Agriculture story in marathi, Source of citrus' sour taste is identified | Agrowon

लिंबूवर्गीय फळांच्या आंबटपणामागील स्रोत ओळखला
वृत्तसेवा
शुक्रवार, 15 मार्च 2019

लिंबूवर्गीय फळांचे वैशिष्ट्य असलेल्या आंबटपणासाठी कारणीभूत जनुकाचा शोध कॅलिफोर्निया रिव्हरसाईड विद्यापीठातील दोन संशोधकांनी घेतला आहे. त्याचे निष्कर्ष नेचर कम्युनिकेशन्स मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

लिंबूवर्गीय फळांचे वैशिष्ट्य असलेल्या आंबटपणासाठी कारणीभूत जनुकाचा शोध कॅलिफोर्निया रिव्हरसाईड विद्यापीठातील दोन संशोधकांनी घेतला आहे. त्याचे निष्कर्ष नेचर कम्युनिकेशन्स मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहे.

गेल्या हजारो वर्षांच्या पैदास प्रक्रियेतून आधुनिक लिंबूवर्गीय फळे विकसित होत गेली आहेत. त्यामध्ये आंबटपणा आणि गोडी यांचे विशिष्ट मिश्रण आहे. या फळांच्या गराचे विश्लेषण केले असता साखरेचे प्रमाण समान असतानाही त्यातील हायड्रोजन हा घटक यासाठी मुख्यत्वेकरून आंबटपणासाठी कारणीभूत असल्याचे दिसून येते. आंबट असलेल्या फळांच्या गरामध्ये मोठ्या प्रमाणात हायड्रोजन भारीत कण आढळतात. त्यामुळे त्याचा सामू कमी होऊन आंबटपणा वाढतो. ही तीव्र आंबट जिभेच्या आम्लांसाठी संवेदनशील असलेल्या भागांना त्वरित झटक्याच्या स्वरुपात जाणवते. याच्या विरुद्ध गोड जातींमध्ये हायड्रोजन भारीत कण कमी असून, त्याची आम्लता कमी असते. नेदरलॅंड येथील अॅमस्टरडॅम विद्यापीठातील रोनाल्ड कोयेस आणि सहकाऱ्यांनी काही लिंबूवर्गीय फळांमध्ये आंबटपणाचे प्रमाण किंवा आम्लतेचे प्रमाण अधिक का असते, याचा अभ्यास केला आहे. आजवर यामागील नेमकी प्रक्रिया अज्ञात होती.

या संशोधनाकडे वळण्याचे कारणही मजेशीर आहे. रोनाल्ड कोयेस यांच्या पूर्वीच्या पिट्यूनिया फुलांच्या अभ्यासामध्ये अधिक आम्लता असलेल्या जांभळ्या पिट्यूनिया फुलांमध्ये गडद रंग येत असल्याचे दिसून आले होते. असाच वेगळा प्रकार त्यांना लिंबाच्या फरीस या जातीसंदर्भात दिसला. या जातीच्या झाडांमध्ये एकाच फांदीवर आंबट आणि गोड अशा दोन्ही प्रकारची फळे आणि जांभळी छटा असलेली फुले लागत असल्याचे स्पष्ट झाले. पुढे कोयेस यांच्या गटाने कॅलिफोर्निया रिव्हरसाईड विद्यापीठातील मायकेल रूज आणि क्लॅरी फेडेरिकी यांच्यासह संशोधनाला प्रारंभ केला. विद्यापीठातील लिंबूवर्गीय फळांच्या अनेक जातींचा अभ्यास केला. रुज आणि फेडेरिकी यांनी आंबट ते साखरेसारख्या गोड या चवीनुसार फरीस आणि २० अन्य जातींची निवड केली.
पिट्यूनियातील आम्लतेचे नियंत्रण करणाऱ्या जनुकांच्या कार्याबद्दल कोयेस यांनी अभ्यास केला. त्यानंतर कोयेस यांनी लिंबूवर्गीय जनुकातील CitPH१ आणि CitPH५ ही दोन जनुके अधिक कार्यरत असल्यास आंबटपणा निर्माण करतात आणि आठवड्यातून एकदा कार्यान्वित झाल्यास गोडपणा निर्माण करत असल्याचे ओळखले. ही जनुके हायड्रोजन आयनला रसाच्या पेशींमधील पोकळीमध्ये वाहून नेणाऱ्या वाहक प्रथिनांना कार्यान्वित करतात, त्यामुळे एकूण आम्लतेमध्ये वाढ होते. पुढील टप्प्यामध्ये संशोधकांनी रसपेशीमध्ये CitPH१ आणि CitPH५ यांच्या पातळीचे नियोजन करण्यावर लक्ष केंद्रित केले. त्यांचे नियंत्रण केल्यास गोडी वाढत असल्याचे दिसून आले.

कॅलिफोर्निया रिव्हरसाईड विद्यापीठातील जनुकशास्त्राचे प्रो. मायकेल रुज यांनी सांगितले, की फळांच्या पेशीमध्ये आम्लता निर्माण होण्याची यंत्रणा लक्षात आली असून, त्या संबंधित जनुकांवर लक्ष केंद्रित करत आहोत. ही जनुके CitPH१ आणि CitPH५ यांचे कार्यान्वित होणे कमी करू शकतात. परिणामी फळांची गोडी वाढवता येईल. अर्थात, या जनुकांचे तीव्र म्युटेशन केल्यास आम्लरहित लिंबूवर्गीय फळे तयार होतील, त्यातून त्यांची एक वैशिष्ट्यपूर्ण चव नष्ट होऊ शकते. 

टॅग्स

इतर बातम्या
पशुपालकांना संस्थांनी मदत करावी ः शरद...निमगाव केतकी, जि. पुणे   ः सध्याच्या...
परभणी : धरणांच्या जलाशयातील उणे...परभणी ः वाढते तापमान, बेसुमार उपसा, वेगाच्या...
नाशिक : पाणीटंचाई आणि चाऱ्याच्या...अंबासन, जि. नाशिक : बागलाण परिसरातील गावागावांत...
देगावात दुष्काळाचा फळबागांना मोठा फटकावाळूज, जि. सोलापूर : यंदाच्या भीषण दुष्काळाचा...
वऱ्हाडाला केंद्रीय मंत्रिपदाची अपेक्षाअकोला : या लोकसभा निवडणुकीत पुन्हा एकदा मतदारांनी...
कीड व्यवस्थापनासाठी निंबोळी अर्काचा...नांदेड ः निरोगी मानवी आरोग्यासाठी शेतकऱ्यांनी...
केंद्रीय मंत्रिपदासाठी शिवसेनेच्या...मुंबई : अनंत गिते, आनंदराव अडसूळ, चंद्रकांत...
कॉँग्रेस नेते मुख्यमंत्रिपदाची स्वप्ने...नगर  ः कॉँग्रेसचे महाराष्ट्रातील नेते...
सरसकट कर्जमाफीसाठी सरकारला विनंती करू ः...शेटफळगढे, जि. पुणे : यूपीए सरकारच्या काळात आपण...
रत्नागिरी, कर्नाटक हापूसचा हंगाम अंतिम...पुणे  : ग्राहकांची विशेष पसंती असलेल्या...
नगर जिल्ह्यात दुष्काळी स्थितीमुळे...नगर ः उसासोबत ज्वारीचे आगार म्हणून ओळख असलेल्या...
विमा कंपन्यांच्या अधिकाऱ्यांसमवेत १...अमरावती : विमा कंपन्यांच्या हेकेखोरपणापुढे...
यवतमाळ बाजार समितीत हळद खरेदीस प्रारंभयवतमाळ  ः जिल्ह्यात हळदीखालील क्षेत्रात वाढ...
गोकुळकडून गायीच्या दूध खरेदी दरात २...कोल्हापूर: कोल्हापूर जिल्हा दूध संघाने (गोकुळ)...
शेतकऱ्यांना व्यापारी करण्यावर भर: कृषी...बारामती, जि. पुणे ः आपल्याकडे पिकणाऱ्या प्रत्येक...
तीस टन हापूसची रत्नागिरीतून थेट निर्यातरत्नागिरी ः रत्नागिरीतील प्रक्रिया केंद्रातून...
उन्हाचा चटका; उकाडा नकोसापुणे : मे महिन्याच्या सुरवातीपासून कमाल तापमान...
पूर्वमोसमी वळीवाच्या सरींचाही दुष्काळपुणे: उन्हाच्या झळा वाढल्याने राज्याला तीव्र...
ग्राम स्तरावरील पीककापणी प्रयोग रद्द !पुणे: राज्यात येत्या खरिपात पीकविम्यासाठी ग्राम...
दुष्काळ पाहूनही मदतीचं आश्वासन नाय दिलंकोल्हापूर/सांगली ः गेल्या महिन्यात आमच्याकडं...