agriculture success stories in marathi, Sericulture farm of sangam bansode form Punadi, Sangli | Agrowon

केवळ रेशीम शेतीतून अर्थकारण केले सक्षम
अभिजित डाके
शनिवार, 9 डिसेंबर 2017

अवर्षणग्रस्त पुणदी गावात (जि. सांगली) आपल्या तीन एकरांच्या आधारे केवळ रेशीम शेती करून कुटुंबाचे अर्थकारण सक्षम करण्याची किमया संगम बनसोडे यांनी केली आहे. जिद्द, वेगळ्या वाटेवरून जाण्याची हिंमत, परिश्रम, सातत्य आदींच्या जोरावर त्यांनी यशस्वी रेशीम उत्पादक अशी आपली अोळख तयार केली आहे. 

अवर्षणग्रस्त पुणदी गावात (जि. सांगली) आपल्या तीन एकरांच्या आधारे केवळ रेशीम शेती करून कुटुंबाचे अर्थकारण सक्षम करण्याची किमया संगम बनसोडे यांनी केली आहे. जिद्द, वेगळ्या वाटेवरून जाण्याची हिंमत, परिश्रम, सातत्य आदींच्या जोरावर त्यांनी यशस्वी रेशीम उत्पादक अशी आपली अोळख तयार केली आहे. 

सांगली जिल्ह्यातील तासगाव तालुका द्राक्षासाठी राज्यात प्रसिद्ध आहे. तालुक्‍याचा पूर्व भाग दुष्काळी. या भागात द्राक्ष घेण्यासाठी संघर्ष करावा लागतो. मात्र पाणीटंचाईवर मात करुन निर्यातक्षम द्राक्षे पिकवणारे शेतकरी येथे पाहायला मिळतात. तासगाव शहरापासून काहीच किलोमीटरवर पुणदी गाव लागते. येेथील संगम बनसोडे यांनी मात्र नगदी पिकांच्या मागे न लागता शेतीत वेगळी म्हणजे रेशीम शेतीची वाट पकडली. त्यात सातत्य ठेवत आज जे यश मिळवले त्याची प्रेरणा घेत आज भागात अनेक रेशीम उत्पादक तयार झाले आहेत.  

प्रवास- मुंबई ते पुणदी 
संगम यांचे मूळ गाव पुणदी असले तरी ते मुंबईतच वाढले. त्यांचे वडील जहाज बांधणीच्या ठिकाणी नोकरी करायचे. पुढे संगम यांनाही त्या ठिकाणी नोकरी मिळाली. पुढे टेलरींग व्यवसायाचा अनुभव घेण्यास सुरवात झाली. हळूहळू ते कोट स्पेशालिस्ट झाले. व्यवसायात स्थिरता येत आहे असे लक्षात येत असतानाचा गावाकडे घरी जबाबदारी सांभाळण्याची जबाबदारी वडीलधाऱ्या मंडळींनी संगम यांच्यावर टाकली. मग ते पुणदीला आले ते कायमसाठीच. वडिलोपार्जित तीन एकर शेती होती. पण पाणी नसल्याने केवळ पावसावर येणारी पिकं घेतली जायची. टेंभू आणि आरफळ योजनेचे पाणी आले. पण वेळेत ते मिळत नाही. टेलरिंगच्या व्यवसायातूनही उदरनिर्वाह होत नव्हता. 

भावाने सोपी केली वाट 
पाण्याची शाश्‍वत सोय केली तरच चांगली शेती करणे शक्य होते. मग २००० मध्ये विहिर घेतली.ऊस, हळद, फूलपिके अशा विविध अंगानीं शेती बहरू लागली. पण प्रतिकूल हवामान, मिळणारे कमी दर यामुळे अर्थकारण काही सुधारेना. अशात म्हैसूर येथे इंजिनियर असलेला भाऊ प्रमोद देवासारखा धावून आला. कर्नाटक राज्यातील रेशीम शेतीची त्याला चांगली माहिती होती. त्यानेच या पर्यायाबाबत भावाला प्रेरणा दिली. संगम यांनीही मग त्यास प्रतिसाद देत कर्नाटकातील रेशीम उद्योग पाहिले. त्याचे अर्थकारण भावले. त्यानंतर व्यवसायाची आखणीदेखील सुरू केली. 

सुरवातीचे प्रयत्न 
तुती लागवडीतून व्यवसायाचा श्रीगणेशा केला खरा. पण अपुऱ्या अनुभवामुळं अपयश आलं. पण मागे हटायचे नाही हा इरादा पक्का होता. व्यवसाय उभा करण्यासाठी हाती पैसे नव्हते. पण बॅंकेचे कर्ज काढून हा प्रश्न सोडवला.  

अभ्यासातून प्रश्न सोडवला
रेशीम शेतीचा अनुभव नसला तरी चिकाटी वृत्ती होती. तुतीची शेती, रेशीम अळी संगोपन शेड यांनाच प्रयोगशाळा बनवली. अळ्यांना होणारे रोग, खाद्य व्यवस्थापन, कोषनिर्मिती असे विविध बारकावे टिपण्यास सुरवात केली. आर्थिक नुकसानही झाले. पण हे अनुभव दिशादर्शक ठरले. कोणत्याही परिस्थतीत हार मानली नाही. या सर्व प्रवासात संगम यांनी पत्नी सौ. वैशाली यांनाही प्रशिक्षित केले. आज पती- पत्नी मिळून हा व्यवसाय नेटक्या पद्धतीने सांभाळतात.  

मार्गदर्शन 
सांगली जिल्हा रेशीम कार्यालयातील समूह प्रमुख एम. एस. सावंत यांनी तांत्रिक तसेच कोषांसाठी बाजारपेठेपर्यंतची इत्यंभूत माहिती दिली. शेडसाठी एक लाख रुपये, ठिबकसाठी ५० हजार रुपये असे अनुदानही मिळाले. बेळंकी (ता. मिरज) येथील महादेव कोथळे यांच्या रेशीम उद्योगाचा अभ्यासही महत्त्वाचा ठरला. 

बाजारपेठ 
कर्नाटक राज्यातील रामनगर ही मुख्य. अथणी ही दुय्यम. या मार्केटपेक्षा रामनगर येथे नेहमीच रेशीम प्रति किलो १०० ते १५० रुपयांचे दर चढे मिळतात. 

उत्तम सायकलस्वार 
 बनसोडे यांनी उत्तम सायकलस्वार म्हणूनही अोळख मिळवली आहे. उमेदीच्या काळात मुंबई-दिल्ली, मुंबई-गोवा, पुणे अशा विविध सफरीत त्यांनी आवर्जून भाग घेत विविध प्रमाणपत्रे मिळविली. अनेकवेळा पहिल्या दहांमध्ये स्थान मिळवल्याचेही ते अभिमानाने सांगतात. सर्व प्रकारचे कोट शिवण्याचा छंद त्यांनी आजही आवर्जून जोपासला आहे.   

 मुलांचे शिक्षणही रेशीम शेतीतूनच 
 केवळ तीन एकर क्षेत्रात रेशीम शेती घडवून त्यातूनच मोठी मुलगी सोनालीस ‘टेक्‍सटाईल इंजिनिअर’ बनवणे संगम यांना शक्य झाले. दुसरी मुलगी मोना संगणक विषयात ‘इंजिनिअरिंग’ चे तर साक्षी आणि मुलगा कुणाल शालेय शिक्षण घेत आहेत.

अर्थशास्त्र 

  • प्रति बॅच सुमारे १० ते १२ हजार रुपये खर्च
  • रेशीम कोषांना अलीकडील काळात किलोला किमान दर ३०० रुपये मिळतो. हाच दर ४०० ते ५५० रुपयांपर्यंतही वाढतो. दर वाढले की नफ्याचे प्रमाण वाढते.
  • या शेतीत आम्ही दोघे म्हणजे पती-पत्नी असेच मुख्य राबतो. प्रसंगी दोन मजुरांची मदत घेतली जाते. मात्र मजुरांवरील बहुतांश खर्च वाचवल्याचे संगम म्हणाले.   

बनसोडे यांच्या रेशीम शेतीतील वैशिष्ट्ये  

  • अनुभव सुमारे सात ते आठ वर्षे
  • तुतीचे व्ही -१ वाण. आत्तापर्यंत दोन एकर तुती क्षेत्र. यंदा सर्व म्हणजे तीन एकर 
  • प्रति बॅच शंभर अंडीपुंजांची- त्याचे ७० ते ९० किलोपर्यंत कोष उत्पादन. व्यवस्थापन जितके चोख तेवढे उत्पादन अधिक.  
  • वर्षाला सुमारे सात बॅचेस 
  • संगम म्हणतात की वेळ, तत्परता या बाबींची या शेतीत गरज. अंडीपूंज ते कोषनिर्मिती टप्प्यापर्यंत रोगाचा प्रादुर्भाव होऊ नये म्हणून काळजी घ्यावी लागते. 
  • शेडमध्ये कायम स्वच्छता  
  • कोषांची प्रतवारी. लहान कोष काढून टाकल्याने एकसमान आकाराचे कोष मिळतात. त्यामुळे अधिक दर मिळण्यास मदत 
  • शेडमधील तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी शेडच्या चारही बाजूंनी ठिबक सिंचन तर पत्र्यावरती तुषार सिंचन 

संपर्क : संगम बनसोडे, ९७६४५९५२८५  

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
‘कर्जनिधी’चा लाभ शेतकऱ्यांना कसा मिळणार...केंद्र सरकारने शेतकऱ्यांना कर्ज म्हणून ११ लाख...
अधिक नुकसान, कमी भरपाईराज्यभरात खरीप, रब्बी आणि उन्हाळी अशा तिन्ही...
'टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठा'तर्फे...पुणे : टिळक महाराष्ट्र अभिमत विद्यापीठाने ‘सकाळ’...
शेतकऱ्यांसाठी हमीभाव दिवास्वप्नचमुंबई : सध्या शेतीमाल हमीभावाच्या मुद्द्यावरून...
साखर मूल्यांकनात १३० रुपयांनी वाढकोल्हापूर : साखर दरात वाढ होत असल्याने त्याचा...
संयुक्त खतांच्या किमती वाढल्यानागपूर ः वातावरणातील बदलामुळे शेतकऱ्यांसमोरील...
हेक्टरी २९१ किलोच तुरीची खरेदीसांगली : वेळ सकाळी दहाची...जत तालुक्‍यातील शेतकरी...
सरकार कांदा खरेदी करण्याची शक्यतानवी दिल्ली : देशात कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांना...
मध्य महाराष्ट्रात शुक्रवारी गारपिटीची...पुणे ः कर्नाटकाचा उत्तर भाग आणि अरबी समुद्र, गोवा...
‘हवामान स्मार्ट शेती’ प्रकल्पाला...नवी दिल्ली : हवामानाच्या लहरीपणामुळे देशातील...
माझा शेतकरी चोर आहे का ः धनंजय मुंडेरावेर, जि. जळगाव ः मराठवाड्यातील गारपीटग्रस्त...
राज्यातील धरणासाठा ५२.८३ टक्क्यांवरपुणे : राज्यात रब्बी हंगामात पाण्याचा मोठ्या...
खतांवरील अनुदानाबरोबरच किमतीही हव्यात...खत उद्योगाच्या प्रगतीमध्ये केंद्र सरकार व राज्य...
पंचायत तज्ज्ञ गटाचा अहवाल लवकरच सादर...पुणे  : राज्यातील ग्रामविकासाची भविष्यकालीन...
तेहेतीस वर्षांपासून ‘बोन्साय’ कलेचा...पुणे येथील प्राजक्ता काळे यांनी ३३ वर्षांपासून...
उसापेक्षा किफातशीर ठरले रताळेसोलापूर जिल्ह्यातील बाभूळगावाने रताळे पिकात आपली...
हमी नको, हवा रास्त भाव केंद्र सरकारने २०१८ चा अर्थसंकल्प सादर करताना...
राज्यात अधिकाधिक ‘सीड पार्क’...दर्जेदार बियाण्यांच्या संशोधनासाठी खासगी...
दीडपट हमीभाव : केंद्र सरकारचं लबाडाघरचं...केंद्र सरकार आकड्यांचा खेळ करून स्वतःच्या सोयीचा...
उत्पादन खर्च काढण्यात सरकारची चलाखीपुणे : केंद्र सरकार आपल्या सोयीचा उत्पादन...