agrowon marathi agralekh on live stock insurance | Agrowon

पशुधनाला हवा भक्कम विमा
विजय सुकळकर
बुधवार, 28 मार्च 2018

राज्य शासनाने तत्काळ पशुधनासाठी विमा कंपनी निश्चित करून पुढे ही योजना राबविताना अंमलबजावणीतील त्रुटी दूर करायला हव्यात.

महापूर, दुष्काळ, गारपीट, चक्री वादळे, वीज पडणे अशा नैसर्गिक आपत्तींबरोबर विषबाधा, आग, रस्त्यावरील अपघाताने पाळीव जनावरे दगावण्याचे प्रमाण हल्ली वाढले आहे. दुधाळ गाई-म्हशी, बैलांच्या किमती लाखावर गेल्या असताना नैसर्गिक आपत्ती अथवा अपघाताने अचानक जनावर दगावले तर आधीच आर्थिक संकटात असलेला शेतकरी ताबडतोब जनावर विकत घेऊ शकत नाही. त्यामुळे एकतर त्यांचे शेतीचे काम खोळंबते अथवा दररोजच्या आर्थिक मिळकतीलासुद्धा त्यांना मुकावे लागते. अशावेळी पशुधन विमा कवच अधिक मजबूत होणे अपेक्षित असताना मागील वर्षभरापासून (एप्रिल २०१७ ते मार्च २०१८) पशुधन विमा योजनेचे काम ठप्प आहे.

खरे तर २००६-०७  पासून राज्यात प्रायोगिक तत्त्वावर पशुधन विमा योजना राबविली जाते. २०१६ पासून मोठा गाजावाजा करत या योजनेचा विस्तार राज्यभर करण्यात आला. जनावरांच्या जीवितहानीमुळे होणाऱ्या आर्थिक नुकसानावर तत्काळ भरपाई मिळवून देणे; तसेच जनावरांच्या उत्पादनामध्ये गुणवत्तापूर्ण सुधारणा घडवून आणणे, अशी या योजनेची मुख्य उद्दिष्टे आहेत; परंतु सुरवातीपासूनच निधीअभावी तसेच शासनाचे या योजनेप्रति उदासीन धोरणाने ही योजना अपयशाच्या भोवऱ्यातून काही बाहेर पडताना दिसत नाही. शेती आणि पशुधन या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू म्हटल्या जातात. पारंपरिक शेती ही संपूर्णतः पशुधनाच्या आधारावरच केली जात होती. आता यांत्रिकीकरणाचे युग आहे. शेतीतील पशुधन थोडेफार कमी झाले आहे. असे असले तरी बहुतांश शेतकऱ्यांच्या शेतीचा भार आजही बैलांच्याच खांद्यावर आहे. तसेच अल्प-अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांबरोबर भूमिहीन शेतमजूर एक-दोन गाई-म्हशी अथवा शेळ्या-मेंढ्यांपासून मिळणाऱ्या उत्पादनांवर कुटुंबाची गुजरान करतात. महत्त्वाचे म्हणजे पशुधनापासून शेतीला अनमोल असे शेणखत मिळते. पशुपालकांना पशुधनाचे मोल माहीत असल्यामुळे त्यांचा ओढा विमा उतरविण्याकडे वाढताना दिसतो. अशावेळी वर्षभरापासून पशुधन विमा योजना रखडलेली असणे, ही बाब दुर्दैवी म्हणावी लागेल.

केंद्र पुरस्कृत अनेक योजनांमध्ये निधी उपलब्धतेच्या बाबतीत राज्य शासनाचा बराच गोंधळ उडालेला दिसतो. केंद्राचा निधी आला तर राज्याचा नाही आणि राज्याचा निधी उपलब्ध असेल तर केंद्राचा निधी वेळेवर मिळत नाही, अशा दृष्टचक्रात कृषी आणि पशुसंवर्धन विभागाच्या अनेक योजना अडकलेल्या आहेत. पशुधन विमा योजनेच्या बाबतीत तर केंद्र-राज्य शासनाचा निधी उपलब्ध आहे; परंतु ही योजना राबविण्यासाठी विमा कंपनी निश्चित झालेली नाही. गतिमान शासनाचा दावा केला जात असताना पशुधन विमा योजनेच्या अंमलबजावणीकडे पाहिले असता, हा दावा किती फोल आहे हे कळते.

विशेष म्हणजे पीकविम्याप्रमाणे पशुधन विम्याबाबतही शेतकऱ्यांचा अनुभव फारसा चांगला नाही. पशुधन विमा काढलेल्या जनावरांचा मृत्यू झाल्यानंतर शेतकऱ्यांनी दावे सादर केले असता, कंपनीकडून सहज क्लेम मंजूर केला जात नाही. पशुपालकांना अनेक चकरा मारायला लावून त्यांना जेरीस आणले जाते. कंपनीला विमा घेण्यात रस असतो; पण क्लेम देण्यात नाही, अर्थात विमा कंपनी अडचणीतील शेतकऱ्यांना विम्याचा लाभ देण्याएेवजी स्वतःचाच फायदा पाहाते, असे पूर्वीचे अनुभव आहेत. अशावेळी राज्य शासनाने तत्काळ पशुधनासाठी विमा कंपनी निश्चित करून पुढे ही योजना राबविताना अंमलबजावणीतील त्रुटी दूर करायला हव्यात.

इतर अॅग्रो विशेष
राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...मुंबई : राज्यातील १८० तालुक्यांमध्ये...
नगर-नाशिकच्या धरणातून ‘जायकवाडी’त पाणी...मुंबई : ‘जायकवाडी’ धरणात पाणी सोडण्याचे आदेश...
गाडीने येणारा कापूस गोणीत आणण्याची वेळ जालना : जनावरांचा चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचा...
दुष्काळाच्या गर्तेत गुरफटला गावगाडाऔरंगाबाद : पावसाळ्यात पडलेले प्रदीर्घ खंड व...
दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी पीक नुकसानीचा...नाशिक : दुष्काळ जाहीर करण्यासाठी केंद्र सरकारची...
मुंबईत १५ ला सर्वपक्षीय मेळावा ः नवलेकोल्हापूर: किसान सभेच्या पुढाकाराने १५...
दुष्काळ जाहीर करण्याबाबत टोलवाटोलवी ः...पुणे : राज्यात अनेक ठिकाणी दुष्काळी स्थिती असूनही...
नव्या दुष्काळी संहितेमुळे राज्यातील...मुंबई: राज्यावर १९७२ च्या दुष्काळापेक्षाही...
हुमणी रोखण्यासाठी कृती आराखडा : कृषी...पुणे : राज्यात उसाच्या क्षेत्रावर मोठ्या प्रमाणात...
मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भात...पुणे: राज्यात ‘ऑक्टोबर हीट’चा चटका सातत्याने...
नव्या हंगामात ऊस गाळपासाठी ३१ साखर...पुणे : राज्यात नव्या गाळप हंगामासाठी आतापर्यंत ३१...
चौदा हजार गावांमधील भूजल पातळी चिंताजनकमुंबई : राज्य सरकारच्या भूजल सर्वेक्षण व...
बदलत्या काळात बनली कलिंगड शेती...पाण्याची उपलब्धता असताना चितलवाडी (जि. अकोला)...
संघर्ष, चिकाटी, एकोप्यातूनच लाभले...बलवडी (भाळवणी) (ता. खानापूर, जि. सांगली) जोतीराम...
'सकाळ'चे दिवाळी अंक अॅमेझॉनवर !पुणे : क्लिकवर चालणाऱया आजच्या जगात दिवाळी अंकही...
संपूर्ण देशातून मॉन्सून परतलापुणे : नैर्ऋत्य मोसमी वारे (माॅन्सून) रविवारी (ता...
डॉ. हद्दाड आणि डाॅ. नॅबार्रो यांना २०१८...पुणे : जगभरातील कुपोषित माता आणि बालकांना...
हुमणीग्रस्त ऊसक्षेत्र चार लाख हेक्टरवरपुणे ः राज्यात दुष्काळामुळे त्रस्त झालेल्या...
पाणीटंचाईने संत्राबागांची होरपळअमरावती ः विदर्भाचा कॅलिफोर्निया अशी ओळख असलेल्या...
उन्हाचा चटका वाढलापुणे : राज्यात पावसाने उघडीप दिल्यानंतर कमाल...