Agriculture success story in Marathi, digraj dist.sangli ,Agrowon ,Maharashtra | Agrowon

भूमिगत निचरा प्रणालीमुळे पिके पुन्हा बहरली...
अभिजित डाके
सोमवार, 1 जानेवारी 2018

नववर्ष २०१८ विशेष...smiley smiley
------------------------------------------------------

नववर्ष २०१८ विशेष...smiley smiley
------------------------------------------------------
काही वर्षांपूर्वी सांगली जिल्ह्यात ऊस लागवडीखालील जमिनी अतिपाणी, रासायनिक खतांच्या अनियंत्रित वापरामुळे क्षारपड झाल्या. जमिनी कवडीमोल किमतीत विकण्याची वेळ आली. त्यामुळे शेतकरी हतबल झाले होते. मात्र, शास्त्रीय पद्धतीने भूमिगत निचरा प्रणालीचा अवलंब केल्याने याच क्षारपड जमिनी पुन्हा लागवडीखाली आल्या आहेत. 

सांगली जिल्ह्यातील कसबे डिग्रज आणि मौजे डिग्रज गावातील बहुतांश जमिनी क्षारपड. या जमिनीत कोणतेच पीक यायचे नाही. यामुळे काही शेतकऱ्यांनी जमीन विक्रीला काढली. परंतु जमीन विकणे शेतकऱ्यांच्या जिवावर यायचे.

कसबे डिग्रज (ता. मिरज) येथील कृषी संशोधन केंद्राची जमीनदेखील क्षारपड होती. त्यामुळे संशोधन केंद्राने क्षारपड जमीन लागवडीखाली आणायचे ठरवले. त्यानुसार पहिल्या टप्प्यात २२ एकर क्षेत्रावर भूमिगत निचरा प्रणाली तंत्रज्ञानाचा वापर करून जमीन लागवडीखाली आणली. याची माहिती परिसरातील शेतकऱ्यांना मिळाली. आपली क्षारपड जमीन पुन्हा हिरवीगार होऊ शकते, याबाबत विश्‍वास आला आणि शेतकऱ्यांनी भूमिगत निचरा प्रणाली तंत्रज्ञान वापरास सुरवात केली.

सांगली जिल्ह्यात सुमारे ५२ हजार हेक्‍टर क्षेत्र क्षारपड आहे. मौजे डिग्रज (ता. मिरज) गावातील शेतकऱ्यांनी भूमिगत निचरा प्रणालीचा अवलंब करून सुमारे १०० एकर क्षेत्र लागवडीखाली आणले. शेतकऱ्यांनी वैयक्तिकपणे भूमिगत निचरा प्रणालीचा अवलंब केला. यामुळे ऊस उत्पादनात एकरी १५ ते २० टक्के वाढ मिळाली. वास्तविक पाहता वैयक्तिकरीत्या शेतकऱ्याला भूमिगत निचरा प्रणालीचा वापर करता येतो. यामुळे एकाच शेतकऱ्याची जमीन लागवडीखाली येते. परंतु शेतकऱ्यांनी जर एकात्मिक निचरा प्रणालीचा वापर केला तर खर्चात बचत करणे शक्य आहे.

शासनाने द्यावा मदतीचा हात 
क्षारपड जमिनी सुधारण्यासाठी भूमिगत निचरा प्रणालीचा वापर करण्यासाठी शासनाने अनुदान दिले पाहिजे. यामुळे अधिक शेतकरी पुढे येतील. त्याचप्रमाणे एकात्मिक भूमिगत निचरा प्रणाली करण्यासाठी शेतकरी गट स्थापन केले पाहिजे. त्यामुळे भूमिगत निचरा प्रणालीचा अधिक प्रभावीपणे वापर होण्यास मदत मिळणार आहे.

जमिनीचे प्रकार 

  • पाणथळ : जास्त पाणी साचून राहिल्याने जमीन पाणथळ होते. पाण्याचा निचरा होत नाही.
  • क्षारयुक्त : अतिपाण्याचा वापर केल्याने जमीन क्षारयुक्त होते. क्षारता ४ पेक्षा जास्त, सामू ८.५ पेक्षा जास्त. सोडियम (इएसपी) १५ पेक्षा कमी. या जमिनीत पाण्यात विरघणारे क्षार जास्त प्रमाणात असतात. 
  • क्षारयुक्त चोपण : या जमिनीची क्षारता ४ पेक्षा जास्त. सोडियम (इएसपी) १५ पेक्षा जास्त.
  • चोपण : या जमिनीची क्षारता ४ पेक्षा कमी, सोडियम (इएसपी) १५ पेक्षा जास्त. सामू ८.५ पेक्षा जास्त. अशी जमीन नापीक होते.

भूमिगत निचरा प्रणालीचा वापर 

  • हलकी प्रत : या जमिनीत एक ते दीड मीटर खोलीमध्ये ६० मीटर अंतरावर दोन पाइपचा वापर. 
  • मध्यम व भारी : यामध्ये सव्वा मीटर खोलीवर २० ते ४० मीटर अंतरावर दोन पाइपचा वापर. 
  • समांतर निचरा प्रणाली.
  • हाडाच्या सापळ्यासारखी रचना असणारी प्रणाली. 
  • ​हेक्‍टरी खर्च : सुमारे  सव्वा ते दीड लाख रुपये.

तंत्रज्ञानाचा वापर करताना 

  • भूमिगत निचरा प्रणाली तंत्रज्ञानाचा वापर फायदेशीर.
  • तीन वर्षांतून एकदा सब साॅयलरने खोल मशागत.
  • मोल नांगराचा वापर फायदेशीर. 
  • हिरवळीची पिके, कंदवर्गीय पिके घेतल्याने सेंद्रिय कर्ब वाढण्यास मदत. 
  • जमीन वाफशावर लवकर येते, पिकांची चांगली वाढ.
  • वीस मीटर अंतरावर पाइपचा वापर केल्याने जमिनीतील क्षार पाण्याबरोबर लवकर निघून जातात.
  • पिकांची फेरपालट आवश्यक. हरभरा, गहू, कंदवर्गीय पिकांना प्राधान्य द्यावे.

शेतकऱ्यांचे अनुभव : 
‘माझ्या शेतात पाणी साचायचं. साचलेलं पाणी निचरा होत नव्हतं. त्यामुळे शेतात कोणतेही पीक यायचे नाही. उन्हाळ्यातदेखील शेतात पाणी असायचे. सहा वर्षांपूर्वी भूमिगत निचरा प्रणालीचा वापर केला. हळूहळू पीक उत्पादनात वाढ मिळू लागली. मला पूर्वी उसाचे ३५ टन उत्पादन मिळत होते, आज ६० टनांपर्यंत गेले आहे.
माणिक आवटी, 
(मौजे डिग्रज, जि. सांगली) ८६०००१३८१५ 

‘मी यंदाच्या वर्षीपासून भूमिगत सच्छिद्र निचरा प्रणालीचा वापर केला आहे. या शेतात ऊस लागवड केली. पूर्वीपेक्षा उसाची चांगली वाढ झाली. भूमिगत सच्छिद्र निचरा प्रणाली करताना दोन पाइपमधील योग्य अंतर ठेवल्याने पाण्याचा निचरा लवकर होण्यास मदत झाली. याचा पीकवाढीस फायदा होत आहे.
प्रकाश कोळी ,
(मौजे डिग्रज, जि. सांगली) ९८५०३४५३८३

‘माझी जमीन चांगली होती. पण काही वर्षांपूर्वी क्षारपड होण्यास प्रारंभ झाला. जमीन अधिक क्षारपड होऊ नये यासाठी अगोदरच मी काळजी घेतली. मी २००५ साली भूमिगत सच्छिद्र निचरा प्रणालीचा अवलंब केला. पूर्वहंगामी उसाचे मला एकरी ४० टन उत्पादन मिळायचे. आता मला ६० टन उत्पादन मिळाले. आडसाली उसाचे  ८० टन उत्पादन मिळत आहे.
दीपक फराटे,
(मौजे डिग्रज, जि. सांगली) ८८८८८१९५७१ 

एकात्मिक निचरा प्रणालीचा वापर फायदेशीर 
‘शेतकरी क्षारपड जमीन लागवडीखाली आणत आहेत. 
ही चांगली गोष्ट आहे. एकात्मिक निचरा प्रणाली करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी एकत्रितपणे पुढे आले पाहिजे. यामुळे क्षारपड जमिनीचे क्षेत्र कमी होईल.अशा जमिनीमध्ये पाण्याचे नियोजन काटेकोर करावे, तरच या जमिनी लवकर क्षारमुक्त होतील.
प्रा. एस. डी. राठोड, ९८५०२३६१०३ 
(सहायक प्राध्यापक, जलसिंचन 
व निचरा अभियांत्रिकी, कृषी संशोधन 
केंद्र, कसबे डिग्रज, जि. सांगली)
 

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
मराठवाड्यातील ८६४ प्रकल्पांत ३३ टक्‍केच...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील पाणीसाठ्यांमधील उपयुक्‍त...
ऊस ठिबक योजनेसाठी लेखापरीक्षकाची नेमणूक पुणे : राज्यात ऊस लागवडीसाठी ठिबक अनुदान...
इथेनॉलमधील फरक ओळखण्यासाठी यंत्रणानवी दिल्ली ः देशात तीन प्रकारच्या मोलॅसिसपासून...
‘ग्लायफोसेट’वर बंदी नाहीपुणे : मानवी आरोग्याला धोकादायक असल्याचा कोणताही...
विदर्भात पावसाची दमदार हजेरीपुणे : बंगालच्या उपसागरातील ‘दाये’ वादळाने बाष्प...
बचत गटांतून मिळाली विकासाला उभारीअस्तगाव (ता. राहाता, जि. नगर) हा तसा सधन परिसर....
कांदाचाळीसाठी सव्वाशे कोटींचा निधीनगर  ः एकात्मिक फलोत्पादन विकास...
शेती, आरोग्य अन्‌ शिक्षणाचा जागरगावाच्या शाश्वत विकासासाठी शेती, आरोग्य, शिक्षण...
महाराष्ट्राची सिंचनक्षमता आता 40 लाख...मुंबई - शेतीयोग्य जमिनीतील केवळ 18 टक्‍के...
देशात ऊस लागवड 51.9 लाख हेक्टरवरनवी दिल्ली ः मागील वर्षी अतिरिक्त साखर...
देशातील कृषी संशोधन व्यवस्था खिळखिळी...पुणे: केंद्र सरकारने देशातील १०३ पैकी ६१...
मराठवाड्यात ३५ टक्के खरिप पीककर्ज वाटपऔरंगाबाद : मराठवाड्यात खरीप पीककर्ज वाटप...
सुधारित तंत्राद्वारे केली केळी शेती...ब्राह्मणपुरी (ता. शहादा, जि. नंदुरबार) येथील...
पाणी अडवले, पाणी जिरवले पाण्याचे संकट...नांदेड जिल्ह्यातील तालुक्याचे ठिकाण असलेल्या...
राज्यात पाच कीटकनाशके विक्रीला दोन...अकोलाः राज्यात कीटकनाशक फवारणीद्वारे विषबाधा...
उत्तर महाराष्ट्र, उत्तर कोकणात...पुणे : बंगालच्या उपसागरातील ‘दाये’ चक्रीवादळाने...
अकोला कृषी विद्यापीठात ड्रोनद्वारे...नागपूर ः ड्रोनद्वारे फवारणीचा राज्यातील पहिला...
विदर्भात आज अतिवृष्टीचा इशारा पुणे ः बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या कमी दाब...
राज्यातील १७ जिल्हे दुष्काळाच्या छायेतमुंबई ः राज्यात मॉन्सूनचे आगमन झाल्यानंतर अनेक...
प्रयत्नवादातून उभारलेला बेकर्स वेव्ह...वडगाव मावळ तालुक्यातील (जि. पुणे) दिवड येथील...