agrowon agralekh on opportunities in poultry | Agrowon

‘पोल्ट्री’तील संधी ओळखा
विजय सुकळकर
गुरुवार, 23 नोव्हेंबर 2017

राज्याच्या अनेक भागांत परसबागेतील कोंबडीपालनाचे छोटे छोटे; परंतु शेतकरी कुटुंबाला आर्थिक बळ देणारे मॉडेल्स उभे आहेत. त्यांचा अभ्यास करून ते इतर भागांत कसे ‘रिप्लिकेट’ होतील हे पाहावे लागेल.

सध्या शेतमालाच्या दराचा प्रश्न सर्वत्र गाजत आहे. हमीभावाच्या कक्षेतील पिकांना हमीभावाचासुद्धा आधार मिळत नाही. फळे-भाजीपाला यांचे उत्पादनही एेन हंगामात कोसळणाऱ्या दरामुळे शेतकऱ्यांना परवडेनासे झाले आहे. दूधसुद्धा प्रतिलिटर ९ रुपये तोटा सहन करून उत्पादकांना विकावे लागत आहे. दूध, दुग्धजन्य पदार्थांना मागणीच नसल्यामुळे दूध संघ अडचणीत आहेत. एकंदरीत अशा मंदीच्या काळात अंड्यांच्या दरात मात्र चांगलीच तेजी आली आहे.

सध्या अंड्याचे दर प्रतिनग सहा ते साडेसात रुपयांपर्यंत गेले आहेत. सर्वसाधारणपणे हिवाळ्यात अंड्यांची मागणी वाढते. त्यामुळे दर थोडेफार वधारतातच; परंतु सध्याची दरवाढ ही गेल्या चार वर्षांतील उच्चांक असल्याचे ‘पोल्ट्री फेडरेशन ऑफ इंडिया’चे अध्यक्ष रमेश कात्री सांगतात. अंड्यांच्या वाढलेल्या दराचा थेट फायदा हा उत्पादकांनाच होतो. लहान उद्योजक स्वतःच अंडी विकतात. तसेच ज्यांचे अंडी उत्पादन अधिक (प्रतिदिन हजारच्या वर) आहे, त्यामध्येसुद्धा मध्यस्थ कमी असतात. त्यामुळे अंड्यांचे घाऊक बाजारातील दर आणि किरकोळ विक्रीचे दर यात फारतर एक ते दीड रुपयांचा फरक असतो.

शेती क्षेत्रात हवामान आणि बाजाराची जोखीम वाढत आहे. उत्पादन हाती येईपर्यंत कधी, कुठे, कसे नुकसान होईल हे सांगता येत नाही. मिळालेले उत्पादन बाजारात नेले की तेथे त्याची लूट सुरू होते. शेतमालाचे बाजारभाव पाडले जातात. शेतीची ही जोखीम जोडव्यवसायाद्वारे कमी करता येते. जोडव्यवसायातून शेतकऱ्यांच्या हातात नियमित पैसा खेळत राहतो. दूध, अंडी, चिकन, मटन यांना स्थानिक तसेच देशांतर्गत बाजारातून सतत मागणी आणि दर चांगले मिळतात. बाजारात सहसा मंदी येत नाही, आली तरी ती फार काळ टिकत नाही. त्यामुळे दुग्ध व्यवसाय, शेळी-मेंढी-कोंबडीपालन हे जोडव्यवसाय शेतकऱ्यांना आर्थिक स्थैर्य देतात, हा आजवरचा बहुतांश शेतकऱ्यांचा अनुभव आहे. विशेष म्हणजे आपल्या राज्यात अंडी आणि चिकनला मोठी मागणी असून, त्या प्रमाणात उत्पादन होत नसल्याने ते बाहेर राज्यांतून आणावे लागते. कोंबड्यांना लागणारे खाद्य मका, सोयाबीन राज्यात मुबलक प्रमाणात किफायतशीर दरात उपलब्ध होते. यावरून या व्यवसायाची व्याप्ती वाढविण्यास राज्यात किती संधी आहे, हे आपल्या लक्षात यायला हवे. 

कोंबडीपालन हा व्यवसाय प्रामुख्याने अंडी (लेअर) आणि मांसोत्पादनासाठी (ब्रॉयलर) केला जातो. अंडी उत्पादनासाठीच्या व्यवसायात तुलनात्मक गुंतवणूक अधिक लागते. त्यामुळे यात मोठे शेतकरी तसेच उद्योजकांनी उतरायला हवे. मांसोत्पादनासाठीचा कोंबडीपालन व्यवसाय लहान-मोठे शेतकरी कमी गुंतवणुकीत उभा करू शकतात. याशिवाय राज्याच्या अनेक भागांत परसबागेतील कोंबडीपालनाचे छोटे छोटे; परंतु शेतकरी कुटुंबाला आर्थिक बळ देणारे मॉडेल्स उभे आहेत. त्यांचा अभ्यास करून ते इतर भागांत कसे ‘रिप्लिकेट’ होतील हे पाहावे लागेल.

कोंबडीपालन व्यवसायासाठी शासनाच्या अनेक योजना आहेत, परंतु त्या विशिष्ट विभाग, वर्ग-गट अशा अटीत गुंतल्या आहेत. राज्यातील जितके शेतकरी कोंबडीपालन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी पुढे येतील, अशा सर्व शेतकऱ्यांना शासकीय योजनांचा लाभ व्हायला हवा. तसेच राज्यात कोंबडीपालन व्यवसायात भरभराट साधून आपल्याला अंडी, चिकन उत्पादनांत स्वयंपूर्ण 
व्हायचे असेल, तर याबाबतचे तांत्रिक ज्ञान आणि व्यवसाय उभारण्यासाठी  शेतकऱ्यांना सवलतीच्या दरात आर्थिक मदत मिळायला पाहिजे.

इतर अॅग्रो विशेष
झळा दुष्काळाच्या : शेतशिवार सुने......झळा दुष्काळाच्या ः जिल्हा औरंगाबाद गरज...
पाण्याचे राजकारण कोणीही करणार नाही ः...पुणे: राज्यातील गावा-गावांतील सामान्‍य...
नाशिकच्या आठ तालुक्यांत दुष्काळाचे संकटनाशिक : जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात पीकपेरणी करून...
कृषी 'सेवापुलिंग'चे सर्व आदेश रद्दपुणे : कृषी खात्यातील काही महाभागांनी राज्य शासन...
भाताच्या खोडकिडी ल्यूर पाकिटात...चंद्रपूर ः भातावरील खोडकिडीचे पतंग आकर्षित व्हावे...
ग्रामपंचायतींमध्ये पीकनिहाय कृषी संदेश...पुणे: बोंड अळी तसेच पावसाचा खंड असल्यामुळे...
शेतकरी नवराच हवा गं बाई... कोल्हापूर : ‘शेतकरी नवरा नको गं बाई’ म्हणून...
कोकण, मध्य महाराष्ट्राच्या दक्षिण भागात...पुणे : कोकणाच्या सिंधुदुर्ग, रत्नागिरी, मध्य...
‘एमएसीपी’चे फलित काय ?पुणे : जागतिक बॅंकेकडून सुमारे ४५० कोटी रुपयांचे...
एकशेपंचवीस प्रकारच्या देशी बियाणांचा...काळा गहू, काळा हुलगा, लाल उडीद, पांढरे कारळे, साठ...
स्वादयुक्त, निर्यातक्षम आंबेमोहोर...निमझरी (जि. धुळे) येथील मच्छिंद्र, छगन आणि...
केरळला १०० कोटींची मदतकोची : केरळमधील पूरग्रस्त भागाची आज हवाई...
वानरांचा बंदोबस्त करणार कसा? माकडे आणि वानरे हजारो वर्षांपासून जंगलामध्ये,...
योजना चांगली, पण...हा य व्होल्टेज डिस्ट्रिब्युशन सिस्टिम (एचव्हीडीएस...
क्रॉपसॅप निरीक्षणाला अधिकाऱ्यांचा ‘खो'नागपूर ः क्रॉपसॅप प्रकल्पाअंतर्गत आठवड्यातून दोन...
‘दीडपट हमीभाव’प्रश्‍नी जनहित याचिकामुंबई: केंद्र सरकारने खरीप हंगामासाठी शेतीमालाला...
मॉन्सूनच्या काळात ७१८ जणांचा मृत्यूनवी दिल्ली ः देशात यंदाच्या माॅन्सूच्या काळात...
मराठवाड्यातील प्रकल्पांमधील पाणीसाठा...औरंगाबाद : पावसाळा सुरू असला तरी पाऊसच पडत...
कोकण, मध्य महाराष्ट्रात मुसळधारेचा अंदाजपुणे : राज्यात दडी मारलेल्या पावसाला पुन्हा...
वर्धा जिल्ह्यात कपाशीवर बोंड अळीचा...वर्धा ः जून महिन्यात लागवड करण्यात आलेल्या कपाशी...