agriculture story in marathi, watermelon farming, rajale, nandurbar | Agrowon

तीन हंगामात दर्जेदार कलिंगड उत्पादनात हातखंडा 
चंद्रकांत जाधव 
शुक्रवार, 7 डिसेंबर 2018

कलिंगडात हातखंडा
पाटील बंधूनी कलिंगड पिकात हातखंडा तयार केला आहे.
तीन हंगामात कलिंगड घेत त्यांनी बाजारपेठेत आपल्या कलिंगडाचे नावही कमावले आहे. पपईची पाच ते सहा एकरात, कांद्याची १० एकर, मिरचीची पाच ते सहा एकरांवर त्यांची लागवड असते

रजाळे (ता.जि.नंदुरबार) येथील कैलास, संजय व नगराज या पाटील बंधूंनी वषर्भरातील तीन हंगामात कलिंगड घेण्याची पीकपध्दती यशस्वी केली आहे. रमजान, नवरात्र व उन्हाळी हंगाम या काळातील कलिंगडाची मागणी त्यांनी लक्षात घेतली. त्यानुसार सुधारीत तंत्राद्वारे लागवडीचे व विक्रीचे नियोजन केले. 
आज व्यापाऱ्यांमध्ये पाटील बंधूंच्या कलिंगडाने वेगळी ओळख तयार केली आहे. 

नंदूरबार शहरापासून काही किलोमीटरवर असलेल्या रजाळे येथे संजय, कैलास व नागराज हे पाटील बंधू राहतात. त्यांची सुमारे ४५ एकर शेती आहे. त्यांचे एकत्रित कुटुंब आहे. हलकी ते मध्यम स्वरुपाची जमीन या भागात आहे. पावसाळा काही वेळेस जोरदार स्वरुपाचा असतो. यामुळे कापसाचे पीक अनेकदा वाया गेल्याचे प्रकार या भागात घडले आहेत. पाटील बंधू कापूस घेत नाहीत. कलिंगड हे त्यांचे हुकमी पीक 
आहे. त्यासोबत पपई, कांदा, मिरची यांचीही लागवड ते करतात. चार विहिरी व एक कूपनलिका आहे. पाऊस चांगला झाला तर जलस्त्रोत टिकून असतात. यंदा कमी पावसामुळे उन्हाळ्यात पिके घेणे त्यांना शक्‍य झाले नाही. 

कलिंगड शेतीचे नियोजन 

  • पाटील बंधूंनी कलिंगड शेतीत सातत्य टिकवले आहे. 
  • हलक्‍या व मध्यम स्वरुपाच्या जमिनीत ते लागवड करतात. 

तीन हंगामात होते लागवड- 

हंगाम

  • एप्रिल-मे- पीक कालावधी ७० दिवस
  • क्षेत्र- ४ ते ५ एकर
  • उद्दीष्ट रमजान सणासाठी
  • दर- ८ ते १० रू.

 

  • जुलै- पीक कालावधी ७० दिवस
  • क्षेत्र- ४ ते ५ एकर
  • नवरात्रीसाठी
  • दर-  १२ ते १५ रू  
     
  • डिसेंबर- पीक कालावधी- ८० ते ९० दिवस   
  • क्षेत्र-  ते ८ एकर 
  •  उन्हाळी हंगामातील मागणीनुसार 
  • दर- ७ ते ८ रू. (प्रति किलो) 
  • उत्पादन तीनही हंगामातील १५ ते २५, ३० टनांपर्यंत (एकरी) 
  • दर- तुलनेने नवरात्रीत अधिक 

मल्चिंगचा झाला फायदा 
एकदा पावसाळा जास्त होता. कलिंगड संवेदनशील पीक असल्याने रोपांच्या वाढीवर परिणाम झाला. 
पीक वाया गेल्याचीच स्थिती होती. यामुळे पाटील उंच गादीवाफा व मल्चिंग तंत्रज्ञानाकडे वळले. मल्चिंगमुशे उन्हाळ्यात व ऑक्‍टोबरमध्ये तापमान नियंत्रित राहते. वाफसा कायम राहतो. यामुळे पाण्याची बचत होते असा अनुभव त्यांनी घेतला आहे. 

व्यवस्थापनातील ठळक बाबी 

  • शक्यतो निचऱ्यची जमीन चांगली असे पाटील सांगतात. 
  • शेणखत दरवर्षी एकरी तीन ट्रॉली. ते खरेदी केले जाते. 
  • पावसाळी लागवड करताना जोरदार पावसाचा अंदाज घेऊन पावसापूर्वीच मशागत 
  • रोटाव्हेटर व ट्रॅक्‍टरचलित यंत्राद्वारे गादीवाफे बनवून घेतात. 
  • दोन गादीवाफ्यांमधील अंतर सात फूट. वाफ्याची उंची दीड फूट तर रुंदी तीन मीटर 
  • गादीवाफ्यात रासायनिक खताचा बेसल डोस 
  • ठिबक वापरून त्यावर त्वरित मल्चिंग पेपर अंथरून घेतात. 
  • गादीवाफ्यावर एका ओळीत कलिंगडाच्या बिया दीड फूट अंतरावर लावल्या जातात. 
  • विद्राव्य खतांच्या मात्रा निर्देशानुसार 

यंदाची स्थिती
यंदा दुष्काळी स्थितीमुळे कलिंगडाचा दुसरा हंगाम साधणे कदाचित शक्य होणार नसल्याचे पाटील सांगतात. 

विक्री व्यवस्था 
काढणी जशी सुरू होईल त्यापूर्वीच व्यापाऱ्यांच्या संपर्कात पाटील असतात. दर व्यवस्थित मिळतील यासंबंधी ते बाजाराचा अंदाज घेतात. बेटावद (ता. शिंदखेडा, जि. धुळे) येथील व्यापाऱ्यांना सद्यःस्थितीत विक्री केली जात आहे. व्यापारी बांधावर येऊन खरेदी करतात. त्यामुळे बाजारपेठेत जाण्याची गरज पडत नाही. साधारण तीन दिवसांत संपूर्ण चार ते पाच एकरांतील कलिंगडाची काढणी होते. प्रतवारीवर भर दिला जातो. कारण त्यानुसारच दर हाती पडतात. 

मिळालेले दर (किलोचे) 

  • मागील वर्षी जुलै व जानेवारीतील लागवड- १६ रु. 
  • यंदा जुलै लागवड- १५ रू. दर अखेरपर्यंत मिळाला. 

अन्य पिकांतही हातखंडा 
पाटील बंधूंकडे मोठा व छोटा ट्रॅक्‍टर आहे. कलिंगडाव्यतिरिक्त अन्य पिकांतही त्यांचा हातखंडा आहे. पपईची पाच ते सहा एकरात, कांद्याची १० एकर, मिरचीची पाच ते सहा एकरांवर त्यांची लागवड असते. उर्वरित तृणधान्यही असते. पपईचे एकरी ३० टनांपर्यंत तर मिरचीचे हिरवी व ओली मिळून एकरी २० टनांवर उत्पादन घेण्यात येते. पपईची विक्री शिंदखेडा (जि. धुळे) व नंदुरबार भागातील व्यापाऱ्यांना तर मिरचीची विक्री नंदूरबार बाजार समितीत होते. यंदा कांद्याची काढणी ऑक्‍टोबरपूर्वीच झाली. तेव्हा दर टिकून होते. त्यामुळे दरांचा लाभ मिळाला. कमी पाण्यात व कमी कालावधीत येणाऱ्या पिकांना पसंती दिली जाते. पाण्याचा काटेकोर वापर होण्याच्या दृष्टीने सुधारित तंत्रज्ञानावर भर देण्याचा संकल्प पाटील बंधूंनी केला आहे. 

संपर्क- संजय पाटील-९९२१६७२०७४

फोटो गॅलरी

इतर यशोगाथा
जमीन सुपीकता, नियोजनातून साधली शेतीमांजरी (जि. पुणे) येथील माधव आणि सचिन हरिलाल घुले...
मंगेशी झाली वंचितांची मायउपेक्षितांच्या जगण्याला अर्थ प्राप्त करून...
'पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ कृतीत ठेवले...सध्या दुष्काळाच्या झळा राज्यातील शेतकरी सोसताहेत...
कापूस उत्पादकांना मिळाला उत्पादकता...‘महाराष्ट्र व्हिलेज सोशल ट्रान्सफॉर्मेशन (सामाजिक...
केळीच्या विलियम्स वाणाचा आश्वासक प्रयोग...परभणी जिल्ह्यातील सिंगणापूर येथील वसंतराव कदम...
वालाच्या शेंगा, मेहरुणी बोरांची ...दुष्काळी स्थितीत खानदेश व लगतच्या भागातील शेती...
जपला एकीचा वसा, उमटवला प्रगतीचा ठसा,...रावळगुंडवडी (ता. जत, जि. सांगली) येथील...
मराठवाड्यातील सोयगाव तालुक्यात रुजतोय...औरंगाबाद जिल्ह्यातील सोयगाव तालुक्यातील शेतकरी...
दोनशे एकरांवर देशमुख यांची करार शेती..शिराळा (ता. जि. अमरावती) येथील विजय ऊर्फ मनोहर...
जिद्द दुष्काळातही गोड पेरू पिकवण्याची...पुणे जिल्ह्यात शिरूर या कायम दुष्काळी तालुक्यातील...
सुधारीत तंत्राने तरारला दर्जेदार भुईमूग तुळ्याचा पाडा (जि. पालघर) येथील आर्थिकदृष्ट्या...
पीकपद्धतीनूसार बहुविध यंत्रांचा...हंगामी व वार्षिक नगदी पिके व फळपिके अशा बहुविध...
शोभाताईंनी जपले शेतीमध्येही वेगळेपणसांगली जिल्ह्यातील बहेबोरगाव (ता. वाळवा ) येथील...
सुधारित तंत्र, नियोजनातून शेती केली...जळगाव जिल्ह्यात तापी काठालगतच्या चांगदेव (ता....
वातानुकुलित, स्वयंचलित सोळाहजार...पायाला अपंगत्व आल्यानंतरही हताश न होता जिद्दीने...
‘रेसिड्यू फ्री’ दर्जेदार सीताफळांचा...अवकाळी पाऊस, गारपिटीचा घातक अनुभव खामगाव (जि....
तीन हंगामात दर्जेदार कलिंगड उत्पादनात...रजाळे (ता.जि.नंदुरबार) येथील कैलास, संजय व नगराज...
संघर्षातून चौदा वर्षांपासून टिकविलेली...लातूर शहरापासून जवळच असलेल्या हरंगुळ बुद्रुक...
विकासाच्या वाटेवर अलगरवाडीची आश्‍वासक...लातूर जिल्ह्यातील अलगरवाडी (ता. चाकूर) गावाला...
संघर्ष, प्रयत्नावादातून केली यशस्वी...आटपाडी (जि. सांगली) येथील अत्यंत जिद्दीच्या...