Agriculture story in marathi, structure of honey bee hive | Agrowon

मधमाश्यांच्या प्रकारानुसार असते पोळ्याची रचना
प्रशांत सावंत, सारिका सासवडे
बुधवार, 18 ऑक्टोबर 2017

मधमाश्यांच्या कुटुंबाचे विभाजन झाले, की त्यांची संख्या वाढते, त्यामुळे मधमाश्यांना नवीन घराची गरज भासू लागते. नवीन मधमाश्यांच्या कुटुंबाला पोळ्यामध्ये योग्य जागा लागते. यासाठी मधमाश्या नव्या जागेच्या शोधात परिसराचे सर्वेक्षण करतात. त्यांना हवी असलेली योग्य जागा सापडली, की मधमाश्या पोळे बांधायला सुरवात करतात.

मधमाश्यांच्या कुटुंबाचे विभाजन झाले, की त्यांची संख्या वाढते, त्यामुळे मधमाश्यांना नवीन घराची गरज भासू लागते. नवीन मधमाश्यांच्या कुटुंबाला पोळ्यामध्ये योग्य जागा लागते. यासाठी मधमाश्या नव्या जागेच्या शोधात परिसराचे सर्वेक्षण करतात. त्यांना हवी असलेली योग्य जागा सापडली, की मधमाश्या पोळे बांधायला सुरवात करतात.

मधमाश्यांच्या विविध जाती आहेत. त्यांच्यापैकी काही उघड्यावर, तर काही अंधारात राहतात. जवळून निरीक्षण केले तर मधमाश्यांचे पोळे हे जगातला उत्तम वास्तुशास्त्राचा नमुना असल्याचे लक्षात येईल. ७ ते ९ मेणाची पोळी वरच्या आधाराने उभी लटकलेली असतात. शेजारशेजारच्या समांतर पोळ्यांमध्ये ठराविक अंतर सोडलेलेच असते. त्या जागेतून किमान दोन मधमाश्या एकाच वेळी सहज जा-ये करू शकतात. या अंतराला माशी अंतर (Been Space) असे म्हणतात.

मध पोळ्याची रचना

  • पोळ्याची लांबी साधारण ३० ते ४० सें.मी. असते, तर रुंदी १५ ते ३० सेंमी असते. पोळी षटकोनी घराची बनलेली असतात.
  • प्रत्येक बाजूला घराचा एक पदर असतो आणि ते पदर मध्याला एकमेकाला चिकटलेले असतात. म्हणजे दोन्ही बाजूला उघडणाऱ्या घरांचा एक पदरच असतो आणि ते पदर एकमेकांना चिकटवलेले असतात.
  • दोन्ही बाजूला उघडणाऱ्या तोंडाच्या घरांचे तळ मध्यभागी पाठीला पाठ लावून असतात. तळाची रचना लोलकच्या एका बाजूसारखी असते. बाजूची उघडी तोंडे किंचित वर कललेली असतात.
  • विशेषतः पोळ्याच्या वरच्या बाजूला असलेल्या मधसाठ्याच्या घरांमध्ये हे विशेषत्वाने दिसते, त्यामुळे मध खाली ओघळत नाही.
  • अळ्यांच्या संगोपनासाठी असलेल्या घरांमधूनही त्यांना भरवण्यात येणारे द्रव अन्न म्हणजेच मकरंद वा मधुरस बाहेर येत नाही.

पोळ्याचे प्रकार

  • पोळ्यातील घरांचे तीन प्रकार आहेत. लहान आकाराची ४.५ ते ५ मि.मी. रुंदीची षटकोनी घरं कामकरी अळ्यांच्या संगोपनासाठी असतात.
  • पोळ्याच्या खालच्या अंगाला बांधलेली दुसरी मोठी ६ ते ७ मि.मी. रुंदीची षटकोनी घरं नरसंगोपनासाठी असतात. मात्र, ती फक्त नरपैदाशीच्या म्हणजेच फुलोऱ्याच्या हंगामातच बांधली जातात. अर्थात, वेळप्रसंगी या दोन्ही घरांत मधही साठविला जातो; पण मधसाठ्यासाठी मुख्यतः पोळ्याचा वरचा २ ते ३ सें.मी. भाग वापरला जातो.
  • पोळ्याच्या वरच्या दोन्ही कोपऱ्यांत मधसाठ्याखाली परागकण साठविले जातात, त्यासाठीसुद्धा षटकोनी घरे असतात.
  • फुलोऱ्याचा बहर चांगला असेल आणि मकरंद व परागकणांचा ओघ खूप असला, तर पोळ्याच्या कडेच्या संपूर्ण पोळ्याचा उपयोग फक्त मध वा परागकण किंवा दोन्हीसाठीच केला जातो, त्यात शिशुसंगोपन त्या काळात होत नाही.
  • एपिस मेलीफेरा या माश्‍यांत मधमाश्यांच्या कुटुंबात ३० ते २० सें.मी. आकाराच्या मधसाठवणीच्या एका पोळ्यात पूर्ण भरल्यास साधारणतः २ ते ३ किलो मध असतो. याशिवाय सगळ्याच पोळ्यांवर बसलेल्या माश्‍यांचे व पिलाण्याचे वजन त्या नाजूक पोळ्यांना पेलावं लागतं.
  • या प्रकाराशिवाय घरांचा तिसरा एक प्रकार आढळतो. अर्थात, तो नेहमीच्या पोळ्याचा भाग नसतो. ही घरं म्हणजे राणीघरं. अशी खास बांधलेली सुमारे १० ते १२ घरं फक्त विणीच्या हंगामात किंवा राणी अचानक अकार्यक्षम झाली तरच बांधली जातात.
  • पैकी विणीच्या हंगामात बांधलेली घरं पोळ्याच्या खालच्या कडेला असतात. अर्थात, आपत्कालीन घरं कामकरी शिशुसंगोपन भागात मुद्दाम बांधली जातात. कारण सामान्य परिस्थितीत राणी खास बांधलेल्या नेहमीच्या घरात अंडी घालू शकते; पण आपत्कालात अशी अंडी घालायला कार्यक्षम राणीच नसते. म्हणून तिने पूर्वी घातलेल्या अंड्यांतून जन्मलेल्या कामकरी अळ्यांपासूनच राणीची पैदास करायची असते.

इतर कृषिपूरक
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वाढवा...दुधाळ जनावरांची योग्य देखभाल व योग्य नियोजन...
दुधातील घटकांवर परिणाम करणारे घटक दुधातील स्निग्ध पदार्थ व एसएनएफ यांच्या...
दुग्धोत्पादन, प्रजननासाठी खनिज मिश्रणेजनावरांना हिरवा अाणि वाळलेला चारा पुरेशा प्रमाणात...
टंचाई टाळण्यासाठी चाऱ्याचे नियोजन अावश्...भविष्यातील चाराटंचाईवर मात करण्यासाठी उपलब्ध...
योग्य उपचाराने दूर करा मायांग बाहेर...दुधाळ जनावरांतील गायी व म्हशींमध्ये विण्यापूर्वी...
पोळ्याला घ्या बैलांची काळजीबैलपोळ्यादिवशी बैलांना अंघोळ घातली जाते व त्यांना...
शेळ्यांच्या अाहारातील झाडपाल्याचे...शेळ्या झाडपाला खूप आवडीनं खातात. त्यामुळे शेतातील...
कुक्कुटपालन सल्ला कोंबड्यांना पावसाळ्यातील वातावरणामुळे विविध...
बाह्य परजीवींच्या नियंत्रणासाठी गोठ्यात...जनावरांच्या शरीरावर, केसांमध्ये अाढळणाऱ्या बाह्य...
योग्य व्यवस्थापनातून कमी होते मिथेन...जनावरे खाल्लेला चारा रवंथ करतात. खाद्य खाताना...
गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनाची सूत्रेजास्त दूध व फॅट मिळवण्यासाठी तसेच त्यापासून विविध...
खाद्य व्यवस्थापनात साधली प्रति किलो १८...निरा (जि. पुणे) येथील पंडित चव्हाण यांच्याकडे...
शेततळ्यातील मत्स्यपालन यशस्वी करण्याची...अगदी जिरायती क्षेत्रातही २ ते १० गुंठ्यांपर्यंत...
शेळ्यांना आहे वर्षभर मार्केटसांगली जिल्ह्यातील बामणी (ता. खानापूर, सांगली)...
रेशीम उद्योगाने आणली कौटुंबिक स्थिरता पूर्वी पूरक म्हणून सुरू केलेला रेशीम उद्योग आता...
वेळीच करा जनावरांमधील आंत्र परोपजीवींचे...आंत्रपरोपजीवीच्या प्रादुर्भावामुळे जनावरांची भूक...
योग्य प्रजनन व्यवस्थापनातून वंधत्व...जनावरातील वंधत्वामुळे मोठ्या प्रमाणात नुकसान सहन...
स्वच्छता, लसीकरणातून कमी करा शेळ्यांतील...शेळ्यांची सर्वात जास्त काळजी पावसाळ्यामध्ये...
ओळखा जनावरांमधील सर्पदंश...पावसाळ्यात शेती, गोठ्याच्या आजूबाजूच्या परिसरात...
जनावरांना खुराकासोबत द्या बायपास फॅट,...संतुलित पशुखाद्यामध्ये प्रथिने, पिष्टमय पदार्थ,...