Agriculture story in marathi, Source of citrus' sour taste is identified | Agrowon

लिंबूवर्गीय फळांच्या आंबटपणामागील स्रोत ओळखला
वृत्तसेवा
शुक्रवार, 15 मार्च 2019

लिंबूवर्गीय फळांचे वैशिष्ट्य असलेल्या आंबटपणासाठी कारणीभूत जनुकाचा शोध कॅलिफोर्निया रिव्हरसाईड विद्यापीठातील दोन संशोधकांनी घेतला आहे. त्याचे निष्कर्ष नेचर कम्युनिकेशन्स मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

लिंबूवर्गीय फळांचे वैशिष्ट्य असलेल्या आंबटपणासाठी कारणीभूत जनुकाचा शोध कॅलिफोर्निया रिव्हरसाईड विद्यापीठातील दोन संशोधकांनी घेतला आहे. त्याचे निष्कर्ष नेचर कम्युनिकेशन्स मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

गेल्या हजारो वर्षांच्या पैदास प्रक्रियेतून आधुनिक लिंबूवर्गीय फळे विकसित होत गेली आहेत. त्यामध्ये आंबटपणा आणि गोडी यांचे विशिष्ट मिश्रण आहे. या फळांच्या गराचे विश्लेषण केले असता साखरेचे प्रमाण समान असतानाही त्यातील हायड्रोजन हा घटक यासाठी मुख्यत्वेकरून आंबटपणासाठी कारणीभूत असल्याचे दिसून येते. आंबट असलेल्या फळांच्या गरामध्ये मोठ्या प्रमाणात हायड्रोजन भारीत कण आढळतात. त्यामुळे त्याचा सामू कमी होऊन आंबटपणा वाढतो. ही तीव्र आंबट जिभेच्या आम्लांसाठी संवेदनशील असलेल्या भागांना त्वरित झटक्याच्या स्वरुपात जाणवते. याच्या विरुद्ध गोड जातींमध्ये हायड्रोजन भारीत कण कमी असून, त्याची आम्लता कमी असते. नेदरलॅंड येथील अॅमस्टरडॅम विद्यापीठातील रोनाल्ड कोयेस आणि सहकाऱ्यांनी काही लिंबूवर्गीय फळांमध्ये आंबटपणाचे प्रमाण किंवा आम्लतेचे प्रमाण अधिक का असते, याचा अभ्यास केला आहे. आजवर यामागील नेमकी प्रक्रिया अज्ञात होती.

या संशोधनाकडे वळण्याचे कारणही मजेशीर आहे. रोनाल्ड कोयेस यांच्या पूर्वीच्या पिट्यूनिया फुलांच्या अभ्यासामध्ये अधिक आम्लता असलेल्या जांभळ्या पिट्यूनिया फुलांमध्ये गडद रंग येत असल्याचे दिसून आले होते. असाच वेगळा प्रकार त्यांना लिंबाच्या फरीस या जातीसंदर्भात दिसला. या जातीच्या झाडांमध्ये एकाच फांदीवर आंबट आणि गोड अशा दोन्ही प्रकारची फळे आणि जांभळी छटा असलेली फुले लागत असल्याचे स्पष्ट झाले. पुढे कोयेस यांच्या गटाने कॅलिफोर्निया रिव्हरसाईड विद्यापीठातील मायकेल रूज आणि क्लॅरी फेडेरिकी यांच्यासह संशोधनाला प्रारंभ केला. विद्यापीठातील लिंबूवर्गीय फळांच्या अनेक जातींचा अभ्यास केला. रुज आणि फेडेरिकी यांनी आंबट ते साखरेसारख्या गोड या चवीनुसार फरीस आणि २० अन्य जातींची निवड केली.
पिट्यूनियातील आम्लतेचे नियंत्रण करणाऱ्या जनुकांच्या कार्याबद्दल कोयेस यांनी अभ्यास केला. त्यानंतर कोयेस यांनी लिंबूवर्गीय जनुकातील CitPH१ आणि CitPH५ ही दोन जनुके अधिक कार्यरत असल्यास आंबटपणा निर्माण करतात आणि आठवड्यातून एकदा कार्यान्वित झाल्यास गोडपणा निर्माण करत असल्याचे ओळखले. ही जनुके हायड्रोजन आयनला रसाच्या पेशींमधील पोकळीमध्ये वाहून नेणाऱ्या वाहक प्रथिनांना कार्यान्वित करतात, त्यामुळे एकूण आम्लतेमध्ये वाढ होते. पुढील टप्प्यामध्ये संशोधकांनी रसपेशीमध्ये CitPH१ आणि CitPH५ यांच्या पातळीचे नियोजन करण्यावर लक्ष केंद्रित केले. त्यांचे नियंत्रण केल्यास गोडी वाढत असल्याचे दिसून आले.

कॅलिफोर्निया रिव्हरसाईड विद्यापीठातील जनुकशास्त्राचे प्रो. मायकेल रुज यांनी सांगितले, की फळांच्या पेशीमध्ये आम्लता निर्माण होण्याची यंत्रणा लक्षात आली असून, त्या संबंधित जनुकांवर लक्ष केंद्रित करत आहोत. ही जनुके CitPH१ आणि CitPH५ यांचे कार्यान्वित होणे कमी करू शकतात. परिणामी फळांची गोडी वाढवता येईल. अर्थात, या जनुकांचे तीव्र म्युटेशन केल्यास आम्लरहित लिंबूवर्गीय फळे तयार होतील, त्यातून त्यांची एक वैशिष्ट्यपूर्ण चव नष्ट होऊ शकते. 

टॅग्स

इतर अॅग्रो विशेष
कोकणातील आंबा अडकला धुक्याच्‍या फेऱ्यातवेंगुर्ले, जि. सिंधुदुर्ग : ऐन हंगामातच कोकणातील...
विदर्भात वादळी पावसाची शक्यतापुणे : मध्य भारतात होत असलेल्या वाऱ्यांच्या...
हळदीचे दिवसातून दोन वेळा सौदेसांगली ः सांगली बाजार समितीत गेल्या दोन ते...
पदविकाधारकांना कृषिसेवेचे दरवाजे बंद... पुणे : राज्याच्या शेतकरी कुटुंबातील हजारो...
सर्वसामान्यांचा असामान्य नेतामाजी संरक्षणमंत्री आणि गोव्याचे मुख्यमंत्री मनोहर...
सर्जनशीलतेला सलाम!व र्ष २०१७ च्या खरीप हंगामात कापसावर फवारणी...
प्राणघातक हृदयरोगाचे प्रमाण होतेय कमीगेल्या दोन वर्षामध्ये हृदयरोगाला प्रतिबंध आणि...
अन्नत्याग आंदोलनास प्रारंभ : अमर हबीब,...नवी दिल्ली : शेतकरी आत्महत्यांप्रती सहवेदना आणि...
मच्छीमारी व्यवसायाने आणली समृद्धीगणित विषयात पदवी असूनही बेरोजगार राहणं नशिबी आलं...
काबुली हरभऱ्याने उंचावले अर्थकारण चोपडा तालुक्‍यातील (जि. जळगाव) तापी व अनेर...
जत तालुक्यात द्राक्ष, डाळिंब बागा...सांगली : जत तालुक्यात पश्‍चिम भाग वगळता...
प्रकल्प व्यवस्थापकावर कारवाईचे आदेशपुणे : एकात्मिक पाणलोट व्यवस्थापन...
सहवेदना :आज अन्नत्याग आंदोलनयवतमाळ: शेतकरी साहेबराव करपे व कुटुंबीयांप्रति...
उन्हाची काहिली वाढलीपुणे: राज्यात गेल्या काही दिवसांपासून उन्हाची...
राजकीय उपद्रव्य मूल्य घटल्याने...मुंबई: मर्यादित जनाधार आणि राजकीय उपद्रव मूल्य...
सोलापूर जिल्ह्यातील सर्व गावांची...सोलापूर : सोलापूर जिल्ह्यातील सर्वच ११४५...
विदेश अभ्यास दौऱ्याच्या शेतकरी यादीत...पुणे : विदेश अभ्यास दौऱ्यासाठी निवड केलेल्या...
क्रांती कारखाना हुमणीचे भुंगेरे खरेदी...कुंडल, जि. सांगली : एकात्मिक हुमणी कीड नियंत्रण...
तेजस्विनीच्या साथीने बचतीतून...तेजस्विनी लोकसंचालित साधन केंद्राच्या...
परवानाधारक व्यापाऱ्यांनीच केळीची खरेदी...जळगाव : चोपडा बाजार समिती दरवर्षी १४...