agrowon marathi agralekh on actionable forcast | Agrowon

अंदाजाच्या पलीकडे...
विजय सुकळकर
शनिवार, 21 एप्रिल 2018

ॲक्शनेबल फोरकास्ट अनेक प्रगत देशांत राबविले जात असून, त्यांना नैसर्गिक आपत्तींमध्ये जीवित-वित्तहानी टाळता आली अथवा कमी करता आली आहे.

हवामान बदलामुळे कधीही न संपणाऱ्या विघ्नांची मालिका चालू आहे. पावसाळ्यात वेळेवर पाऊस नाही, हिवाळ्यातून थंडी गायब झाली आहे. हिवाळ्यानंतर गारपिटीसह जोरदार पाऊस तर उन्हाळ्यात सातत्याने ढगाळ वातावरण व वादळी पाऊस अशी विचित्र हवामान परिस्थिती आपण अनुभवतोय. सातत्याच्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे देशभरातील शेतकऱ्यांना शेती नकोशी झाली आहे. यापुढील परिस्थिती तर अजून भीषण आहे. हवामान बदलामुळे दक्षिण आशियात खासकरून भारतामध्ये २०५० पर्यंत वीज, पाणी आणि अन्नधान्याच्या उपलब्धतेवर विपरित परिणाम होणार आहे. देशातील प्रमुख पिकांच्या उत्पादकतेत घट होईल, रोगराई वाढेल. या आपत्तींमुळे गरीब देश आणि गरीब जनतेची दैना उडेल, असा इशारा ‘इंटर गव्हर्न्मेंटल पॅनेल ऑन क्लायमेट चेंज’ने दिला अाहे. अशा परिस्थितीतून मार्ग काढण्यासाठी हवामान विभाग, केंद्र-राज्य शासन यांच्या समन्वयातून उपाय योजना कराव्या लागतील, अशी सूचनाही या पॅनेलने सुमारे चार वर्षांपूर्वी केली आहे.

आपल्याला हवामान बदलाचे चटके बसत असूनदेखील याबाबत हवामान विभाग आणि शासनालाही गांभीर्य दिसत नाही. सध्या भारतीय हवामान खाते केवळ हवामानाचा अंदाज वर्तवते. हा अंदाज माध्यमांद्वारे शेतकऱ्यांपर्यंत पोचतो. कृषी खात्याच्या पोर्टलद्वारे काही शेतकऱ्यांना एसएमएसद्वारे हवामान अंदाज कळतो. हवामान अंदाजाचे स्थानिक परिणाम काय होतील, याबाबत अंदाजात स्पष्टता नसते. त्याहूनही गंभीर बाब म्हणजे हवामान विभाग, केंद्र - राज्य शासन यांच्यात कुठलाही समन्वय नसल्यामुळे नैसर्गिक आपत्तींमध्ये शेतीचे अतोनात नुकसान होत आहे.

या सर्व पार्श्वभूमीवर देशातील शेतकऱ्यांना मोबाईलवरून हवामान अंदाजाचा संदेश (एसएमएस) त्यांच्या भाषेतून देण्याचा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प भारतीय हवामान खात्याने हाती घेतला आहे. हा प्रकल्प राबविण्यासाठी देशातील प्रत्येक कृषी विज्ञान केंद्रात हवामान विभागाचे दोन प्रतिनिधी नियुक्त करण्यात येत आहेत. आता केवळ हवामानाचा अंदाज देण्यात येणार नसून त्याचा स्थानिक लोकांवर, पिकांवर काय प्रतिकूल परिणाम होणार, ते टाळण्यासाठी काय उपाय योजना करायला हव्यात, हेदेखील हवामान विभाग थेट शेतकऱ्यांना सुचविणार आहे. खरे तर बदलत्या हवामान काळात वाढत्या नैसर्गिक आपत्तींपासून नुकसान टाळायचे असेल तर अशीच यंत्रणा आवश्यक होती. याबाबत आता घोषणा झाली, त्यामुळे त्याचे स्वागतच करायला हवे.

सध्या पाऊसमान असो अथवा इतर कोणताही हवामान घटक गाव, शिवारनिहाय बदलत आहे. अशा परिस्थितीमध्ये हवामान विभागाकडून आलेला अंदाज अथवा नैसर्गिक आपत्तीबाबतची सूचना यावर स्थानिक कृषी विज्ञान केंद्रामध्ये अभ्यास व्हायला हवा. यात स्थानिक कृषी विद्यापीठांचा समावेशही आवश्यक आहे. ही संपूर्ण माहिती जिल्ह्यातील सर्व शेतकऱ्यांपर्यंत पोचविणे हे कामही आव्हानात्मक आहे. परंतु, कृषी विभागाच्या सहाय्याने ते सोयीचे होईल. अशाप्रकारचे ॲक्शनेबल फोरकास्ट अनेक प्रगत देशात राबविले जात असून त्यांना नैसर्गिक आपत्तींमध्ये जीवित-वित्तहानी टाळता आली अथवा कमी करता आली आहे. आपल्याला याबाबत उशिरा भान आले असल्याने याबाबतची यंत्रणा तत्काळ उभी करायला हवी. तरच येत्या जूनपासून शेतकऱ्यांना अद्ययावत स्वरुपात हवामानाचा अंदाज कळून त्यांचे संभाव्य नुकसान टळेल.  

इतर संपादकीय
अटलजी : एका उत्तुंग नेतृत्वाचा अस्तभारताचे माजी पंतप्रधान, देशाचे लोकप्रिय नेते...
स्वातंत्र्य संग्रामातील ग्रामीण सहभागब्रिटिश सत्तेविरोधी स्वातंत्र्य चळवळीत केवळ शहरी...
सापळ्यात अडकलाय शेतकरीयावर्षी जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात बीटी कापसावर एक...
वानरांचा बंदोबस्त करणार कसा? माकडे आणि वानरे हजारो वर्षांपासून जंगलामध्ये,...
योजना चांगली, पण...हा य व्होल्टेज डिस्ट्रिब्युशन सिस्टिम (एचव्हीडीएस...
पंढरपुरीला ग्रहणराज्यामध्ये म्हैसपालनाचा अवलंब पूर्वापार असून,...
महावितरणचे फसवे दावे अाणि सत्य स्थिती जी कंपनी गेली अाठ वर्षे शेतीपंप वीज वापराच्या...
दिशाभूल करणाऱ्या प्रचाराचे बळी आज देशात जवळपास ९८ टक्के बीटी कापूसच आहे. हे सर्व...
यंत्र-तंत्राचा विभाग हवा स्वतंत्रराज्य सरकारांनी जिल्हानिहाय कृषी अभियंत्यांची...
कुंपणच राखेल शेतचार जून रोजी ॲग्रोवनमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या ‘या...
लावलेली झाडे जगवावी लागतीलराज्यातील वृक्षांची संख्या कमी झाल्याने आपल्याला...
अनियमित पावसाचा सांगावापावसाळ्याचे दोन महिने संपले आहेत. या काळातील...
डोंगराचे अश्रू कोण आणि कधी पुसणार?डोंगराची व्याख्या काय? एका ग्रामीण साहित्यकाराने...
‘ऊस ठिबक’ला हवे निधीचे सिंचनराज्यातील दुष्काळी भागातील काही उपसा सिंचन...
तणनाशकावरील निर्बंध वाढवणार समस्यादेशात लागवडीसाठी मान्यता नसलेल्या हर्बिसाइड...
देशात तंट्यांचा प्रमुख मुद्दा जमीनचमहसूल खात्याच्या बेजबाबदार कार्यपद्धतीत मूलभूत...
खासगीकरणाची वाट चुकीचीकेंद्र सरकारची कठोर धोरणे सार्वजनिक क्षेत्रातील...
जल निर्बंध फलदायी ठरोत दिवसेंदिवस पावसाचे प्रमाण कमी होत आहे. पडणारा...
प्रश्‍न प्रलंबित ठेवणारे महसूल खाते महाराष्ट्रातील महसूल खात्याला पेंडिंग प्रकरणातील...
व्यापार युद्धाच्या झळा कोणाला?केंद्राने हमीभावात केलेल्या वाढीवर सध्या जोरदार...