Agriculture story in Marathi, vanraja heans for backyard rearnig | Agrowon

परसबागेतील कुक्कुटपालनासाठी वनराज कोंबड्या
डॉ. विवेक खंडाईत, डॉ. लक्ष्मीकांत कोकाटे व डॉ. विलास डोंगरे
मंगळवार, 13 फेब्रुवारी 2018

सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या आणि अंडी आणि मांस या दुहेरी उत्पादनासाठी वनराज ही कोंबड्यांची जात उपयुक्त आहे. ग्रामीण आणि आदिवासी क्षेत्रात परसबागेमध्ये कमीत कमी खर्चामध्ये वनराज कोंबड्यांचे संगोपन हा व्यवसायाचा उत्तम पर्याय ठरू शकतो.

सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या आणि अंडी आणि मांस या दुहेरी उत्पादनासाठी वनराज ही कोंबड्यांची जात उपयुक्त आहे. ग्रामीण आणि आदिवासी क्षेत्रात परसबागेमध्ये कमीत कमी खर्चामध्ये वनराज कोंबड्यांचे संगोपन हा व्यवसायाचा उत्तम पर्याय ठरू शकतो.

परसातील कुक्कुटपालन करताना मजूर आणि भांडवल कमी लागते. परसातील कुक्कुटपालनामध्ये सरासरी १० ते २० कोंबड्या पाळल्या जातात. देशातील विविध कुक्कुटपालन संशोधन केंद्रांनी स्थानिक व विदेशी जातींपासून अनेक संकरित जातींच्या कोंबड्यांची निर्मिती परसातील कुक्कुटपालनासाठी केली आहे. या संस्थांनी गिरिराज, वनराजा, कॅरी निर्भिक, सुवर्णधारा व श्रीनिधी या जाती विकसित केलेल्या आहेत. या जाती अंडी व मांस उत्पादनासाठी उपयुक्त आहेत. परसबागेत व्यावसायिकदृष्ट्या कुक्कुटपालनाकरिता देशी व विदेशी कोंबड्यांचा संकर करून बहुरंगी जात विकसित केली अाहे. यापैकी वनराज ही जात कुक्कुटपालन प्रकल्प संचालनालय, हैदराबाद यांच्यातर्फे विकसित करण्यात आली आहे.

  • आकर्षक पिसारा असलेल्या अंडी अाणि मांस अशा दुहेरी हेतूसाठी या कोंबड्यांचे संगोपन करता येते. सामान्य रोगांच्या विरोधात उत्तम प्रतिकारशक्ती आणि मुक्तपणे संगोपनासाठी जुळवून घेण्यास सक्षम अशी ही जात आहे. परसबागेतील व्यवस्थापनात देशी कोंबडीच्या तुलनेत अधिक मांस व अंडी देतात.
  • परसातील उपलब्ध (किडे, धान्य, वनस्पती, टाकाऊ भाज्या इत्यादी.) खाद्यावरच या कोंबड्या आपल्या अन्नाची ७० टक्के गरज भागवतात. सोबत १०-२० ग्रॅम प्रतिपक्षी पूरक आहार दिल्यास वयाच्या सहाव्या आठवड्यात ६५० ते ७५० ग्रॅम वजन होते.
  • सहा ते साडेसहा महिन्यांच्या परिपक्व कोंबडीचे वजन साधारणतः २.२ ते २.५ किलोपर्यंत असते.
  • वयाच्या सहाव्या महिन्यापासून अंडी देण्यास सुरवात करते. एका अंडी चक्रामध्ये सरासरी ५० ग्रॅम वजनाचे ११०-१३० अंडी घालते.
  • अंड्याचा रंग तपकिरी असतो.
  • काटक शरीर, मजबूत पंख अाणि पायामुळे हे पक्षी उडण्यास सक्षम असल्यामुळे या कोंबड्या स्वतःचे संरक्षण करू शकतात.
  • मोठ्या संख्येने व्यापारी तत्त्वावर वनराजा जातीचे संगोपन करण्यासाठी एका दिवसाची पिले चार आठवडे वयापर्यंत ब्रूडर पद्धतीने सांभाळावीत.
  • चार आठवड्यानंतर कोंबड्यांना शेडमध्ये, परसात मोकळया जागेत सोडले तरी चालते. सुरवातीच्या काळात कोंबड्यांना संध्याकाळी पिंजऱ्यापर्यंत येण्याची सवय लावावी.
  • मुक्तपणे नैसर्गिक आहार घेत असल्यामुळे परोपजीवी जंताचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता जास्त असते. त्यामुळे दर २ ते ३ महिन्यांनी कोंबड्यांना जंतनाशकाची मात्रा द्यावी. ६ महिन्यांच्या अंतराने रानीखेत या रोगांची लस द्यावी. एक मात्रा उन्हाळा सुरू होण्यापूर्वी दिल्यास अंडी उत्पादन अधिक मिळण्यास मदत होते.

वनराजा कोंबड्यांची देशी कोंबड्यांच्या तुलनेत वैशिष्ट्ये

अ. क्र विवरण वनराजा देशी कोंबडी
शरीराचे वजन (ग्रॅम
  १ दिवसाचे पिलू ३५ ते ४० २५ ते ३०
  ६ आठवडे वय ६५० ते ७५० २५ ते ३०
  लैंगिक परिपक्वता २००० ते २२०० १३०० ते १५००
अंड्याचे वजन (ग्रॅम
  वय २८ आठवडे ४८ ते ५० २८ ते ३५
  वय ४० आठवडे ५२ ते ५८ २८ ते ३५
पहिल्यांदा अंडी देन्याचे वय (दिवस) १७५ ते १८० २२०
वार्षिक अंडी उत्पादन ११० ते १३० ८० ते ९०
मरतुकीचे प्रमाण (टक्के) १०
मांस उत्पादन(टक्के) ७२ ६४

संपर्क ः डॉ. विवेक खंडाईत, ९४२१७०६०४०
(पशुवैद्यक व पशुविज्ञान महाविद्यालय, उदगीर, जि. लातूर)

 

इतर कृषिपूरक
परसबागेतील कुक्कुटपालनासाठी वनराज...सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या...
व्यवस्थापन माणगा बांबू लागवडीचे...माणगा बांबू टणक असून, भरीव असतो. विविध प्रकारच्या...
मत्स्यपालनाच्या पद्धतीबाबत माहिती...मत्स्यपालन हे गोड्या पाण्याच्या बरोबरीने खाजण...
लाळ्या खुरकूत रोगाचे नियंत्रण कसे करावे?सर्वसाधारणपणे डिसेंबरपासून ते जून महिन्यापर्यंत...
व्यावसायिक, शास्त्रीय दृष्टिकोनातून करा...म्हशीच्या प्रजनन व्यवस्थापनामध्ये म्हैस...
प्रशिक्षण, मार्गदर्शनातून कमी करा दुग्ध...दुग्ध व्यवसाबद्दल सध्या मोठ्या प्रमाणावर माहिती...
पशूसल्लागोठ्यातील गाई-म्हशींचे गाभण राहण्याचे प्रमाण हे...
प्रथिने, खनिजांची गरज पूर्ण करण्यासाठी...अधिक उत्पादनाकरिता तसेच जनावरांचे स्वास्थ्य अधिक...
म्हशीचे प्रमुख आजार, प्रतिबंधात्मक...प्रत्येक म्हैसपालकाने म्हशीचे दूध उत्पादन नियमित...
योग्य प्रमाणात वापरा सुबाभळीचा चारासुबाभूळ हे विविधोपयोगी बहुवर्गीय द्विदल...
पंढरपुरी म्हैस..पंढरपुरी म्हैस ही हलक्‍या आणि निकृष्ट चाऱ्यावर तग...
शेतकरी वाणाची नोंदणी करताना...शेतकऱ्यांना स्वतः विकसित केलेल्या वाणांचे सर्व...
ब्रुसेल्लोसिस, व्हिब्रिओसिस रोगावर ठेवा...जनावरांतील प्रजननासंबंधी अाजार टाळण्यासाठी...
तुती लागवडीबाबत माहिती...तुती हे बहुवर्षीय पीक आहे. हलकी, मध्यम व भारी अशा...
म्हशींना खाद्यासोबत द्या खनिज मिश्रणेम्हशीच्या चयापचय क्रियेसाठी, शारीरिक वाढीसाठी,...
लसीकरण, जागरूकतेतून टाळा रेबीज रोगाचा...जागितक आरोग्य संघटनेनुसार आपल्या देशातील 70 टक्के...
दुग्ध व्यवसायातून गटाने मिळविली बाजारपेठबोपी (ता. नांदगाव खंडेश्‍वर, जि. अमरावती) गावातील...
हळदकंदांवर प्रक्रियेसाठी सुधारित...हळदकंदांची काढणी केल्यानंतर हळदीवर प्रक्रिया करून...
गोड दह्याच्या निवळीपासून तेलाची...योगर्ट (दही) निर्मिती उद्योगामध्ये गोड...
समतोल आहारातून वाढेल दुग्धोत्पादन म्हैस पालन फायदेशीर होण्याकरिता...