Agriculture story in Marathi, vanraja heans for backyard rearnig | Agrowon

परसबागेतील कुक्कुटपालनासाठी वनराज कोंबड्या
डॉ. विवेक खंडाईत, डॉ. लक्ष्मीकांत कोकाटे व डॉ. विलास डोंगरे
मंगळवार, 13 फेब्रुवारी 2018

सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या आणि अंडी आणि मांस या दुहेरी उत्पादनासाठी वनराज ही कोंबड्यांची जात उपयुक्त आहे. ग्रामीण आणि आदिवासी क्षेत्रात परसबागेमध्ये कमीत कमी खर्चामध्ये वनराज कोंबड्यांचे संगोपन हा व्यवसायाचा उत्तम पर्याय ठरू शकतो.

सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या आणि अंडी आणि मांस या दुहेरी उत्पादनासाठी वनराज ही कोंबड्यांची जात उपयुक्त आहे. ग्रामीण आणि आदिवासी क्षेत्रात परसबागेमध्ये कमीत कमी खर्चामध्ये वनराज कोंबड्यांचे संगोपन हा व्यवसायाचा उत्तम पर्याय ठरू शकतो.

परसातील कुक्कुटपालन करताना मजूर आणि भांडवल कमी लागते. परसातील कुक्कुटपालनामध्ये सरासरी १० ते २० कोंबड्या पाळल्या जातात. देशातील विविध कुक्कुटपालन संशोधन केंद्रांनी स्थानिक व विदेशी जातींपासून अनेक संकरित जातींच्या कोंबड्यांची निर्मिती परसातील कुक्कुटपालनासाठी केली आहे. या संस्थांनी गिरिराज, वनराजा, कॅरी निर्भिक, सुवर्णधारा व श्रीनिधी या जाती विकसित केलेल्या आहेत. या जाती अंडी व मांस उत्पादनासाठी उपयुक्त आहेत. परसबागेत व्यावसायिकदृष्ट्या कुक्कुटपालनाकरिता देशी व विदेशी कोंबड्यांचा संकर करून बहुरंगी जात विकसित केली अाहे. यापैकी वनराज ही जात कुक्कुटपालन प्रकल्प संचालनालय, हैदराबाद यांच्यातर्फे विकसित करण्यात आली आहे.

  • आकर्षक पिसारा असलेल्या अंडी अाणि मांस अशा दुहेरी हेतूसाठी या कोंबड्यांचे संगोपन करता येते. सामान्य रोगांच्या विरोधात उत्तम प्रतिकारशक्ती आणि मुक्तपणे संगोपनासाठी जुळवून घेण्यास सक्षम अशी ही जात आहे. परसबागेतील व्यवस्थापनात देशी कोंबडीच्या तुलनेत अधिक मांस व अंडी देतात.
  • परसातील उपलब्ध (किडे, धान्य, वनस्पती, टाकाऊ भाज्या इत्यादी.) खाद्यावरच या कोंबड्या आपल्या अन्नाची ७० टक्के गरज भागवतात. सोबत १०-२० ग्रॅम प्रतिपक्षी पूरक आहार दिल्यास वयाच्या सहाव्या आठवड्यात ६५० ते ७५० ग्रॅम वजन होते.
  • सहा ते साडेसहा महिन्यांच्या परिपक्व कोंबडीचे वजन साधारणतः २.२ ते २.५ किलोपर्यंत असते.
  • वयाच्या सहाव्या महिन्यापासून अंडी देण्यास सुरवात करते. एका अंडी चक्रामध्ये सरासरी ५० ग्रॅम वजनाचे ११०-१३० अंडी घालते.
  • अंड्याचा रंग तपकिरी असतो.
  • काटक शरीर, मजबूत पंख अाणि पायामुळे हे पक्षी उडण्यास सक्षम असल्यामुळे या कोंबड्या स्वतःचे संरक्षण करू शकतात.
  • मोठ्या संख्येने व्यापारी तत्त्वावर वनराजा जातीचे संगोपन करण्यासाठी एका दिवसाची पिले चार आठवडे वयापर्यंत ब्रूडर पद्धतीने सांभाळावीत.
  • चार आठवड्यानंतर कोंबड्यांना शेडमध्ये, परसात मोकळया जागेत सोडले तरी चालते. सुरवातीच्या काळात कोंबड्यांना संध्याकाळी पिंजऱ्यापर्यंत येण्याची सवय लावावी.
  • मुक्तपणे नैसर्गिक आहार घेत असल्यामुळे परोपजीवी जंताचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता जास्त असते. त्यामुळे दर २ ते ३ महिन्यांनी कोंबड्यांना जंतनाशकाची मात्रा द्यावी. ६ महिन्यांच्या अंतराने रानीखेत या रोगांची लस द्यावी. एक मात्रा उन्हाळा सुरू होण्यापूर्वी दिल्यास अंडी उत्पादन अधिक मिळण्यास मदत होते.

वनराजा कोंबड्यांची देशी कोंबड्यांच्या तुलनेत वैशिष्ट्ये

अ. क्र विवरण वनराजा देशी कोंबडी
शरीराचे वजन (ग्रॅम
  १ दिवसाचे पिलू ३५ ते ४० २५ ते ३०
  ६ आठवडे वय ६५० ते ७५० २५ ते ३०
  लैंगिक परिपक्वता २००० ते २२०० १३०० ते १५००
अंड्याचे वजन (ग्रॅम
  वय २८ आठवडे ४८ ते ५० २८ ते ३५
  वय ४० आठवडे ५२ ते ५८ २८ ते ३५
पहिल्यांदा अंडी देन्याचे वय (दिवस) १७५ ते १८० २२०
वार्षिक अंडी उत्पादन ११० ते १३० ८० ते ९०
मरतुकीचे प्रमाण (टक्के) १०
मांस उत्पादन(टक्के) ७२ ६४

संपर्क ः डॉ. विवेक खंडाईत, ९४२१७०६०४०
(पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

 

इतर कृषिपूरक
पशू सल्लाशेळ्या व मेंढ्यांना वजनवाढीस हिवाळा हा काळ योग्य...
जनावरांसाठी पाैष्टिक मुरघासज्या ठिकाणी हिरवा चारा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे...
वासरांच्या आहारातील चिकाचे महत्त्वहिवाळ्यामध्ये गायी- म्हशी विण्याचे प्रमाण जास्त...
जनावारांतील विषबाधा कारणे, लक्षणे, उपायविषबाधेमुळे जनावरांच्या शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ...
पशुसल्लासध्या महाराष्ट्रात सर्वच ठिकाणी कमी-जास्त...
कासदाह आजाराची लक्षणे, प्रतिबंध, उपचारदेशी गाईंच्या तुलनेने संकरित गाईंमध्ये पहिल्या...
कोंबड्यांच्या आहार, लिटर व्यवस्थापनात...कमी तापमानात कोंबड्यांची योग्य प्रकारे काळजी न...
गाभण जनावरे, नवजात वासरांना जपागाभण काळात जनावरांची काळजी घेतल्यास जनावराचे...
चारा टंचाई काळातील जनावरांच्या आरोग्य...पाणी व चाराटंचाईमुळे जनावरांमध्ये क्षार व...
कुक्कुटपालन सल्ला हिवाळ्यात कोंबड्याना इतर पक्ष्यांच्या तुलनेत अधिक...
‘दिशा’ देतेय महिला बचत गटांना आर्थिक...बुलडाणा शहरातील ‘दिशा’ महिला बचत गट फेडरेशनने...
वेळीच ओळखा जनावरांतील प्रजनन संस्थेचे...जनावरांच्या संगोपनामध्ये उच्च फलनक्षमता किंवा...
थंडीचे प्रमाण वाढेल, हवामान कोरडे राहीलमहाराष्ट्रासह गुजरात, मध्यप्रदेश, उत्तरप्रदेश...
शेती, पशूपालनाच्या नोंदी महत्त्वाच्या...व्यवसाय फायद्यात चालवायचा असेल तर त्यातील नोंदीला...
कॅल्शियमची गरज ओळखून करा आहाराचे नियोजनगाय म्हैस विल्यानंतर ग्लुकोजबरोबरच कॅल्शियमची...
संक्रमण काळातील गाई, म्हशींचे व्यवस्थापनगाई-म्हशींमधील विण्याच्या तीन आठवडे अगोदर व तीन...
जनावरांच्या आरोग्यासाठी कॅल्शिअम...मांसपेशी, मज्जा संस्थेवर नियंत्रण, गर्भवाढी आणि...
योग्य वेळी करा लसीकरणजनावरांना रोगाचा प्रादुर्भाव होण्याची वाट न बघता...
थंड, ढगाळ अन् कोरड्या हवामानाची शक्यतामहाराष्ट्रावर १०१२ हेप्टापास्कल इतका हवेचा दाब...
दुधाच्या प्रकारानुसार बदलतात मानकेदुग्धजन्य पदार्थ उच्च गुणवत्तेचे व दर्जेदार...