Agriculture story in marathi, vaccination in goat | Agrowon

शेळ्यांचे लसीकरण करा; प्राणघातक रोगांपासून वाचवा
डाॅ. तेजस शेंडे
बुधवार, 29 नोव्हेंबर 2017

शेळ्यांना काही जिवाणूजन्य व विषाणूजन्य प्राणघातक रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास शेळ्यांमध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात मरतूक होते. त्यामुळे शेळीपालन व्यवसाय व्यावसायिक दृष्टिकोनातून परवडत नाही. यावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणजे अशा प्राणघातक रोगांविरुद्ध वेळीच लसीकरण करून घेणे अतिशय फायद्याचे ठरते.

शेळीपालक शक्‍यतो अतिरिक्त खर्च किंवा अशा रोगांच्या प्रसार व संहारकतेबद्दल माहिती नसल्याने लसीकरण करणे टाळतो; पण प्रतिजनावर लसीकरणासाठी (शासकीय पशुवैद्यकीयमार्फत) येणारा वार्षिक खर्च ५० रुपयांपेक्षा पेक्षा जास्त येत नाही.

शेळ्यांना काही जिवाणूजन्य व विषाणूजन्य प्राणघातक रोगांचा प्रादुर्भाव झाल्यास शेळ्यांमध्ये खूप मोठ्या प्रमाणात मरतूक होते. त्यामुळे शेळीपालन व्यवसाय व्यावसायिक दृष्टिकोनातून परवडत नाही. यावर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणजे अशा प्राणघातक रोगांविरुद्ध वेळीच लसीकरण करून घेणे अतिशय फायद्याचे ठरते.

शेळीपालक शक्‍यतो अतिरिक्त खर्च किंवा अशा रोगांच्या प्रसार व संहारकतेबद्दल माहिती नसल्याने लसीकरण करणे टाळतो; पण प्रतिजनावर लसीकरणासाठी (शासकीय पशुवैद्यकीयमार्फत) येणारा वार्षिक खर्च ५० रुपयांपेक्षा पेक्षा जास्त येत नाही.

लसीकरणाकडे दुर्लक्ष केल्यास रोगामुळे आपल्या गोठ्यातील फक्त एक शेळी, करडू अथवा बोकड दगावल्यास कमीत कमी ४ ते ५ हजार रुपयांचे नुकसान होऊ शकते. लसीकरण करणे फायदेशीर शेळीपालनासाठी नवसंजीवनी देणारी गोष्ट आहे.

लसीकरण करताना घ्यावयाची काळजी

  • लसीकरण फक्त निरोगी जनावरांना करावे.
  • रोग झाल्यावर आजारी जनावरांमध्ये त्या रोगाचे लसीकरण करणे टाळावे.
  • लसीकरण नवीन सुईचा वापर करून करावे किंवा लसीकरण करण्याअगोदर सुई व सीरींज पाण्यात उकळून घ्याव्यात.
  • लसीकरण शक्‍यतो सकाळी किंवा संध्याकाळी उष्णतेचे प्रमाण कमी असताना करावे; जेणेकरून जनावरावर लसीकरणाचा ताण येणार नाही.
  • लसीकरण हे शक्‍यतो तज्ज्ञ पशुवैद्यकाच्या सल्ल्याने, लस बनविलेल्या कंपनीने दिलेल्या नियमपद्धतीनेच करावे.
  • लस दिल्यावर ती व्यवस्थित चोळावी व गाठ किंवा जनावरामध्ये काही अपायकारक गोष्ट आढळल्यास पशुवैद्यकाच्या निदर्शनात आणावे.
  • लस टोचण्याअगोदर ती वापरण्याची अंतिम तारीख तपासावी. बर्फातून किंवा कंपनी निर्देशानुसार लसीची ने-आण व साठवणूक करावी.
  • एकाच जनावराला लसीकरण एकपेक्षा जास्त लसींनी करावयाचे असेल, तर प्रत्येक प्रकारच्या वेगवेगळ्या लसीकरणामध्ये कमीत कमी १४ ते २१ दिवसांचे अंतर असल्यास चांगला फायदा होतो.
  • लसीकरण करण्याअगोदर ८-१० दिवस शेळ्यांना जंतनाशक पाजावे; जेणेकरून लसीचा परिणाम उत्तमोत्तम होण्यास मदत होते.
  • लसीकरणाचा कार्यक्रम वाड्या-वस्त्यांवरील सर्व शेळ्यांमध्ये एकाच वेळी राबविल्यास लसींची मात्रा वाया न जाता एखाद्या रोगाचे  मुळापासून उच्चाटन करता येऊ शकते. त्यामुळे एखाद्या परिसरात एकाच वेळी लसीकरण राबविणे कधीही उत्तम.

शेळ्यांसाठी लसीकरणाचे वेळापत्रक

आजाराचे नाव  लस केव्हा टोचावी  दोन लसीमधले
अंतर 
लस देण्याची
वेळ
पहिला डोस दुसरा डोस
आंत्रविषार
Enterotoximia (ETU)
३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर १५ ते २१ दिवसानंतर
दुसरा डोस आवश्‍यक (३-४ आठवड्यानंतर)
६ महिने/ प्रतिवर्ष  मे-जून
घटसर्प Haemorrhegic
Septicemia (HS) 
३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर ३-४ आठवडे अंतराने   ६ महिने/ प्रतिवर्ष   पावसाळ्यापूर्वी
पी.पी.आर  ३ महिने वय असताना आवश्‍यक नाही   दर ३ वर्षाला  एप्रिल - मे
लाळ-खुरकुत (FMD) ३ महिने वय असताना पहिल्या डोसनंतर ३-४ आठवड्यानंतर ६ महिने / प्रतिवर्ष नोव्हेंबर
देवी (Goat Pox) ३-५ महिने वय असताना  पहिल्या डोसनंतर
१ महिन्यानंतर
 प्रति वर्ष          -----
धर्नुवात * (T.T.) ३-५ महिने वय असताना           ----  प्रति वर्ष       -----

टीप ः लसीकरण पशुवैद्यकाच्या सल्ल्यानेच करावे.
संदर्भ ः CIRG, Makhdoom, UP, * शेड्युल्ड (CIRG) मध्ये समाविष्ट नाही.

संपर्क : डॉ. तेजस शेंडे, ९९७०८३२१०५
(पशुअनुवंश व पशुपैदास विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

 

 

इतर अॅग्रो विशेष
शेतकऱ्यांच्या वाढल्या ‘खरीप वेदना’पुणे : सोयाबीनचे कोसळेले भाव, तूर-मुगाची वेळेत न...
लोकभावनेच्या दबावामुळे कर्जमाफीत काही...नागपूर : कर्जबाजारी शेतकऱ्यांना दिवाळीआधी...
अखेर ‘डीबीटी’ धोरण जिल्हा परिषद सेस...पुणे  : राज्यात जिल्हा परिषदांमधील सेस...
साखर उद्योगाबाबत केंद्राशी वाटाघाटी करानागपूर : शेतकरी संघटना उसाला ३,५०० रुपयांची मागणी...
गोंदिया 11.5 अंशांवरपुणे : उत्तरेकडून थंड वारे वाहू लागले आहेत. याचा...
सरकारने शेतकऱ्यांचा विश्‍वासघात केला ः...औरंगाबाद: आलटून पालटून सत्ता भोगण्याचे सत्ताधारी...
भाजीपाला उत्पादकांचा धुक्‍यात घुसमटतोय...कोल्हापूर : गेल्या पंधरा दिवसांत भाजीपाल्याचे दर...
बदलत्या वातावरणामुळे द्राक्ष बागा...सांगली : जिल्ह्यातील द्राक्ष पट्ट्यात गेल्या तीन...
कोल्हापूरचे शिवसेना आमदार प्रकाश...नागपूर : छत्रपती शिवाजी महाराज शेतकरी सन्मान...
बोंडअळीग्रस्तांना मदतीसाठी रॅपरची अट...नागपूर ः बोंडअळी प्रादुर्भावग्रस्त शेतकऱ्यांना...
कीडरोग सर्व्हेक्षकांना टाकणार काळ्या...नागपूर : कीडरोग सर्व्हेक्षकांनी आपल्या विविध...
विदर्भासाठी कृषी विभागाचा ॲक्‍शन प्लॅननागपूर ः कापूस आणि सोयाबीन उत्पादक पट्टयात रेशीम...
मदतीअभावी राज्यातील सूतगिरण्यांना घरघर...सोलापूर ः कापसाचे वाढलेले दर, सरकारचे कुचकामी...
उसामध्ये योग्य प्रकारे करा मोठी बांधणीउसाची भरणी केल्यानंतर १ ते १.५ महिन्याने लहान...
उपक्रमशीलता असावी तर चांगदेवच्या...जळगाव जिल्ह्यातील चांगदेव गाव परिसरातील...
सेंद्रिय भाजीपाल्यासाठी थेट मिळवले...नागपूरचे रहिवासी असलेल्या सुनील कोंडे या...
अर्थकारण सुधारणारी तरुणाची एकात्मिक...एकात्मिक शेती पद्धतीचा अंगीकार केल्यानेच सराफवाडी...
कृषी आयुक्तालयातील दक्षता पथक प्रमुखाची...पुणे : राज्याच्या कृषी आयुक्तालयातील दक्षता...
थेट विक्री, प्रक्रियेतून फायदेशीर...दुग्ध व्यवसाय अत्यंत खर्चिक झाला आहे. केवळ...
धान, बोंड अळीग्रस्तांना मदत : पांडूरंग...नागपूर ः गुलाबी बोंड अळीमुळे २० जिल्ह्यांतील...