Agriculture story in marathi, vaccination in livestock | Agrowon

अाजार टाळण्यासाठी लसीकरणाची वेळ महत्त्वाची
डॉ. प्रशांत म्हसे, डॉ. ज्योतिका सांगळे
शुक्रवार, 6 ऑक्टोबर 2017

कोणताही रोग झाल्यावर लागणाऱ्या खर्चाच्या पटीत लसीकरणाचा खर्च नगण्यच आहे. लसीकरणासाठी लागणारा वेळ आणि पैसा खूप कमी असल्याने त्यापासून होणारा फायदा लक्षात घेता जनावरांना होणाऱ्या रोगांची लस त्या-त्या ऋतूच्या आधी करून घेणे फायदेशीरच अाहे.

लसीकरण केल्यामुळे फक्त लसीकरण केलेल्या जनावरालाच नाही तर त्या जनावरांपासून मानवाला होणाऱ्या रोगासही प्रतिबंध होण्यास मदत होते. उदा. रेबीज, ब्रुसेल्ला, लेप्टोस्पायरा, रिफ्ट व्हॅली फिवर, इन्फ्लुएंझा इत्यादी.

कोणताही रोग झाल्यावर लागणाऱ्या खर्चाच्या पटीत लसीकरणाचा खर्च नगण्यच आहे. लसीकरणासाठी लागणारा वेळ आणि पैसा खूप कमी असल्याने त्यापासून होणारा फायदा लक्षात घेता जनावरांना होणाऱ्या रोगांची लस त्या-त्या ऋतूच्या आधी करून घेणे फायदेशीरच अाहे.

लसीकरण केल्यामुळे फक्त लसीकरण केलेल्या जनावरालाच नाही तर त्या जनावरांपासून मानवाला होणाऱ्या रोगासही प्रतिबंध होण्यास मदत होते. उदा. रेबीज, ब्रुसेल्ला, लेप्टोस्पायरा, रिफ्ट व्हॅली फिवर, इन्फ्लुएंझा इत्यादी.

  • लसीकरणामुळे जनावरात आढळणाऱ्या रोगांची साखळी तोडली जाऊन त्याचा प्रसार थांबवण्यास मदत होते. संबंधित रोगांपासून होणारी आर्थिक हानी तसेच कष्ट वाचतात.
  • रोगांपासून जनावरे पूर्णपणे बरी होऊनसुद्धा वर्षानुवर्षे अनेक दुष्परिणामांचा सामना करावा लागतो. उदा. लाळ्या-खुरकूत त्यामुळे अशा सगळ्या रोगांना प्रतिबंध हाच एकमेव चांगला उपाय ठरतो. योग्य प्रतिबंधासाठी लसीकरण महत्त्वाचे आहे.
  • प्रतिजैविकांच्या झालेल्या अतिरेकी गैरवापरामुळे प्रतिजैविकरोधी (रेसिसटंट) झालेल्या किंवा कोणतेही प्रतिजैविक वापरून नष्ट न होणारे किंवा त्यांना दाद न देणारे जिवाणू, विषाणू आज वातावरणात पसरले असताना त्यांचा नाश करणे अवघड झाले आहे.
  • बऱ्याच आजारांसाठी लागणाऱ्या लसी जवळील पशुधन विकास अधिकाऱ्यांकडून सवलतीच्या दरात मिळू शकतात; अन्यथा मोठ्या प्रमाणात लसीची आवश्यकता भासल्यास ती लस संबंधिता मार्फत किंवा स्वत: विकत आणू शकतो.

 गायी, म्हशींसाठी लसीकरण वेळापत्रक

आजार    लस मात्रा   वेळापत्रक
लाळ्या खुरकूत

एफ.एम.डी.लस

रक्शा एफ.एम.डी

५मिली

३ मिली 

दर वर्षी दोन वेळा (६ महिन्यांनी)
घटसर्प

ॲलम प्रिसिपीटेट

एच.एस.लस 

५ मिली

३ मिली

प्रत्येक वर्षाला (स्थानिक जनावरांना वर्षातून दोन वेळा)
फ-या  

ॲलम प्रिसिपीटेट

बी.क्यू. लस

५ मिली    प्रत्येक वर्षी
(माॅन्सूनपूर्व )
ब्रुसेल्लोसिस   ब्रुसेल्ला कॉटन १९ स्ट्रेन लस  ५ मिली   वर्षातून एकदा (वयाच्या चाैथ्या महिन्यात फक्त कालवडीमध्ये)
अॅन्थ्र्यॅक्स  स्पोर व्हॅक्सीन  १ मिली     दर वर्षी
थायेलेरियाॅसीस (गोचीड ताप)   थायेलेरिया लस  ३ मिली   दर वर्षी

कोंबड्यांमधील लसीकरण वेळापत्रक

रोगाचे नाव लसीचे नाव  वय  मात्रा
मरेक्स (हॅचरीमध्ये दिली जाते)   मरेक्स लस  पहिला दिवस  ०.२ मिली मांडीच्या स्नायूत
रानीखेत (मानमोडी)   लासोटा ५ ते १० दिवस एक थेंब नाकपुडीत किंवा डोळ्यात
गंबोरो (IBD)    गंबोरो   ७ व्या, १८ व्या दिवशी ,२५ व्या ते ३० व्या दिवशी  लस उत्पादकाच्या सूचना पाहा
फाऊलपॉक्स (देवी) फाऊलपॉक्स  ६ ते ८ आठवडे   लॅनसेटच्या साहाय्याने त्वचेतून
रानीखेत (मानमोडी)    रानीखेत
(आर २ वी) 
८- १० आठवडा व १६-१८ आठवडा   ०.५ मिली कातडीत

टीप ः लसीकरण पशुवैद्यकाच्या सल्ल्यानेच करावे.

संपर्क ः डॉ. प्रशांत म्हसे, ९०११४११०६६
(सूक्ष्म जीवशास्त्र विभाग, क्रांतिसिंह नाना पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, शिरवळ, जि. सातारा)

इतर कृषिपूरक
पशुआहारात वापरा शतावरीजनावरांच्या स्वास्थासाठी वनौषधींचा उपयोग फायदेशीर...
जनावरांना द्या पुरेसा आहार, पाणीजनावरांना आपण गरजेनुसार पाणी देण्याऐवजी आपल्या...
दूध गुणवत्तावाढीसाठी सुप्त कासदाह टाळादुधाळ जनावरांमध्ये साधारणपणे १० ते १२ टक्के या...
सक्षम करा दुग्धव्यवसाय डेअरी हा व्यवसाय म्हणून पाहावा. त्याचे अर्थकारणही...
वाढत्या तापमानात गाई, म्हशींचे आरोग्य...सध्या काही भागांत प्रमाणापेक्षा उष्ण तापमान व...
खाऱ्या पाण्याचा जनावरांच्या आरोग्यावर...खारे पाणी जनावरांची कार्यक्षमता, उत्पादनक्षमता...
भारतातील आधुनिक मधमाश्‍या पालनाचा इतिहासजागतिक मधमाश्‍या दिन विशेष भारतीय उपखंड हे...
तुती लागवडीत आच्छादन करा, संरक्षित पाणी...तुती लागवड तसेच रोपवाटिकेत काळे पॉलिथीन आच्छादन...
शेततळ्यातील मत्स्यशेती शेततळ्यात पाणलोट क्षेत्रातून येणाऱ्या...
बैलामधील खांदेसूजीवर उपायउन्हाळ्यात नांगरणी, कुळवणी, तसेच पावसाळ्याच्या...
कोकण कन्याळ शेळी सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील विविध तालुक्‍यांतील...
शेळ्यांसाठी चारासाधारणपणे शेळ्यांना प्रतिदिन अडीच किलो हिरवा चारा...
लेप्टोस्पिरोसिसपासून जनावरांची काळजी...निरोगी जनावरांचा बाधित जनावरांशी संबंध, गोठ्यातील...
योग्य वेळी लसीकरण करा, आजार टाळाजनावरांतील आजारांच्या नियंत्रणासाठी मार्गदर्शक...
नर रेडकांच्या संगोपनातून वाढवा नफा नर रेडकांचा व्यवस्थित सांभाळ करून, त्यांना योग्य...
पशू उपचारासाठी औषधी वनस्पती ठरताहेत...भारतात पुरातन काळापासून मानवी तसेच पशू उपचारासाठी...
जनावरांचे लसीकरण महत्त्वाचेपशुधन, पाळीव प्राणी व वन्यजीवांपासून अनेक रोग...
शेळ्यांची निवडशे ळ्या विकत घेताना पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार...
पशुआहारावरील खर्च कमी करण्याचे उपायउन्हाळ्यात गाई, म्हशी व इतर जनावरांची भूक कमी...
जनावरातील मुतखड्यावर उपचारजनावरात मुतखडा झाल्यावर तो शस्त्रक्रियेने बरा...