शेळकेंच्या शेतातील उत्पादन सदैव ‘सर्वोत्कृष्ट’च!
गोपाल हागे
मंगळवार, 29 ऑगस्ट 2017

दुष्काळी वातावरणात राहूनही प्रयत्नांती ‘उत्कृष्ट क्वाॅलिटी’ उत्पादन घेण्याचा ध्यास अनंता पाटीलबा शेळके (तांदूळवाडी, जि. बुलडाणा) यांनी घेतला आहे. एकसारखे दर्जेदार डाळिंब पिकवणे, जोडीला कापूस, कांदा बीजोत्पादन घेऊन पारंपरिक शेतीच्या तुलनेत उत्पन्न वाढवणे त्यांनी शक्य केले आहे. पाण्याची शाश्वतता व जमिनीची सुपीकता याबाबीही त्यांनी आत्मसात केल्या आहेत. 

दुष्काळी वातावरणात राहूनही प्रयत्नांती ‘उत्कृष्ट क्वाॅलिटी’ उत्पादन घेण्याचा ध्यास अनंता पाटीलबा शेळके (तांदूळवाडी, जि. बुलडाणा) यांनी घेतला आहे. एकसारखे दर्जेदार डाळिंब पिकवणे, जोडीला कापूस, कांदा बीजोत्पादन घेऊन पारंपरिक शेतीच्या तुलनेत उत्पन्न वाढवणे त्यांनी शक्य केले आहे. पाण्याची शाश्वतता व जमिनीची सुपीकता याबाबीही त्यांनी आत्मसात केल्या आहेत. 

बुलडाणा जिल्ह्यातील मातृतीर्थ सिंदखेडराजा तालुक्यातील बरीचशी शेती डोंगराळ स्वरूपाची अाहे. तालुक्यात मागील काही वर्षांपासून पावसाची सातत्याने अवकृपा होत अाली अाहे. पाण्याचा प्रश्न कायम उद्भवत राहतो. अशा परिस्थितीतही शेतकऱ्यांनी प्रयोगशीलता सोडलेली नाही हे विशेष! विशेष म्हणजे तालुक्यातील तरुण पिढी यात अधिक सक्रिय आहे. 

शेळके यांची प्रयोगशील शेती 
तालुक्यातील तांदुळवाडी येथील अनंता पाटीलबा शेळके यांची सहा एकर शेती आहे. या क्षेत्राचे त्यांनी अत्यंत हुशारीने पीकनियोजन केले आहे. 

शेळके यांची शेती पद्धती 

  • सव्वा दोन एकर डाळिंब
  • कापूस- मात्र बीजोत्पादनासाठी- सुमारे १० वर्षांपासून
  • मूग, उडीद आदी कमी कालावधीची पिके
  • मागील वर्षापासून कांदा बीजोत्पादन 
  • ठिबक सिंचनाचा वापर
  • शाश्वत पाण्यासाठी शेततळे  

डाळिंबाचे दर्जेदार उत्पादन
तांदूळवाडीचा बहुतांश भाग डोंगराळ स्वरूपाचा अाहे. शेळके यांची शेतीही मध्यम, खडकाळ स्वरूपाची होती. मागील काही वर्षांत त्यांनी जमिनीचा दर्जा सुधारण्यासाठी प्रयत्न केले. गावपरिसरातील तलावातील सुमारे हजार ट्रॉली गाळ आणून शेतात टाकला. आज सव्वादोन एकरांत भगवा जातीच्या डाळिंबाची सुमारे साडेअाठशे झाडे १३ बाय ९ फूट अंतरावर उभी आहेत. मागचे उत्पादनाचे पहिलेच वर्ष असल्याने उत्पादन बऱ्यापैकी मिळाले. मात्र फळांचा दर्जा अत्यंत चांगला होता. एकूण क्षेत्रात सुमारे तीन लाख रुपयांचे उत्पन्न मिळाले. यंदाही व्यवस्थापन चोख ठेवले. दृष्ट लागावी असा फळांचा दर्जा होता. प्रति झाड सुमारे १०० पर्यंत फळे होती. व्यापाऱ्याशी दर बांधून घेतले आहेत. आतापर्यंत १६ टन मालाची विक्री केली आहे. सुमारे ५० रुपये प्रति किलो दर मिळाला आहे. अद्याप दोन टन मालाची विक्री होईल अशी अपेक्षा अाहे.

निर्यातक्षम दर्जा 
शेळके म्हणाले, की यंदा फळांचा दर्जा, आकार एकसमान होता. डाळिंबाचे दर सगळीकडेच घसरले असले तरी माझ्या फळांना किलोला ६५ रुपये दराने मागणी आली होती. दीडशे ग्रॅमपासून ते साडेपाचशे, साडेसातशे ग्रॅम वजनापर्यंत फळाचे वजन राहिले. जमिनीतून रासायनिक खतांचा कमी वापर, मात्र विद्राव्य खतांवर भर, शेणखताचा अधिक वापर यामुळे फळांचा दर्जा चांगला मिळाला.  डाळिंब बागेत कोणतेही आंतरपीक घेत नाही. त्यामुळेच दर्जा वाढण्यास मदत झाल्याचे शेळके म्हणाले. 

कपाशी- बीजोत्पादनासाठी 
शेळके कपाशीचे अर्थशास्त्र सांगताना म्हणतात, की नेहमीच्या कपाशी शेतीत एकरी १० क्विंटल उत्पादन व दर पाच हजार रुपये प्रति क्विंटल मिळाला तरी ५० हजार रुपये मिळतात. खर्च वजा जाऊन एकरी २० ते २५ हजार रुपयेच हाती पडतात. त्या तुलनेत बीजोत्पादन घेतले फायदा वाढतो. एकरी पाच ते आठ व काही वेळा १० क्विंटलपर्यंतही उत्पादन मिळते. एका खासगी कंपनीसोबत बीजोत्पादनासाठी करार केला आहे. त्यास २० हजार रुपये प्रति क्विंटल दर मिळतो. खर्च वजा जाता सुमारे ७५ हजार रुपये ते एक लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न मिळते. जे नियमित कपाशीपेक्षा अधिक असल्याचे शेळके सांगतात. 

मूग, उडदाची साथ
जोडीला मूग, उडीद आदीं कमी कालावधीची पिकेही घेतली जातात. मुगाचे एकरी सहा क्विंटल,  सोयाबीनचे ११ क्विंटल तर उडदाचे पाच क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळते. 

पाणीटंचाईवर मात 
शिवारातील जमीन टणक, खडकाळ स्वरुपाची अाहे. पाण्याची उपलब्धता सहज होत नाही. फळबाग उभी करताना पाणी लागणार हे अोळखून कृषी विभागाच्या माध्यमातून जलयुक्त शिवार योजनेतून शेताजवळील जुन्या सिमेंट नालाबांधाचे खोलीकरण केले. यात चांगला पाणीसाठा होत असल्याने अाता विहिरीत १० अश्वशक्तीचा पंप अखंड चालतो. दोन वर्षांपूर्वी या भागात पाण्याचे दुर्भिक्ष निर्माण झाले होते. मात्र या बंधाऱ्यामुळे मोठी मदत झाली.       

येत्या काळातील बदल 
डोंगराळ भागातील ही शेती सुधारण्यासाठी बरीच कसरत करावी लागली. शेतात तलावातील गाळ टाकणे, शेणखत वापरणे या माध्यमातून हे प्रयत्न झाले. कृषी विभागामार्फत शेततळे खोदले. अाता पॅकहाउस उभारणी, दुग्धोत्पादन, गांडूळ खत प्रकल्प, बंदिस्त शेळीपालन आदी प्रकल्प प्रस्तावित आहेत. ठिबकचा वापर आहेच. पुढील वर्षात शेताला तारेचे कुंपण तसेच शेताच्या चारही कोपऱ्यांत  ‘सीसीटीव्ही’ बसविण्याचा संकल्प आहे. 

शेतीला अधिक प्राधान्य
पाटीलबा शेळके यांना तीन मुले. पैकी दोघे शेती करतात. तर एकजण तलाठी अाहे. तिघांपैकी एक असलेले अनंता सहा एकरांचे व्यवस्थापन सांभाळतात. तांदूळवाडीचे पाच वर्षे उपसरपंचपद त्यांनी भूषविले अाहे. सदस्य म्हणून त्यांची बिनविरोध निवडही झाली अाहे. साखरखेर्डा येथे त्यांचे इलेक्ट्रॉनिक्स वस्तू व दुरुस्ती विक्री केंद्र अाहे. राजकारणातही ते काही प्रमाणात सक्रिय आहेत. मात्र शेतीलाच अधिक प्राधान्य दिल्याचे ते सांगतात. बागेच्या व्यवस्थापनासाठी श्रीकृष्ण हरिभाऊ मारके यांची नेमणूक केली आहे.  

 : अनंता शेळके, ८०८७३७२५२५

 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
लिंगभेद मानण्याची मनोवृत्ती बदलावीपुणे ः ‘मुलगाच पाहिजे’चा कुटुंबातून होणारा...
...या गावाची मुलगी म्हणून मी पुढाकार...राजस्थानमधील सोडा गावच्या सरपंच छवी राजावत यांनी...
‘पंदेकृवि’च्या कुलगुरुपदी डॉ. विलास भालेमुंबई/अकोला : येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी...
शेतकरी कापूस न विकता गाठी विकणारवाशीम : शेतकऱ्यांनी या हंगामात पिकवलेला...
कर्जमाफीसाठी वऱ्हाडातून पाच लाख अर्ज अकोला : छत्रपती शिवाजी महाराज कृषी सन्मान...
ऑनलाइन गाळप परवाने ऑक्टोबरपासूनपुणे : राज्यातील साखर कारखान्यांना यंदाचा गाळप...
देशातील कापूस पीकक्षेत्रात १९ लाख... नवी दिल्ली ः देशातील भात, भरडधान्ये, तेलबिया...
राहुरी : कृषी विद्यापीठात उद्यापासून...राहुरी, जि. नगर : महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ आणि...
जमिनीतील क्षारांचे व्यवस्थापनमीठ (क्षार) यांच्या वापरामुळे होणारे दीर्घकालीन...
देशी पशुधनांची दूध उत्पादकता... शहनशहापूर, उत्तर प्रदेश ः अापला देश मोठा दूध...
पारंपरिक शेतीला दिली फळबागेची जोडपुणे येथे वाहतूक व्यवसाय सांभाळून रावसाहेब ...
गोड ज्वारी : खरीप ज्वारीस पर्यायी पीक गोड ज्वारी ही आपल्या नेहमीच्या खरीप...
जिरायती भागात वेळेवर करा पेरणी जिरायती परिस्थितीत रब्बी पिकांच्या पाण्याचा ताण...
ठिबक अनुदानासाठी चुकीचे अर्ज रद्द होणार पुणे : कृषी खात्याच्या ठिबक अनुदानासाठी ऑनलाइन...
थेट भाजीपाला विक्रीतून साधली आर्थिक...करंज (जि. जळगाव) येथील सपकाळे कुटुंबीय गेल्या आठ...
ज्वारी पीक संरक्षण किडींचा एकात्मिक कीड नियंत्रण पद्धतीचा अवलंब करून...
शेतीमध्ये मीठ-क्षारांच्या वापराचे...मीठ (क्षार) हे खनिज असून, त्याच्या वापराने...
मांडव पद्धतीने पिकतोय सर्वोत्कृष्ट...अपघातामुळे अपंगत्व आले म्हणून खचले नाहीत. उलट...
उत्तर प्रदेशसह बिहारमधील साखर उत्पादन... नवी दिल्ली ः उत्तर प्रदेश पाठोपाठ बिहारमध्ये...
कृषी सहायकांनी सोडला अतिरिक्त पदभार अकोला ः रास्त मागण्यांकडे दुर्लक्ष केले जात...