Agriculture Success stories in Marathi, Pond fish farming, Gadchiroli, lankesh bhoyar | Agrowon

गडचिरोली जिल्ह्यात मत्स्यपालनातून प्रयोगशीलता
विनोद इंगोले
शुक्रवार, 1 सप्टेंबर 2017

गडचिरोली जिल्ह्यातील वडधा बोरी (ता. आरमोरी) येथील लंकेश भोयर यांचे भात हेच मुख्य पारंपरिक पीक आहे. मात्र शेतीत नव्या वाटा चोखाळल्या तरच प्रगती होते हे जाणून त्यांनी मत्स्यपालनाकडे आपला कल वळवला आहे. मागील वर्षी त्यांनी २५ क्विंटल माशाची विक्रीही साधली. जोडीला राईस मीलच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना तांदूळ तयार करून देऊन पूरक उत्पन्नाचे साधन त्यांनी मिळवले आहे. 

गडचिरोली जिल्ह्यातील वडधा बोरी (ता. आरमोरी) येथील लंकेश भोयर यांचे भात हेच मुख्य पारंपरिक पीक आहे. मात्र शेतीत नव्या वाटा चोखाळल्या तरच प्रगती होते हे जाणून त्यांनी मत्स्यपालनाकडे आपला कल वळवला आहे. मागील वर्षी त्यांनी २५ क्विंटल माशाची विक्रीही साधली. जोडीला राईस मीलच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना तांदूळ तयार करून देऊन पूरक उत्पन्नाचे साधन त्यांनी मिळवले आहे. 

गडचिरोली जिल्ह्यातील वडधा (ता. आरमोरी) हे लंकेश भोयर यांचे गाव. तेथून बोरी हे दोन किलोमीटवर गाव आहे. या परिसरात भोयर यांची पाच हेक्टरपर्यंत शेती आहे. भात हेच या भागातले मुख्य पीक आहे. लंकेश यांनी एमए (अर्थशास्त्र) व एमए (राज्यशास्त्र) या पदव्या घेतल्या आहेत. 

एका खासगी संस्थेत ते शिक्षक आहेत. सकाळी सात ते दुपारी साडेएकरा वाजेपर्यंत त्यांची नोकरीची वेळ असते. त्यानंतरचा दिवस ते पूर्णवेळ शेतीला देतात. लंकेश यांचे वडील बाबूराव पाटील भोयर गडचिरोली जिल्हा मध्यवर्ती बॅंकेचे संचालक होते. त्यांच्या निधनानंतर लंकेश यांचे लहान बंधू दुर्वेश संचालकपदाची जबाबदारी सांभाळतात. लंकेशदेखील जिल्हा परिषदेचे सदस्य आहेत. 

शेतीचे बाळकडू
लंकेश यांचे वडील सहकार क्षेत्रात कायम कार्यरत राहात. अशावेळी त्यांच्या आईवर घरच्या शेतीची जबाबदारी राहायची. आईकडून लंकेश यांना शेतीचे धडे मिळत गेले. लंकेश यांचा मुलगा मंगेश आज वडिलांसोबत शेती करतो. मुलगी तृप्ती बीएचएमएसचे शिक्षण नागपूरला घेत आहे. 

शेतीतील प्रयोगशीलता
लंकेश यांचे बहुतांश सर्व क्षेत्र भातपिकाखालीच (धान) आहे. धानाच्या बांधावर तूर लागवड करतात. धानाचे एकरी १५ क्‍विंटलपर्यंत उत्पादन मिळते. रब्बीत हरभरा घेतला जातो.  

मत्स्यशेतीकडे वाटचाल
मागील वर्षापासून लंकेश यांनी मत्स्यशेतीवर भर दिला आहे. पहिल्या वर्षी केवळ एक मत्स्यतळे घेतले होते. यंगा त्यात तीन तळ्यांची वाढ झाली आहे. कृषी विभागाच्या मागेल त्याला शेततळे योजनेतून तळे खोदले. बोरी शिवारातील याच शेतात विहीर असून त्यातील पाण्याचा वापर करून तळ्यातील पाण्याची ‘लेव्हल’ कायम ठेवली जाते. जिल्हा परिषदेचे कृषी विकास अधिकारी संजय सूर्यवंशी, प्रताप कोपनार यांचे मार्गदर्शन त्यांना मिळते. 

मत्स्यशेतीचा अभ्यास
मत्स्यशेती करण्यापूर्वी लंकेश यांनी छत्तीसगड, ओरिसा राज्यात जाऊन तेथील मत्स्यव्यवसायाची माहिती घेतली. ओरिसा राज्यात मत्स्यशेतीच्या विकासाकरिता अनेक योजना आहेत. मत्स्यव्यवसाय करणाऱ्या शेतकऱ्यांना धरणाचे पाणी उपलब्ध करून दिले जाते. त्यासाठी कोणते शुल्क आकारले जात नाही. त्यासोबतच सौर ऊर्जेवरील दिव्यांसाठी ८० टक्‍के अनुदान देण्याची तरतूद आहे. तळे खोदण्यासाठी ५० टक्‍के अनुदान दिले जाते. दर चार ते पाच वर्षांनी तलावातील गाळ काढण्यासाठीही अनुदान देण्याची सोय आहे. हॅचरी किंवा मत्स्यखाद्य लघू उद्योग उभारणीसाठीही तेथे ५० टक्‍के अनुदान दिले जाते. मत्स्य व्यवसायाला प्रोत्साहन देणाऱ्या अशा योजनांचा मात्र महाराष्ट्रात अभाव असल्याची खंत लंकेश यांनी व्यक्‍त केली. गोड्या पाण्यातील माशांच्या संगोपनासाठी खास प्रकारचे खाद्य लागते. राजनांदगाव (छत्तीसगड) येथे अशा प्रकारचे उत्पादन होते. तेथून वाहतुकीचा खर्चासह हे खाद्य सुमारे ३५ रुपये प्रति किलो दराने विकत आणले जाते. यात धानाच्या तणसाचाही वापर होतो. गडचिरोली जिल्ह्यात हा सहज उपलब्ध होणारा घटक आहे. त्यामुळे मत्स्यखाद्यावरील खर्च कमी करण्याकरिता स्वतःच मत्स्यखाद्य उत्पादन करण्याचे त्यांनी ठरवले आहे. त्यासाठी बॅंकेकडून कर्ज घेण्याचा विचार आहे. 

माशांचे उत्पादन 
लंकेश म्हणाले, की स्थानिक भाषेत ज्याला जरंग म्हणतात अशा माशाची पाच हजार बोटुकली अोरिसातून आणली. त्याचे उत्पादन सुरू होण्याचा कालावधी १० महिन्यांचा आहे. एक ते दीड किलोपर्यंत त्याचे वजन मिळाले आहे. मागील वर्षी एकूण २५ क्विंटल माशांचे उत्पादन मिळाले. सुमारे १०० ते ९० रुपये प्रति किलो दराने त्याची व्यापाऱ्यांना विक्री केली. साधारण १०० रुपयांचा मासा तयार करण्यासाठी ७० रुपयांपर्यंत खर्च येतो. तीस टक्के नफा शिल्लक राहतो. यंदाच्या वर्षी १८ हजार चौ.मी. चे एक, १२ हजार चौमी.ची दोन तर १० हजार चौ. मी. आकाराचे एक अशी शेततळ्यांची संख्या चार झाली आहे. त्यात रोहू, कटला आदी माशांचे उत्पादनही घेतले जात आहे.  

राईसमिलमध्ये होते प्रक्रिया
भोयर यांची राईसमिल आहे. शेतकऱ्यांना धानावर ८० रुपये प्रति क्‍विंटलप्रमाणे प्रक्रिया करून दिली जाते. हंगामात सरासरी एकहजार क्‍विंटल एवढी प्रक्रिया होते. यातून अतिरिक्‍त उत्पन्न मिळते. लंकेश यांना शेतीत प्रयोगशीलता टिकवण्यासाठी ॲग्रोवनची मोठी मदत होते. गडचिरोली सारख्या दुर्गम जिल्ह्यात ॲग्रोवननेच शेती शिकविली असे ते म्हणतात.  

 : लंकेश भोयर, ९६०४२२६२६३ 
 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
चढ्या दराचा फायदा कोणाला?मागील दोन दिवसांपासून सोयाबीनचे दर वाढत आहेत....
अतिखोल भूजलाचा उपसा घातकचपर्यावरणाचा नाश कोणी केला? या एका प्रश्नाला अनेक...
निफाड तालुक्‍यात द्राक्ष काढणीला सुरवातनिफाड, जि. नाशिक  ः तालुक्‍यातील उगाव,...
पशुगणनेकरिता आता महिनाअखेरपर्यंत मुदतनागपूर   ः पशुगणनेसाठी पूरक साहित्याचा...
ट्रायकोकार्ड निर्मिती प्रशिक्षण प्रकल्प...नागपूर ः कृषी विभाग आणि कृषी विद्यापीठातील...
राज्य वित्त आयोगाच्या अध्यक्षांनी जाणून...औरंगाबाद :  राज्य वित्त आयोगाचे अध्यक्ष व्ही...
दराअभावी कांदापट्टा सुन्ननाशिक : कांद्याला अगदी मोड फुटेस्तोवर वाट...
वनशेतीसह आंतरपिके ठरतोय फायद्याचा सौदाशाश्वत उत्पादनासाठी पारंपरिक पिकांसोबत वनशेतीचा...
अर्थसंकल्पीय कृषी कर्ज तरतूदीत १० टक्के...नवी दिल्ली : आगामी २०१९-२०च्या अर्थसंकल्पात शेती...
राज्यात शुक्रवारपासून पावसाचा अंदाजपुणे : वायव्य भारतातील पश्चिमी चक्रावाताची...
औरंगाबाद येथील आंतरराष्ट्रीय सुक्ष्म...औरंगाबाद : औरंगाबाद येथे आयोजित नवव्या...
शेतीपूरक उद्योगातून बचत गट झाले सक्षमचिखली (जि. बुलडाणा) येथील हिरकणी महिला उत्कर्ष...
गोरक्षणासोबतच जपला व्यसनमुक्‍तीचा वसालाठी (ता. मंगरुळपीर, जि. वाशीम) येथील दिलीप बाबा...
अप्रमाणित रोपांमुळे ‘फेल' बागांवर...पुणे : दुष्काळात जीवापाड जपलेल्या बागा अप्रमाणित...
सोयाबीन दराचा आलेख चढताच; लातूरला ३८११...लातूर : येथील उच्चत्तम कृषी उत्पन्न बाजार...
धान उत्पादकांना बोनस कधी?नागपूर : लगतच्या छत्तीसगड राज्याच्या तुलनेत...
उत्तर भारतात थंडी कायमश्रीनगर : जम्मू-काश्‍मीर, पंजाब, हरियाना व हिमाचल...
राज्यात थंडी झाली कमीपुणे : राज्यात अपवाद वगळता सर्वच ठिकाणच्या किमान...
बांधावर फुलवा ‘हिरवं सोनं’ण्याचा अभाव, मजूरटंचाई, मजूर व निविष्ठांचे...
आधुनिक सेवेसोबत ग्राहकांना हवा विश्‍वास संपूर्ण जगात अग्रेसर असलेल्या आधुनिक बॅंकिंग...