agrowon agralekh on 1 lakh tonn soybean purchsing by govt. | Agrowon

उंट की मूँह मे जीरा
विजय सुकळकर
सोमवार, 2 ऑक्टोबर 2017

सोयाबीनचे एकरी सरासरी आठ क्विंटल उत्पादन आणि प्रतिक्विंटल ३५०० ते ४००० रुपये दर मिळाला तरच हे पीक शेतकऱ्यांना परवडते. 

राज्यात सोयाबीन काढणीला नुकतीच सुरवात झाली आहे. आता दसऱ्यानंतर सोयाबीन काढणीस वेग येऊन दिवाळीपर्यंत ती आटोपेलसुद्धा. राज्यात यावर्षी समाधानकारक पावसाचे चित्र असले तरी दोन मोठ्या खंडाने उडीद, मुगापाठोपाठ सोयाबीनलाही फटका बसून एकरी उत्पादकतेत घट येण्याची शक्‍यता सर्वत्र वर्तविली जात आहे. त्यातच ऐन काढणीच्या वेळेस मजूरटंचाई आणि सोयाबीन काढणी-मळणीची मजुरी वाढल्याने उत्पादकांमध्ये थोडे चिंतेचेच वातावरण आहे. अशावेळी राज्यातून एक लाख टन सोयाबीन हमीभावाने खरेदीला केंद्र सरकारने मंजुरी दिल्यामुळे दर नियंत्रणात अर्थात हमीभावाच्या वरच राहतील, अशी माहिती केंद्रीय कृषिमंत्री राधामोहनसिंह यांनी दिली. खरे तर राज्यात ३८ लाख टनांच्या वर सोयाबीनचे उत्पादन अपेक्षित असताना एक लाख टन सोयाबीनची हमीभावाने खरेदीची हमी म्हणजे ‘उंट की मूँह मे जीरा’ असा हा प्रकार म्हणावा लागेल.

सोयाबीनच्या बाबतीत बोलायचे झाले तर एका दशकापासून दर हमीभावाच्या खाली आले नव्हते. मात्र, मागील दोन वर्षांपासून राज्यात या पिकाची एकतर उत्पादकता घटत चालली असून दरही हमीभावापेक्षा कमीच मिळताहेत. सोयाबीन उत्पादक इतर राज्यांमधील परिस्थितीसुद्धा यापेक्षा वेगळी नाही. त्यामुळेच महाराष्ट्रासह देशातील सोयाबीनचे क्षेत्र घटत चालले आहे. यावर्षी तर कमी लागवड क्षेत्र आणि घटत्या उत्पादकतेच्या पार्श्‍वभूमीवर देशातील सोयाबीनेच उत्पादन घटीचा अंदाज ‘यूएसडीए’ने नुकताच वर्तविला आहे. 

सोयाबीनचे एकरी सरासरी आठ क्विंटल उत्पादन आणि प्रतिक्विंटल ३५०० ते ४००० रुपये दर मिळाला तरच हे पीक शेतकऱ्यांना परवडते. मात्र राज्यातील बहुतांश शेतकऱ्यांची उत्पादकता याच्या निम्म्यावर आली असून दर २५०० ते २७०० रुपये म्हणजे हमीभावापेक्षा कमी मिळतोय. यावर्षी बोनससह सोयाबीनचा हमीभाव प्रतिक्विंटल ३०५० रुपये आहे. सध्या हंगामाच्या सुरवातीलाच हमीभावापेक्षा कमी दर (२५०० ते २९००) चालू असल्याने पुढे आवक वाढली म्हणजे दर कोसळण्याची शक्‍यताच अधिक आहे. त्यातच केवळ एक लाख टन सोयाबीन खरेदीची हमी मिळाल्याने उर्वरित ३७ लाख टनाचे काय? असा प्रश्‍न उपस्थित होतो.

पिकांसाठीचा हमीभाव आणि तुटपुंज्या शासकीय खरेदी यंत्रणेचे पाठबळ यातून अलीकडे उत्पादकांना न्यायच मिळत नाही. मागील वर्षी शासकीय तूर खरेदीचा उडालेला बोजवारा आणि हमीभावाच्या कक्षेतील बहुतांश पिकांना हमीभावापेक्षाही कमी मिळणाऱ्या दरातून हे सिद्ध झाले आहे. अशावेळी हमीभावापेक्षा कमी दराने कुठे शेतीमालाची खरेदी होत असेल तर दरातील फरक शासनाने द्यायला हवा. मध्य प्रदेश सरकार यावर्षीपासून प्रायोगिक तत्त्वावर आठ पिकांसाठी ही योजना राबवित आहे. आपल्या राज्यातही अशा प्रकारचा निर्णय झाल्याशिवाय खऱ्या अर्थाने खरेदीची हमी आणि हमीभावाचा आधार मिळणार नाही.

मागील काही दिवसांपासून डाळी आणि खाद्यतेलाच्या बाबतीत स्वयंपूर्णतेसाठी कडधान्ये आणि तेलबिया उत्पादनास प्रोत्साहन देत असल्याचे केंद्र सरकारकडून भासविले जात आहे. कडधान्यांवरील निर्यातबंदी उठविणे, खाद्यतेलाच्या आयात शुल्कात वाढ करणे अशा प्रकारच्या धोरणांचा त्यात समावेश आहे. सोयाबीनचे दर हे त्यातील तेलापेक्षा ढेपेवर ठरतात.

भारतीय सोयाबीनच्या ढेपेला ‘नॉनजीएम’ म्हणून पशुपक्षी खाद्यासाठी जगभरातून मागणी आहे. या ढेपेच्या निर्यातीस प्रोत्साहन दिल्याशिवाय सोयाबीनचे दर वधारणार नाहीत. जागतिक पातळीवरील मंदीचे वातावरण आणि देशांतर्गत बाजारात सोयाबीन ढेपेला तुरीचा कोंडा पर्यायी खाद्य म्हणून मुबलक प्रमाणात उपलब्ध झाल्याने निर्यात आणि देशांतर्गत बाजारातून मागणी घटली आहे. अशावेळी अनुदान देऊन सोयाबीन ढेप मोठ्या प्रमाणात निर्यात केल्याशिवाय सोयाबीनचे दर वाढणार नाहीत, हेही लक्षात घ्यायला हवे.

इतर संपादकीय
होय, आम्हीच खरे लाभार्थी!राज्यभर झालेल्या मृद संधारणाच्या अनेक कामांवर...
शेतीमाल हमीभाव : एक सापळासरकारने शेतकऱ्यांपुढे लटकवलेले हमीभावाचे एक गाजरच...
कापूस संशोधनाची पुढील दिशाकेंद्र शासनातर्फे बीटी जनुकांचे बौद्धिक संपदा...
कापूस कोंडी फोडाकापसावर गुलाबी बोंड अळीचा प्रकोप झाल्यामुळे कापूस...
पांढरं सोनं का काळवंडलं?यवतमाळ जिल्ह्यामध्ये कपाशीवरील अनियंत्रित...
सुलभ व्यापार वाढवेल निर्यातदेशांतर्गत उत्पादनांना प्रोत्साहन न देता आपली गरज...
पशुखाद्यातील प्रतिजैविकांच्या वापरामुळे...उत्तर अमेरिका आणि युरोपमध्ये १९५० पासून...
अन्नसुरक्षेच्या लढ्याची अर्जेंटिनात...जागतिक व्यापार संघटनेची (डब्ल्यूटीओ) अकरावी...
‘ओखी’चा विळखानैसर्गिक आपत्ती या वर्षी शेतकऱ्यांची पाठ सोडायला...
ऊसदराचा उफराटा न्यायकोल्हापूरची तडजोड  उसाला टनामागे पहिली उचल...
दिशा बदलत्या कृषी शिक्षणाचीबदलते हवामान, खुली अर्थव्यवस्था, आयात-...
सजीव माती तर समृद्ध शेतीपृथ्वीवर निवास करणाऱ्या सुमारे ६.७ अरब...
केवढा हा आटापिटा!कडधान्ये, खाद्यतेल यांच्या आयात-निर्यातीबाबत...
नकाशा दाखवेल योग्य दिशाजागतिक तापमानवाढीमुळे बदललेल्या हवामानाच्या...
कसे असावे आयात-निर्यात धोरण?देशातील तेलबिया व कडधान्य पिकांचे बाजारभाव किमान...
अलिबाबाच्या गुहेत दडलंय काय?पी कवाढीसाठीच्या अत्यंत मूलभूत घटकांमध्ये माती...
आर्थिक तरतुदीबरोबर हवे तांत्रिक...अंड्याचे पोषणमूल्य पाहता, महाराष्ट्रात कुपोषित...
रासायनिक शेती आणि मानवी आरोग्यहा लेख लिहिण्यामागे मुख्य उद्देश असा आहे, की १९९०...
वृक्षवने, नानाप्रकारची धनेेवाढत्या लोकसंख्येचा भार मर्यादित नैसर्गिक...
एका ब्रॅंडमधून क्रांतीराज्यात कुठे सेंद्रिय शेतमाल थेट विक्री केंद्रे...