agriculture story in marathi, womens health, caring of health in fasting | Agrowon

उपवासामध्ये सांभाळा आरोग्य
डॉ. विनिता कुलकर्णी
गुरुवार, 21 सप्टेंबर 2017

धार्मिक भावनेने उपवास करताना शारीरिक आरोग्यही जपले गेले पाहिजे. उपवासामुळे काही प्रमाणात अनारोग्य निर्माण होऊ शकते. अशा वेळी नेमकी काय काळजी घ्यावी आणि उपवास करताना काय सेवन करावे ज्याचा त्रास होणार नाही याची माहिती असावी लागते.

सध्या व्रतवैकल्याचे दिवस असल्यामुळे बऱ्याच महिला उपवास करतात. आरोग्य उत्तम असेल तरच आपण उत्सव साजरा करू शकतो. नऊ दिवसांच्या उपवासाच्या काळात प्रथम खूप कडक उपवास न करणे, हे पथ्य पाळावे.

धार्मिक भावनेने उपवास करताना शारीरिक आरोग्यही जपले गेले पाहिजे. उपवासामुळे काही प्रमाणात अनारोग्य निर्माण होऊ शकते. अशा वेळी नेमकी काय काळजी घ्यावी आणि उपवास करताना काय सेवन करावे ज्याचा त्रास होणार नाही याची माहिती असावी लागते.

सध्या व्रतवैकल्याचे दिवस असल्यामुळे बऱ्याच महिला उपवास करतात. आरोग्य उत्तम असेल तरच आपण उत्सव साजरा करू शकतो. नऊ दिवसांच्या उपवासाच्या काळात प्रथम खूप कडक उपवास न करणे, हे पथ्य पाळावे.

फळांवर भर द्यावा. सफरचंद, चिकू, डाळिंब, मोसंबी अशी फळे शिवाय खजूर, दाण्याचा लाडू, राजगिरा वडी, फळांचे रस भरपूर प्रमाणात घ्यावेत. उपवास असला तरी आपले श्रम कमी होत नाहीत. त्यामुळे थकवा न येण्यासाठी फळांवर भर द्यावा.

  • उपवासाचे पदार्थ म्हटले की साबुदाणा खिचडी, साबुदाणा वडा, वेफर्स, चिवडा, वरई (भगर), दाण्याची आमटी, तळलेले पदार्थ इत्यादी सर्व पदार्थ खाल्ले जातात.
  • या पदार्थांऐवजी उपवासाला चालणाऱ्या भाज्या खाव्यात. लाल भोपळा, भेंडी, काकडीची भाजी यामुळे त्रासही होत नाही आणि पोटही भरते.
  • साबुदाण्याची खिचडी सारखी खाल्ल्यास पोटात दुखू शकते. गॅसेस, बद्धकोष्ठता होऊ शकते. वेफर्स चिवडा जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास घसा दुखणे, खोकला येणे असे त्रास होतात.
  • वऱ्याचे तांदूळ उष्ण असतात. त्यामुळे प्रमाणात खावेत. नाहीतर त्याने जळजळ, छातीत आग होणे, डोळ्यांची आग अशी लक्षणे उद्‌भवू शकतात.
  • दाण्याची आमटी पित्तकारक असते. त्यामुळे शक्‍यतो टाळलेली बरी! त्याऐवजी गोड ताक, गरम दूध घ्यावे. दही, आंबट ताक घेऊ नये. पाणी भरपूर प्यावे.
  • उपवासाचे थालिपीठ, साबुदाण्याची लापशी किंवा साबुदाणा भिजवून शिजवून त्यात जिरेपूड मीठ घालून खावे. त्याने त्रास होत नाही.

उपचार

  • पित्ताचा त्रास झाला तर उलट्या डोकेदुखीचा त्रास होतो. अशावेळी सूतशेखरवटी, मोरावळ्यासह घ्यावी. त्रासाच्या तीव्रतेनुरूप डोस ठरवावा लागतो.
  • आवळा आणि ज्येष्ठ मध २ चमचे प्रत्येकी एकत्र करून अर्धा चमचा पावडर पाण्यासह घ्यावी. याने छातीतील जळजळ  कमी होते. शिवाय कामदुधा वटी, प्रवाळ पिष्टी वटी पाण्यासह घेतल्यास फायदा होतो. तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने मात्रा ठरवावी.
  • काही वेळा वेळी - अवेळी थंड दूध, खिचडी सेवन केल्यास पोट बिघडते. अशावेळी सुंठ पावडर घालून पाणी उकळून प्यावे. शंखवटी २ गोळ्या पाण्यासह घ्याव्यात. पाणी गरम प्यावे. लघुसूतशेखर संजीवनी वटी, कुटजारिष्ट या अवस्थेत उत्तम काम करतात. पण व्यक्तिपरत्वे मात्रा भिन्न असल्याने वैद्यांचा सल्ला घ्यावा.
  • अपचन झाल्यास मात्र गरम पाणी पिऊन लंघन करावे.

घेण्याची काळजी

  • उपवास आहे म्हणून चहा, कॉफी जास्त प्रमाणात घेऊ नये. ताक सरबत, गरम दूध प्यावे.
  • केळ्याचे शिक्रण, फ्रूटसॅलड याने पचन बिघडते. त्यामुळे फळे खावीत. फळ आणि दूध एकत्र करू नये.
  • फार वेळ पोट रिकाम ठेवू नये.
  • फळांवर भर देताना पपई, सीताफळे मात्र कमी खावीत. पपईने उष्णता वाढते. सीताफळ कफ निर्माण करतात.

(लेखिका पुणे येथे अायुर्वेद तज्ञ अाहेत.)

टॅग्स

इतर महिला
शेंगा लाडू, चटणी उद्योगातून तयार केली...शेंगा लाडूसारख्या छोट्या व्यवसायापासून सुरवात...
वसुंधरा करताहेत स्वच्छता अन्..."क्‍लीन टू ग्रीन" हा उद्देश डोळ्यासमोर ठेवून...
पीक नियोजन, पशुपालनातून शेती केली...चांदखेड (ता. मावळ, जि. पुणे) येथील रूपाली नितीन...
हाताचा नाकाशी होणाऱ्या संपर्कातूनही...न्यूमोनियाकारक जिवाणू हा नाकाला हात लावणे,...
महिला बचत गटाने सुरू केली बियाणे बँकपाटीलवाडी (धामणवन) (ता. अकोले, जि. नगर) या...
प्रतिकूल परिस्थितीत सावरले शेतीनेकष्ट व चिकाटीला प्रामाणिकपणाची साथ असेल तर कठीण...
प्लॅस्टिक बाटलीचा वापर टाळा सद्यस्थितीत प्लॅस्टिकच्या बाटलीचा उपयोग...
प्रक्रिया उद्योगातून मिळविले आर्थिक...जळगाव शहरातील माधुरी अनिल निळे यांनी जिजाई...
बचत गटांतून मिळाली विकासाला उभारीअस्तगाव (ता. राहाता, जि. नगर) हा तसा सधन परिसर....
थेट भाजीपाला विक्रीने शेतीला दिली नवी...बोरामणी (जि. सोलापूर) येथील सौ. अनिता सिद्धेश्‍वर...
शिवण काम, कंपोस्ट खत निर्मितीतून...सांगली शहरातील नवचैतन्य महिला बचत गटाने...
महिला बचत गटांमुळे सावरले संसारमजुरी करून संसार बळकट करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या...
आरोग्यासाठी जवस फायदेशीरयंत्र सुव्यवस्थित कार्यरत राहण्यासाठी वंगण किंवा...
अन्नपूर्णा उद्योगातून स्वयंपूर्णतेकडेआवडीचं क्षेत्र जेव्हा आपल्या व्यवसायाचा आधार बनते...
मावा मलई निर्मितीतून मिळविले आर्थिक...जळगाव शहरामधील पिंप्राळा परिसरातील देवकाबाई...
हातसडी तांदळाची थेट ग्राहकांना विक्रीतिकोणा (ता. मावळ, जि. पुणे) गावातील शांताबाई...
शेतीला दिली नवतंत्रज्ञान, पशुपालनाची जोडबुर्ली (ता. पलूस, जि. सांगली) येथील महिला शेतकरी...
डाळप्रक्रिया उद्योगातून मिळविली आर्थिक...पूर्णा (जि. परभणी) येथील सपना रामेश्वर भाले विना...
जमिनीची सुपीकता जपत वाढविले पीक उत्पादनकुडजे (ता. हवेली, जि. पुणे) येथील शुभांगी विनायक...
बचत गटाने दिली शेती, पूरक व्यवसायाला साथचिंचोली काळदात (ता. कर्जत, जि. नगर) गावातील दहा...