agrowon marathi agralekh on bt seed availibility | Agrowon

पेचात अडकलेले ‘तंत्र’
विजय सुकळकर
सोमवार, 12 मार्च 2018

देशात ज्या उद्देशाने बीटी तंत्रज्ञान आणले गेले तो उद्देशच साध्य होत नसेल, तर बियाणे उत्पादक कंपन्यांचे दर वाढवून मागणे अनाकलनीय वाटते.

आगामी कापूस लागवड हंगाम अगदी तोंडावर येऊन ठेपलाय. अवघ्या एक-दीड महिन्यात खानदेशात पूर्वहंगामी, तर दोन महिन्यांत उर्वरित राज्यातील कापूस लागवडीस सुरवात होईल. मात्र आयसीएआर, तसेच सीआयसीआरने सुचविलेल्या रणनीतीनुसार शेतकऱ्यांना बीटी बियाणे उपलब्धतेबाबत शेतकरी आणि बियाणे उत्पादक कंपन्या दोघेही साशंक आहेत. कृषी विभाग मात्र या वर्षी वेळेवर आणि भरपूर बीटी बियाणे शेतकऱ्यांना उपलब्ध करून दिले जाईल, असा दावा करते. येथे प्रश्न केवळ बीटी बियाणे उपलब्धतेचा नाही, तर ते नवीन मार्गदर्शक सूचनेनुसार उपलब्धतेचा आहे.

कमी कालावधीचेच बीटी वाण उपलब्ध करून बियाणे पाकिटावर पक्व होण्यास लागणाऱ्या कालावधीची स्पष्ट नोंद, वाण बोंड अळीस प्रतिकारक नाही, अशी सूचना तसेच ब्रॅंडनेमचा उल्लेख न करणे, अशा नवीन स्वरूपात ते शेतकऱ्यांना उपलब्ध व्हायला हवे; परंतु हे सगळे निर्णय घेण्यास लागलेला वेळ त्यातच ७४ कंपन्यांचे ब्रॅंड मार्केटिंग परवाने रद्द केल्याने कंपन्यांपुढील अडचणी वाढल्या आहेत. त्याहूनही गंभीर बाब म्हणजे यातील कायदेशीर तसेच परवाने देण्याच्या प्रक्रियेस शासन दिरंगाई करीत असल्याचे दिसून येते. बीटी बियाण्याचे दर या वर्षी काय असतील, हेही सध्यातरी निश्चित झालेले नाही. अशा एकंदरीत परिस्थितीचा फायदा बियाणे उत्पादक कंपन्यांना होऊन त्यात सर्वाधिक नुकसान हे शेतकऱ्यांचे होणार आहे, असेच सध्यातरी चित्र दिसते.

देशात वर्षाला ५०० दशलक्ष बीटी बियाणे पाकिटांची विक्री होते. एवढ्या मोठ्या संख्येने पाकिटे नवीन स्वरूपात अत्यंत कमी कालावधीत उपलब्ध करून देणे हे काम अवघड आणि वेळखाऊ आहे. त्यात अजूनही नवनवीन निर्णय येताहेत. त्यामुळे आगामी हंगामात बीटी बियाणे विक्रीचा राज्यात तरी गोंधळ उडेल, असेच दिसते. मागील हंगामात बीटी कापसावर गुलाबी बोंड अळीचा प्रादुर्भाव लवकरच झाला होता. त्याचा पुढे उद्रेक होणार हेही माहीत होते. अशा वेळी पुढील हंगामासाठी योग्य बियाणे उपलब्धता आणि गुलाबी बोंड अळी व्यवस्थापन तंत्राचा प्रसार या दोन्ही कामांसाठी शासनाने लवकरच पुढाकार घेणे गरजेचे होते; पण तसे झाले नाही.

बीटी बियाणे दराबाबत बोलायचे झाल्यास प्रतिपाकीट केवळ ६० रुपये दरकपातीचा प्रस्ताव दर नियंत्रण समितीने केंद्राला पाठविला आहे. त्यावर बियाणे उत्पादक कंपन्या दर कमी करणे तर दूरच; प्रतिपाकीट १५० रुपये दरवाढीचा प्रस्ताव रेटत आहेत. वाढत्या महागाईने बियाणे उत्पादन खर्च वाढला असल्याचा दावा या कंपन्या करताहेत. वास्तविक पाहता कंपन्या शेतकऱ्यांकडून बीटी बियाणे ४०० रुपये प्रतिकिलोने घेतात. तेच बियाणे जवळपास १८०० रुपये किलोने (४५० ग्रॅम, ८०० रुपये) विकतात. त्यातच मागील काही वर्षांपासून बीटी बियाण्यांचा किडीस प्रतिकारक असर कमी झालेला आहे. ज्या उद्देशाने हे तंत्रज्ञान आणले गेले तो उद्देशच साध्य होत नसेल, तर कंपन्यांचे दर वाढवून मागणे अनाकलनीय वाटते. हा सर्व पेच वेळीच दूर करून बीटी कापूस उत्पादकांना दर्जेदार बियाणे मिळायला हवे. महत्त्वाचे म्हणजे सरळवाणांत बीटी बियाणे आले, तर ते अत्यंत कमी दरात शेतकऱ्यांना उपलब्ध होतील. दरवर्षी बियाणे विकत घेण्याची गरज शेतकऱ्यांना पडणार नाही.

इतर अॅग्रो विशेष
वेतन आयोगाने वाढते गरीब-श्रीमंतांतील दरीमाजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहनसिंग यांनी ४ ...
दूध दरवाढीसाठीही दाखवा तत्परताआंतरराष्ट्रीय बाजारात दूध भुकटीचे (पावडर) दर...
मक्यातील लाग रंग येण्यामागील गूढ उलगडलेमक्यामध्ये काहीवेळा दिसणाऱ्या लाल रंगाच्या...
एफआरपी तुकड्यात घेणार नाही : खासदार...सांगली : राज्यातील साखर कारखाने सुरू होऊन ८० दिवस...
राज्यात १७८६ टॅंकरव्दारे पाणीपुरवठापुणे  : सलग दोन वर्षे पावसाने ओढ दिल्यानंतर...
केळी पट्ट्याला १५० कोटींचा फटकाजळगाव ः डिसेंबर व जानेवारी महिन्यातील थंडीचा...
सुगंधी वनस्पतींची शेती, तेलनिर्मितीही...नगर जिल्ह्यात आंभोळ या दुर्गम भागात मच्छिंद्र...
शेषरावांनी सुनियोजितपणे जपलेली संत्रा...टेंभूरखेडा (ता. वरुड, जि. अमरावती) येथील शेषराव...
निर्यात कोट्यावरून साखर उद्योगात घमासानपुणे : देशात साखरेचा अफाट साठा तयार होत असताना...
शेतकऱ्यांचा जीवनसंघर्ष २०१८ मध्येही...मुंबई : गेल्या चार वर्षांत सिंचन सोडून कृषीच्या...
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भात...पुणे : पूर्व आणि पश्चिमेकडून वाहणाऱ्या...
हवामान बदलांमुळे दारिद्र्य वाढण्याचा...नवी दिल्ली : हवामानबदलांचा प्रश्न अतिशय गंभीर आहे...
हिमवृष्टीमुळे काश्‍मीर, हिमाचल गारठले;...नवी दिल्ली : हिमवृष्टीमुळे काश्‍मिरसह हिमाचल...
‘रेसिड्यू फ्री’ शेतीतून गुणवत्ताप्राप्त...स्थावर मालमत्ता व्यावसायिक उद्योगातील दोन...
प्रतिष्ठा जपण्यासाठी शेतकऱ्यांच्या...नाशिक : यवतमाळमधील साहित्य संमेलनाचे उद्‌घाटन...
शेतकऱ्यांच्या परदेश अभ्यास दौऱ्यास अखेर...पुणे  ः गेल्या तीन वर्षांपासून बंद...
संत्रा निर्यातीला कृषी विभाग देणार...नागपूर : अपेडाने संत्रा क्‍लस्टरला पहिल्यांदाच...
विदर्भात गुरुवारपासून तुरळक पावसाचा...पुणे   : राज्यातील गारठा कमी झाल्यांनतर...
चढ्या दराचा फायदा कोणाला?मागील दोन दिवसांपासून सोयाबीनचे दर वाढत आहेत....
अतिखोल भूजलाचा उपसा घातकचपर्यावरणाचा नाश कोणी केला? या एका प्रश्नाला अनेक...