agrowon marathi agralekh on actionable forcast | Agrowon

अंदाजाच्या पलीकडे...
विजय सुकळकर
शनिवार, 21 एप्रिल 2018

ॲक्शनेबल फोरकास्ट अनेक प्रगत देशांत राबविले जात असून, त्यांना नैसर्गिक आपत्तींमध्ये जीवित-वित्तहानी टाळता आली अथवा कमी करता आली आहे.

हवामान बदलामुळे कधीही न संपणाऱ्या विघ्नांची मालिका चालू आहे. पावसाळ्यात वेळेवर पाऊस नाही, हिवाळ्यातून थंडी गायब झाली आहे. हिवाळ्यानंतर गारपिटीसह जोरदार पाऊस तर उन्हाळ्यात सातत्याने ढगाळ वातावरण व वादळी पाऊस अशी विचित्र हवामान परिस्थिती आपण अनुभवतोय. सातत्याच्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे देशभरातील शेतकऱ्यांना शेती नकोशी झाली आहे. यापुढील परिस्थिती तर अजून भीषण आहे. हवामान बदलामुळे दक्षिण आशियात खासकरून भारतामध्ये २०५० पर्यंत वीज, पाणी आणि अन्नधान्याच्या उपलब्धतेवर विपरित परिणाम होणार आहे. देशातील प्रमुख पिकांच्या उत्पादकतेत घट होईल, रोगराई वाढेल. या आपत्तींमुळे गरीब देश आणि गरीब जनतेची दैना उडेल, असा इशारा ‘इंटर गव्हर्न्मेंटल पॅनेल ऑन क्लायमेट चेंज’ने दिला अाहे. अशा परिस्थितीतून मार्ग काढण्यासाठी हवामान विभाग, केंद्र-राज्य शासन यांच्या समन्वयातून उपाय योजना कराव्या लागतील, अशी सूचनाही या पॅनेलने सुमारे चार वर्षांपूर्वी केली आहे.

आपल्याला हवामान बदलाचे चटके बसत असूनदेखील याबाबत हवामान विभाग आणि शासनालाही गांभीर्य दिसत नाही. सध्या भारतीय हवामान खाते केवळ हवामानाचा अंदाज वर्तवते. हा अंदाज माध्यमांद्वारे शेतकऱ्यांपर्यंत पोचतो. कृषी खात्याच्या पोर्टलद्वारे काही शेतकऱ्यांना एसएमएसद्वारे हवामान अंदाज कळतो. हवामान अंदाजाचे स्थानिक परिणाम काय होतील, याबाबत अंदाजात स्पष्टता नसते. त्याहूनही गंभीर बाब म्हणजे हवामान विभाग, केंद्र - राज्य शासन यांच्यात कुठलाही समन्वय नसल्यामुळे नैसर्गिक आपत्तींमध्ये शेतीचे अतोनात नुकसान होत आहे.

या सर्व पार्श्वभूमीवर देशातील शेतकऱ्यांना मोबाईलवरून हवामान अंदाजाचा संदेश (एसएमएस) त्यांच्या भाषेतून देण्याचा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प भारतीय हवामान खात्याने हाती घेतला आहे. हा प्रकल्प राबविण्यासाठी देशातील प्रत्येक कृषी विज्ञान केंद्रात हवामान विभागाचे दोन प्रतिनिधी नियुक्त करण्यात येत आहेत. आता केवळ हवामानाचा अंदाज देण्यात येणार नसून त्याचा स्थानिक लोकांवर, पिकांवर काय प्रतिकूल परिणाम होणार, ते टाळण्यासाठी काय उपाय योजना करायला हव्यात, हेदेखील हवामान विभाग थेट शेतकऱ्यांना सुचविणार आहे. खरे तर बदलत्या हवामान काळात वाढत्या नैसर्गिक आपत्तींपासून नुकसान टाळायचे असेल तर अशीच यंत्रणा आवश्यक होती. याबाबत आता घोषणा झाली, त्यामुळे त्याचे स्वागतच करायला हवे.

सध्या पाऊसमान असो अथवा इतर कोणताही हवामान घटक गाव, शिवारनिहाय बदलत आहे. अशा परिस्थितीमध्ये हवामान विभागाकडून आलेला अंदाज अथवा नैसर्गिक आपत्तीबाबतची सूचना यावर स्थानिक कृषी विज्ञान केंद्रामध्ये अभ्यास व्हायला हवा. यात स्थानिक कृषी विद्यापीठांचा समावेशही आवश्यक आहे. ही संपूर्ण माहिती जिल्ह्यातील सर्व शेतकऱ्यांपर्यंत पोचविणे हे कामही आव्हानात्मक आहे. परंतु, कृषी विभागाच्या सहाय्याने ते सोयीचे होईल. अशाप्रकारचे ॲक्शनेबल फोरकास्ट अनेक प्रगत देशात राबविले जात असून त्यांना नैसर्गिक आपत्तींमध्ये जीवित-वित्तहानी टाळता आली अथवा कमी करता आली आहे. आपल्याला याबाबत उशिरा भान आले असल्याने याबाबतची यंत्रणा तत्काळ उभी करायला हवी. तरच येत्या जूनपासून शेतकऱ्यांना अद्ययावत स्वरुपात हवामानाचा अंदाज कळून त्यांचे संभाव्य नुकसान टळेल.  

इतर अॅग्रो विशेष
पूर्व विदर्भासह नागपूरपर्यंत रिमझिम...नागपूर : आंध्रप्रदेशात चक्रीवादळ दाखल झाल्याचा...
दुष्काळीशी सामना करण्यासाठी...पंढरपूर, जि. सोलापूर :  राज्यात यंदा...
पेथाई चक्रीवादळ आंध्रच्या किनारपट्टीला... किनारपट्टीय भागात जनजीवन विस्कळीत जमीन खचून...
उसाला पूरक शर्कराकंदसाखरेचा वाढलेला उत्पादन खर्च, वाढलेले उत्पादन,...
राजकीय अन् आर्थिक उत्पाताची नांदीअखेर रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर ऊर्जित पटेल ...
कांदा उत्पादकांना दिलासा देण्यासाठी...छत्तीसगड, मध्य प्रदेश आणि राजस्थानमध्ये...
कृषी विद्यापीठ संत्रा बाग छाटणी सयंत्र...नागपूर ः संत्रा छाटणी सयंत्राला संत्रा...
ऊसबिल थकल्याने कोलमडले अर्थकारणकोल्हापूर : दक्षिण महाराष्ट्रात तोडणी झालेल्या...
केंद्राचा अन्नधान्य उत्पादनाचा 'कृषी...पुणे: अन्नधान्य उत्पादनात देशात सर्वांत चांगली...
कापूस उत्पादन ३४० लाख गाठी होणारमुंबई  ः देशातील महत्त्वाच्या कापूस उत्पादक...
कृषी विद्यापीठ देणार सेंद्रिय कापसाचा...नागपूर ः सेंद्रिय अन्नधान्यासोबतच येत्या काही...
पेथाई चक्रीवादळ आज धडकणारपुणे : बंगालच्या उपसागरात घोंगावत असलेल्या ‘पेथाई...
कापूस उत्पादकतेत महाराष्ट्र मागेजळगाव : कापूस उत्पादकतेमध्ये राज्य मागील चार...
मराठवाड्यातील पाणीसाठ्यांत झपाट्याने घटऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८६८ प्रकल्पांतील...
धोत्रे यांची शेती देते हजार रुपये रोजफळबाग, आंतरपिके, भाजीपाला पिके यांच्या बहुविध...
साखर विक्री मूल्य ३१ रुपये करण्यासाठी...पुणे : राज्यातील ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना एफआरपी...
खरीप, केळी पीकविम्याच्या परताव्यापासून...जळगाव  : प्रधानमंत्री खरीप पीकविमा योजनेत...
खोजेवाडीत लोकसहभागातून जनावरांची छावणीनगर : दुष्काळाने होरपळ होत असलेल्या भागात शासनाने...
जमीन सुपीकता, नियोजनातून साधली शेतीमांजरी (जि. पुणे) येथील माधव आणि सचिन हरिलाल घुले...
मोकळ्या माळरानावर हिंडवतूया...चारा द्या...सांगली ः दूध इकून दौन पैकं मिळत्याती म्हणून...