Agriculture story in marathi, vaccination in goat | Agrowon

शेळ्यांचे लसीकरण करा; प्राणघातक रोगांपासून वाचवा
डाॅ. तेजस शेंडे
बुधवार, 29 नोव्हेंबर 2017

शेळ्यांना काही जिवाणूजन्य व विषाणूजन्य प्राणघातक रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास शेळ्यांमध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात मरतूक होते. त्यामुळे शेळीपालन व्यवसाय व्यावसायिक दृष्टिकोनातून परवडत नाही. यावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणजे अशा प्राणघातक रोगांविरुद्ध वेळीच लसीकरण करून घेणे अतिशय फायद्याचे ठरते.

शेळीपालक शक्‍यतो अतिरिक्त खर्च किंवा अशा रोगांच्या प्रसार व संहारकतेबद्दल माहिती नसल्याने लसीकरण करणे टाळतो; पण प्रतिजनावर लसीकरणासाठी (शासकीय पशुवैद्यकीयमार्फत) येणारा वार्षिक खर्च ५० रुपयांपेक्षा पेक्षा जास्त येत नाही.

शेळ्यांना काही जिवाणूजन्य व विषाणूजन्य प्राणघातक रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास शेळ्यांमध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात मरतूक होते. त्यामुळे शेळीपालन व्यवसाय व्यावसायिक दृष्टिकोनातून परवडत नाही. यावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणजे अशा प्राणघातक रोगांविरुद्ध वेळीच लसीकरण करून घेणे अतिशय फायद्याचे ठरते.

शेळीपालक शक्‍यतो अतिरिक्त खर्च किंवा अशा रोगांच्या प्रसार व संहारकतेबद्दल माहिती नसल्याने लसीकरण करणे टाळतो; पण प्रतिजनावर लसीकरणासाठी (शासकीय पशुवैद्यकीयमार्फत) येणारा वार्षिक खर्च ५० रुपयांपेक्षा पेक्षा जास्त येत नाही.

लसीकरणाकडे दुर्लक्ष केल्यास रोगामुळे आपल्या गोठ्यातील फक्त एक शेळी, करडू अथवा बोकड दगावल्यास कमीत कमी ४ ते ५ हजार रुपयांचे नुकसान होऊ शकते. लसीकरण करणे फायदेशीर शेळीपालनासाठी नवसंजीवनी देणारी गोष्ट आहे.

लसीकरण करताना घ्यावयाची काळजी

  • लसीकरण फक्त निरोगी जनावरांना करावे.
  • रोग झाल्यावर आजारी जनावरांमध्ये त्या रोगाचे लसीकरण करणे टाळावे.
  • लसीकरण नवीन सुईचा वापर करून करावे किंवा लसीकरण करण्याअगोदर सुई व सीरींज पाण्यात उकळून घ्याव्यात.
  • लसीकरण शक्‍यतो सकाळी किंवा संध्याकाळी उष्णतेचे प्रमाण कमी असताना करावे; जेणेकरून जनावरावर लसीकरणाचा ताण येणार नाही.
  • लसीकरण हे शक्‍यतो तज्ज्ञ पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने, लस बनविलेल्या कंपनीने दिलेल्या नियमपद्धतीनेच करावे.
  • लस दिल्यावर ती व्यवस्थित चोळावी व गाठ किंवा जनावरामध्ये काही अपायकारक गोष्ट आढळल्यास पशुवैद्यकाच्या निदर्शनात आणावे.
  • लस टोचण्याअगोदर ती वापरण्याची अंतिम तारीख तपासावी. बर्फातून किंवा कंपनी निर्देशानुसार लसीची ने-आण व साठवणूक करावी.
  • एकाच जनावराला लसीकरण एकपेक्षा जास्त लसींनी करावयाचे असेल, तर प्रत्येक प्रकारच्या वेगवेगळ्या लसीकरणामध्ये कमीत कमी १४ ते २१ दिवसांचे अंतर असल्यास चांगला फायदा होतो.
  • लसीकरण करण्याअगोदर ८-१० दिवस शेळ्यांना जंतनाशक पाजावे; जेणेकरून लसीचा परिणाम उत्तमोत्तम होण्यास मदत होते.
  • लसीकरणाचा कार्यक्रम वाड्या-वस्त्यांवरील सर्व शेळ्यांमध्ये एकाच वेळी राबविल्यास लसींची मात्रा वाया न जाता एखाद्या रोगाचे  मुळापासून उच्चाटन करता येऊ शकते. त्यामुळे एखाद्या परिसरात एकाच वेळी लसीकरण राबविणे कधीही उत्तम.

शेळ्यांसाठी लसीकरणाचे वेळापत्रक

आजाराचे नाव  लस केव्हा टोचावी  दोन लसीमधले
अंतर 
लस देण्याची
वेळ
पहिला डोस दुसरा डोस
आंत्रविषार
Enterotoximia (ETU)
३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर १५ ते २१ दिवसानंतर
दुसरा डोस आवश्‍यक (३-४ आठवड्यानंतर)
६ महिने/ प्रतिवर्ष  मे-जून
घटसर्प Haemorrhegic
Septicemia (HS) 
३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर ३-४ आठवडे अंतराने   ६ महिने/ प्रतिवर्ष   पावसाळ्यापूर्वी
पी.पी.आर  ३ महिने वय असताना आवश्‍यक नाही   दर ३ वर्षाला  एप्रिल - मे
लाळ-खुरकुत (FMD) ३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर ३-४ आठवड्यानंतर ६ महिने / प्रतिवर्ष नोव्हेंबर
देवी (Goat Pox) ३-५ महिने वय असताना  पहिल्या डोसनंतर
१ महिन्यानंतर
 प्रति वर्ष          -----
धर्नुवात * (T.T.) ३-५ महिने वय असताना           ----  प्रति वर्ष       -----

टीप ः लसीकरण पशुवैद्यकाच्या सल्ल्यानेच करावे.
संदर्भ ः CIRG, Makhdoom, UP, * शेड्युल्ड (CIRG) मध्ये समाविष्ट नाही.

संपर्क : डॉ. तेजस शेंडे, ९९७०८३२१०५
(पशुअनुवंश व पशुपैदास विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

 

 

इतर अॅग्रो विशेष
काळी आई आणि तिच्या लेकरांवर प्रेम करा४ ऑगस्टच्या ‘अॅग्रोवन’मध्ये तीस वर्षे सतत फ्लॉवर...
युरियाचा वापर हवा नियंत्रितचपंधरा दिवसांच्या उघडिपीनंतर राज्यात पावसाने दमदार...
कृषी आयुक्तांकडून डाळिंबावरील रोगाचा...सांगली ः राज्यातील आंबे बहारातील डाळिंबावर तेलकट...
केरळात पावसाचा जोर कमी; मदतकार्यात वेगतिरुअनंतपुरम/कोची  : दोन दिवसांपासून पावसाचा...
यवतमाळ जिल्ह्यात सोळा कृषी केंद्रांचे...यवतमाळ : कीटकनाशक खरेदी केलेल्या एजन्सीचे डीलरचे...
पिकं हातची गेली, शिवारात फक्त हिरवा पालापावसाचा खंड २२ ते २४ दिवसांचा राहिला. हव्या...
स्वच्छ सर्वेक्षणात सोलापूर देशात दुसरेसोलापूर  : ‘स्वच्छ सर्वेक्षण ग्रामीण २०१८'...
खान्‍देशातील तीन प्रकल्प भरलेजळगाव : मागील आठवड्यात झालेल्या पावसाने खान्‍...
कापसातील कृत्रिम मंदीचा फुगा फुटलाजळगाव ः सरकीच्या वायदे बाजारातील सटोडियांनी...
गडचिरोली, नांदेडमध्ये दमदार पाऊस पुणे : विदर्भातील गडचिरोली, मराठवाड्यातील नांदेड...
‘ग्लायफोसेट’ धोकादायक की सुरक्षित? पुणे: अमेरिकेतील एका न्यायालयाने अलीकडेच दिलेल्या...
अळिंबी उत्पादन, मूल्यवर्धन,...पूर्व विदर्भातील भंडारा जिल्हा भात उत्पादनासाठी...
जिद्द द्राक्षबाग फुलवण्याची नाशिक जिल्ह्यात सटाणा तालुक्यातील द्राक्ष उत्पादक...
मराठवाडयात कपाशीवर मर रोगाचा प्रादुर्भावपरभणी : सलग तीन आठवडे  पावसाचा खंड आणि...
पर्यावरणपूरक अक्षय ऊर्जा फायदेशीर देशात उपलब्ध अपारंपरिक ऊर्जा स्त्रोतांपैकी...
अस्मानी कहरराज्यात जुलैचा शेवटचा आठवडा ते ऑगस्टचा पहिला...
देशातील ५२ टक्के शेतकरी कुटुंबे...२०१५-१६ या वर्षात देशातील शेतकरी कुटुंबांचे...
नेमका गरजेवेळी युरिया जातो कुठे?जळगाव  ः जिल्ह्यात मागील काही दिवसांत चांगला...
केरळमध्ये युद्धपातळीवर मदतकार्य तिरुअनंतपुरम : केरळमधील पूरस्थिती अजूनही गंभीर...
मोसंबीची फळगळ वाढलीऔरंगाबाद : मोसंबीच्या आंबे बहारावर फळगळीचे संकट...