agrowon marathi agralekh on BUFELLOW CLONE | Agrowon

त्रिगुणी म्हशीची विजयी पताका
विजय सुकळकर
सोमवार, 19 मार्च 2018

केंद्रीय स्तरावरील संशोधनातून यशस्वी ठरलेले क्लोन तंत्र सिद्ध करून त्याचा लाभ स्थानिक पशुपालकांना करून देण्याची जबाबदारी आता राज्य पातळीवरील विद्यापीठांवर आहे.

जगात सर्वप्रथम हॅंड गाईडेड क्लोनिंग म्हणजे हस्त कौशल्यातून 
 क्लोन (फुटवे) निर्मितीचा प्रयोग राष्ट्रीय दुग्ध संशोधन संस्था कर्नाल येथे यशस्वी करण्यात आला. याच संस्थेने प्रजननातील आधुनिक तंत्रज्ञानाचे सर्व प्रयोग प्रथम सिद्ध केले आणि त्याची चांगली प्रशंसा जगात झाली. यातील महत्त्वाची बाब अशी की, भारतात असलेलं काळं सोनं म्हणजे म्हैस त्रिगुणी वापरासाठी जगात प्रसिद्ध आहे. दूध, मांस आणि शेती काम अशा तिहेरी उपयुक्ततेच्या म्हशी देशातील सर्वदूर ग्रामीण भागात सांभाळण्यात येतात. म्हणून अशा पाळीव प्राण्याच्या संशोधनाची दिशा महत्त्वाची ठरते. देशातील केंद्रीय म्हैस संशोधन संस्था, हरियाना राज्यातील हिस्सार येथे कार्यान्वित असून या संस्थेकडून गेल्या तीन दशकांत म्हशींच्या शरीरक्रियांचा प्राधान्याने सखोल अभ्यास करण्यात आलेला आहे. त्यात म्हशीत असणारा मुका माज, म्हशीतील माज संकलन आणि विविध टप्प्यांतील ओजस रसांबाबतचे निष्कर्ष संशोधनातून मांडण्यास यश मिळाले आहे. सध्या आसामी रेडकाचा क्लोन यशस्वीपणे निर्माण करून संशोधकांनी विजयी पताका उभारली आहे.

म्हशींच्या दूध उत्पादकतेबाबत पशुपालकांची भूमिका देशातच नव्हे तर जगात आग्रही आहे. कृषी उन्नती मेळाव्यात ३२ लिटर दररोज दूध देणारी म्हैस आणि सर्वोच्च प्रजनन क्षमता असणारा रेडा पाहताना प्रत्येक शेतकरी कुटुंबात अशा पशुधनाची अपेक्षा असणे गैर नाही. मात्र, कृत्रिम रेतन आणि भ्रूण प्रत्यारोपण एवढ्या दोनच तंत्रज्ञानावर सर्वदूर विकासाची अपेक्षा म्हशींमध्ये शक्य नसल्यामुळे गुणवंत तंत्रज्ञानाचा अभ्यास देशात होत असून त्याची फलश्रृृतीसुद्धा दिसत आहे. म्हशींच्या बाबतीत क्लोन तंत्रज्ञान दुधासाठी यशस्वी होवो किंवा मांसासाठी दोन्हीही निश्चितच आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर आहे. नुकत्याच जन्मलेल्या सच-गौरव रेडकाचे वजन ५४ किलो मिळू शकते म्हणजे त्याच्या शरीर वजनवाढीचा वेग सामान्यपणे दुप्पट ठरणार, यात शंका नाही. गाेवंश हत्याबंदीमुळे मांस निर्मितीबाबत निर्माण झालेले निर्बंध म्हशींच्या क्लोन तंत्रातून अखेर सुटतील, असे वाटू लागले आहे. यापुढील बाब अशी की, देशातून उत्कृष्ट निर्माण केलेल्या क्लोन म्हशी जगात निर्यात करण्यास आणि त्याद्वारे देशाला आर्थिक स्थैर्य प्राप्त होण्यास मोठी मदत होणार आहे. गेल्या १०-१२ वर्षात देशांतर्गत निर्माण करण्यात आलेले म्हशींचे क्लोन संख्यात्मकदृष्ट्या गौरवास्पद असून क्लोनिंगचे तंत्र भविष्यात गतिमानतेने विकसित होऊ शकेल, अशी अपेक्षा आहे. 

देशातील वातावरण सर्वच भागात वेगवेगळे असले तरी इतर विभागातील म्हशींची जात स्थानिक म्हशींच्या गर्भाशयात वाढली गेल्यामुळे जन्मलेले क्लोन स्थानिक वातावरणाशी सहज साधर्म्य टिकू शकतील, ही या तंत्रज्ञानाची जमेची बाजू म्हणावी लागेल. थोडक्यात अर्थ असा की आसामी म्हैस पंढरपुरीच्या गर्भाशयात निर्माण झाल्यास राज्यातही मांसोत्पादक प्रकल्प दिसून येतील किंवा हरियानाची मुऱ्हा नागपुरीच्या गर्भाशयातून विदर्भात दूध उत्पादक ठरू शकेल. सच-गौरव तंत्र अधिक संख्येने विकसित होण्यासाठी पशुसंवर्धन विभागातील संशोधनास मनुष्यबळ आणि आर्थिक बळ देण्याची मात्र गरज दुर्लक्षित करता येणार नाही. तसेच केंद्रीय संशोधन संस्थांना हे आव्हान आहे की त्यांनी पडताळलेले तंत्र देशाच्या इतर विभागात प्रत्यक्ष साकारण्यासाठी राज्यस्तरीय विद्यापीठांना सहभागी करून घेतले पाहिजे. केंद्रीय स्तरावरील संशोधनातून यशस्वी ठरलेले क्लोन तंत्र सिद्ध करून त्याचा लाभ स्थानिक पशुपालकांना करून देण्याची जबाबदारी आता राज्य पातळीवरील विद्यापीठांवर आहे, हेही विसरता येणार नाही.  

इतर संपादकीय
कांदाप्रश्नी हवे दीर्घकालीन धोरणसध्या कांद्याचा प्रश्न अत्यंत गुंतागुंतीचा बनला...
‘बीटी’ला पर्याय सेंद्रिय कापूसजागतिक पातळीवर काही कंपन्या आणि फॅशन ब्रॅंडने...
उसाला पूरक शर्कराकंदसाखरेचा वाढलेला उत्पादन खर्च, वाढलेले उत्पादन,...
राजकीय अन् आर्थिक उत्पाताची नांदीअखेर रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर ऊर्जित पटेल ...
जागरूक व्यवहारासाठी माहितीचा अधिकारगाव आणि तालुका पातळीवर शेती क्षेत्राशी संबंधित जी...
पाण्यावर पहाराविहीर अथवा बोअरवेल खोदाईवर नियंत्रण, अधिक खोल...
पीक कर्जवाटपात करा आमूलाग्र बदलराज्यातील काही भागांतील कापूस आणि तूर ही पिके...
आपत्ती निर्मूलनासाठी विद्यार्थ्यांनो...अमेरिकेमधील टेक्सास ए. एम. कृषी विद्यापीठांतर्गत...
कृषिकेंद्रित ग्रामविकासाची पायाभरणी! स्वातंत्र्योत्तर कालखंडापासून भारतीय कृषी...
जाणिवेचा दुष्काळ नको राज्य शासनाने दुष्काळ जाहीर...
वृक्ष होऊन जगू यामागील आठवड्यात असाच एक मुलाखतीचा सुंदर, कार्यक्रम...
एकत्र या, निर्यात वाढेलकेंद्रात मोदी सरकार सत्तेत आल्यापासून शेतमाल...
कपाळावर कंकू नसेल; पण मनगटात ताकद आहे...शेतकरी मोर्चाच्या बॅनरपासून ते पहिल्या रांगेत...
शिल्लक कांद्याचे करायचे काय?कांद्याचे भाव दिवसेंदिवस खाली खाली येत आहेत....
ऑपरेशन ‘मनीऑर्डर’शेतीमालास मिळत असलेल्या अत्यंत कमी दराबाबत...
‘स्मार्ट’ पाऊल पडते पुढे प्रचलित बाजार व्यवस्थेत उत्पादक आणि ग्राहक या...
शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्वातंत्र्यातच... नियोजनवादी औद्योगिकीकरण दुसऱ्या महायुद्धानंतर...
शेत तेथे हवे शेततळेमहाराष्ट्रात २०१२ ते २०१४ सलग तीन वर्षे भीषण...
शेतीच्या शोषणातून आर्थिक विकास अशक्यभांडवलशाही औद्योगीकरण  सतराव्या शतकात...
संघर्ष वाढला; मदतही वाढवा वन्यजीव प्राण्यांच्या हल्ल्यात मृत्यू पावलेल्या...