Agriculture story in marathi, vaccination in goat | Agrowon

शेळ्यांचे लसीकरण करा; प्राणघातक रोगांपासून वाचवा
डाॅ. तेजस शेंडे
बुधवार, 29 नोव्हेंबर 2017

शेळ्यांना काही जिवाणूजन्य व विषाणूजन्य प्राणघातक रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास शेळ्यांमध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात मरतूक होते. त्यामुळे शेळीपालन व्यवसाय व्यावसायिक दृष्टिकोनातून परवडत नाही. यावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणजे अशा प्राणघातक रोगांविरुद्ध वेळीच लसीकरण करून घेणे अतिशय फायद्याचे ठरते.

शेळीपालक शक्‍यतो अतिरिक्त खर्च किंवा अशा रोगांच्या प्रसार व संहारकतेबद्दल माहिती नसल्याने लसीकरण करणे टाळतो; पण प्रतिजनावर लसीकरणासाठी (शासकीय पशुवैद्यकीयमार्फत) येणारा वार्षिक खर्च ५० रुपयांपेक्षा पेक्षा जास्त येत नाही.

शेळ्यांना काही जिवाणूजन्य व विषाणूजन्य प्राणघातक रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास शेळ्यांमध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात मरतूक होते. त्यामुळे शेळीपालन व्यवसाय व्यावसायिक दृष्टिकोनातून परवडत नाही. यावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणजे अशा प्राणघातक रोगांविरुद्ध वेळीच लसीकरण करून घेणे अतिशय फायद्याचे ठरते.

शेळीपालक शक्‍यतो अतिरिक्त खर्च किंवा अशा रोगांच्या प्रसार व संहारकतेबद्दल माहिती नसल्याने लसीकरण करणे टाळतो; पण प्रतिजनावर लसीकरणासाठी (शासकीय पशुवैद्यकीयमार्फत) येणारा वार्षिक खर्च ५० रुपयांपेक्षा पेक्षा जास्त येत नाही.

लसीकरणाकडे दुर्लक्ष केल्यास रोगामुळे आपल्या गोठ्यातील फक्त एक शेळी, करडू अथवा बोकड दगावल्यास कमीत कमी ४ ते ५ हजार रुपयांचे नुकसान होऊ शकते. लसीकरण करणे फायदेशीर शेळीपालनासाठी नवसंजीवनी देणारी गोष्ट आहे.

लसीकरण करताना घ्यावयाची काळजी

  • लसीकरण फक्त निरोगी जनावरांना करावे.
  • रोग झाल्यावर आजारी जनावरांमध्ये त्या रोगाचे लसीकरण करणे टाळावे.
  • लसीकरण नवीन सुईचा वापर करून करावे किंवा लसीकरण करण्याअगोदर सुई व सीरींज पाण्यात उकळून घ्याव्यात.
  • लसीकरण शक्‍यतो सकाळी किंवा संध्याकाळी उष्णतेचे प्रमाण कमी असताना करावे; जेणेकरून जनावरावर लसीकरणाचा ताण येणार नाही.
  • लसीकरण हे शक्‍यतो तज्ज्ञ पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने, लस बनविलेल्या कंपनीने दिलेल्या नियमपद्धतीनेच करावे.
  • लस दिल्यावर ती व्यवस्थित चोळावी व गाठ किंवा जनावरामध्ये काही अपायकारक गोष्ट आढळल्यास पशुवैद्यकाच्या निदर्शनात आणावे.
  • लस टोचण्याअगोदर ती वापरण्याची अंतिम तारीख तपासावी. बर्फातून किंवा कंपनी निर्देशानुसार लसीची ने-आण व साठवणूक करावी.
  • एकाच जनावराला लसीकरण एकपेक्षा जास्त लसींनी करावयाचे असेल, तर प्रत्येक प्रकारच्या वेगवेगळ्या लसीकरणामध्ये कमीत कमी १४ ते २१ दिवसांचे अंतर असल्यास चांगला फायदा होतो.
  • लसीकरण करण्याअगोदर ८-१० दिवस शेळ्यांना जंतनाशक पाजावे; जेणेकरून लसीचा परिणाम उत्तमोत्तम होण्यास मदत होते.
  • लसीकरणाचा कार्यक्रम वाड्या-वस्त्यांवरील सर्व शेळ्यांमध्ये एकाच वेळी राबविल्यास लसींची मात्रा वाया न जाता एखाद्या रोगाचे  मुळापासून उच्चाटन करता येऊ शकते. त्यामुळे एखाद्या परिसरात एकाच वेळी लसीकरण राबविणे कधीही उत्तम.

शेळ्यांसाठी लसीकरणाचे वेळापत्रक

आजाराचे नाव  लस केव्हा टोचावी  दोन लसीमधले
अंतर 
लस देण्याची
वेळ
पहिला डोस दुसरा डोस
आंत्रविषार
Enterotoximia (ETU)
३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर १५ ते २१ दिवसानंतर
दुसरा डोस आवश्‍यक (३-४ आठवड्यानंतर)
६ महिने/ प्रतिवर्ष  मे-जून
घटसर्प Haemorrhegic
Septicemia (HS) 
३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर ३-४ आठवडे अंतराने   ६ महिने/ प्रतिवर्ष   पावसाळ्यापूर्वी
पी.पी.आर  ३ महिने वय असताना आवश्‍यक नाही   दर ३ वर्षाला  एप्रिल - मे
लाळ-खुरकुत (FMD) ३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर ३-४ आठवड्यानंतर ६ महिने / प्रतिवर्ष नोव्हेंबर
देवी (Goat Pox) ३-५ महिने वय असताना  पहिल्या डोसनंतर
१ महिन्यानंतर
 प्रति वर्ष          -----
धर्नुवात * (T.T.) ३-५ महिने वय असताना           ----  प्रति वर्ष       -----

टीप ः लसीकरण पशुवैद्यकाच्या सल्ल्यानेच करावे.
संदर्भ ः CIRG, Makhdoom, UP, * शेड्युल्ड (CIRG) मध्ये समाविष्ट नाही.

संपर्क : डॉ. तेजस शेंडे, ९९७०८३२१०५
(पशुअनुवंश व पशुपैदास विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

 

 

इतर अॅग्रो विशेष
वीज पडून जाणारे जीव वाचवामागील जूनपासून सुरू झालेला नैसर्गिक आपत्तींचा कहर...
जल व्यवस्थापनाच्या रम्य आठवणीजलव्यवस्थापनाचे धडे घेण्यासाठी कुठलेही पुस्तक...
कापूस उत्पादकतेत भारताची पीछेहाटजळगाव ः जगात कापूस लागवडीत पहिल्या क्रमांकावर...
अडीच कोटींचे अनुदान ‘हरवले’पुणे : राज्यातील शेतकऱ्यांना वाटण्यासाठी केंद्र...
उन्हाचा चटका काहीसा कमी पुणे ः गेल्या दोन दिवसांपासून उन्हाच्या चटक्यात...
ऊस पट्ट्यात द्राक्ष शेतीतून साधली...लातूर जिल्ह्यातील आनंदवाडी (ता. चाकूर) हे गाव ऊस...
खारपाणपट्ट्यात कृषी विद्यापीठाने दिला...खारपाणपट्ट्यात विविध हंगामात पिके घेण्यावर...
शेतीमाल दरवाढीचे लाभार्थी सधन शेतकरीचमिलिंद मुरुगकर यांनी अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या...
व्यवस्था परिवर्तन कधी?सतराव्या लोकसभेची निवडणूक सध्या सुरू आहे. एक...
राज्यातील दहा मतदारसंघांत आज मतदानपुणे ः लोकसभा निवडणुकीच्या दुसऱ्या टप्प्यात...
मराठवाड्यात सव्वाचार लाख जनावरे चारा...औरंगाबाद : गत आठवड्याच्या तुलनेत औरंगाबाद, बीड व...
नुकसानीचे पंचनामे होणार केव्हा?जळगाव  ः खानदेशात सलग तिसऱ्या दिवशी म्हणजेच...
जीपीएसद्वारे टँकर्सचे नियंत्रण करा ः...मुंबई : राज्यातील धरण व तलावांमध्ये उपलब्ध...
राज्यात कोरड्या हवामानाचा अंदाजपुणे : पूर्वमोसमी पावसाच्या सर्वच भागात हजेरी...
चीनची दारे भारतीय केळीसाठी बंदच जळगाव ः अतिथंडी व फी जारियम विल्ट या रोगामुळे...
वादळी पावसाने दाणादाणपुणे  : सोसाट्याचा वारा, मेघगर्जना, विजा,...
उत्पादन वाढले; पण उठाव ठप्पशेतकऱ्यांच्या दृष्टीने चालू ऊस हंगाम फारसा ठीक...
शुभवार्तांकनावर शिक्कामोर्तबअर्धा देश दुष्काळाने आपल्या कवेत घेतला आहे....
'कोरडवाहू'साठी एक तरी शाश्‍वत पीक...माझ्याकडे उत्तम बागायतीची सुविधा असून, गेल्या २०-...
खानदेशात चाराटंचाईचे संकटजळगाव : खानदेशातील पशुधनाच्या रोजच्या गरजेपेक्षा...