधिक त्रास हा कोंबड्यांना होतो....
जनावरांच्या आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वेजीवनसत्त्वांची कमतरता असेल तर जनावरांचे स्वास्थ्य...
तापमानानुसार कोंबड्यांच्या व्यवस्थापनात...उन्हाळ्यात तापमान ४१ ते ४५ अंश सेल्सिअसपर्यंत...
जनावरांतील उष्माघाताची कारणे, लक्षणे,...वाढते तापमान आणि प्रखर उन्हामुळे जनावरांमध्ये...
जनावराच्या आहारात पाणी महत्त्वाचेजनावरांचे योग्य पोषण होण्यासाठी तसेच दुग्धोत्पादन...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
प्रथमोपचाराने बरे होतील जनावरांतील आजारजनावरांमध्ये विविध प्रकारचे विषाणूजन्य व...
वाढत्या तापमानाचा जनावरांवर होणारा...जनावरांमध्ये दिसून येणाऱ्या उष्मा तणावासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाच्या...जनावरांना विशेषतः शेळ्या-मेंढ्यांना गर्भाशयाचे...
नियोजन स्वच्छ दूध उत्पादनाचे...दुग्ध व्यवसायात आर्थिक परिस्थिती, शास्त्रोक्त...
अॅझोला, हायड्रोपोनिक्स चाऱ्यातून करा...चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध चाऱ्याची...
संवर्धन खिलार गोवंशाचे...जातिवंत खिलार जनावरांची पैदास वाढवण्यासाठी...
शेळ्या-मेंढ्यांमधील गर्भाशयाचे आजार,...शेळ्या मेंढ्यांना गर्भाशयाचा आजार झालेला आहे हे...
झलक क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...इटली देशात दरवर्षी क्रिमोना आंतरराष्ट्रीय पशू...
जनावरांच्या संतुलित आहार...जनावरांना दिवसभरात किती चारा दिला पाहिजे आणि तो...
जनावरांच्या आहारात कोरडा चारा वापरताना...महाराष्ट्रातील बहुतांशी भागात फेब्रुवारी ते...
कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबी...कमी जागेत, कमी पाण्यात अळिंबीची लागवड करता येत...