agrowon marathi special article on bull management | Agrowon

बैलातील आतड्याच्या अाजारावर योग्य उपचार महत्त्वाचे
डॉ. गिरीश यादव, डॉ. दिनेश लोखंडे
शुक्रवार, 1 जून 2018

उन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसांत बैलांमध्ये विशेषतः आतडे बंद होण्याची समस्या होते. यामुळे वेदना तर होतातच; परंतु उपचारास उशीर झाला तर आतडे खराब होऊन बैल दगावू शकतो. म्हणून या आजाराविषयी माहिती असणे आवश्यक आहे.

आजाराची कारणे

उन्हाळ्यात तसेच इतर शेतीकामाच्या दिवसांत बैलांमध्ये विशेषतः आतडे बंद होण्याची समस्या होते. यामुळे वेदना तर होतातच; परंतु उपचारास उशीर झाला तर आतडे खराब होऊन बैल दगावू शकतो. म्हणून या आजाराविषयी माहिती असणे आवश्यक आहे.

आजाराची कारणे

  • आतडे बंद झाल्यामुळे आतड्यातील विष्ठा पुढे जाणे थांबते. आतड्यास पीळ पडणे, आतडे एकात एक जाणे, गुंतणे यामुळे हे होऊ शकते. 
  •  सर्वसाधारणपणे उन्हाळ्यात शेतात भरपूर काम केल्यानंतर जनावराला एकदम थंड पाणी किंवा भरपूर खाद्य दिल्यामुळे आतडे गुंतू शकते.
  •  जनावराला हगवण लागल्यामुळे आतड्यातील हालचाली वाढतात व आतडे एकात एक गुंतते. 
  •  जनावर लोळणे किंवा उडी मारणे यामुळे आतड्याला पीळ पडू शकतो व आतडे गुंतते.
  •  आतड्यामध्ये एखादी वस्तू उदा. कपडा, प्लॅस्टिक, विष्ठा घट्ट होऊन बसल्यामुळे आतडे गुंतते.
  •  भरपूर जंत असल्यामुळे आतडे बंद होते.
  •  जनावराने स्वतःचे चाटलेले केस किंवा वाळलेल्या गवताचा गोल आकाराचा चेंडू होऊन आतड्यात अडकू शकतो व आतडे बंद होते. 
  •  आतड्यास मार लागणे, आतड्यावरील ताण, प्रमाणापेक्षा भरपूर खुराक देणे यामुळेही आतडे बंद होऊ शकते. 
  •  आतड्यावर बाहेरून गळू, कर्करोग याचा दाब, आतडे इतर भागात चिकटणे व अंतर्गळासारख्या रोगातही आतडे बंद होऊ शकते. 

लक्षणे

  •  जनावर खाणे कमी करते.
  •  जनावरास कळ येते व पोटात वेदना होतात. या वेदनांमुळे जनावर करकर दात खाते, पोटावर लाथा झाडते.
  •  जनावर पाठ ताणते, ऊठ-बस करते, किंवा जमिनीवर लोळते.
  •   सतत लघवी करणे.
  •   जनावर सतत शेण टाकण्याचा प्रयत्न करते; पण शेण पडत नाही.
  •   जनावराचे शेण टाकणे संपूर्णपणे बंद  होते. 
  •  शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होते. 
  •  जनावराचे डोळे खोल जातात व अशक्तपणा येतो.
  •    जनावर शेण टाकण्याऐवजी चिकट पदार्थ टाकते, हा चिकट पदार्थ रक्तमिश्रित असू शकतो.  

उपचार 

  • पशुवैद्यकाकडून बंद आतड्यावर शस्त्रक्रियेने निश्चितपणे खात्रीशीर उपाय करता येतो. यासाठी उजव्या भकाळीवर छेद घेऊन आतडे बाहेर काढतात व बंद आतड्यातील वस्तू काढून टाकतात किंवा रोगी आतड्याचा भाग कापून आतडे एकमेकांना जोडले जाते. लवकर शस्त्रक्रिया करून घेतली तर जनावर वाचू शकते. 
  • या रोगाच्या उपचारास विलंब झाला तर आतडे फुटून जनावर दगावण्याची शक्यता असते. यामुळे शस्त्रक्रियेचा निर्णय लवकर घेणे आवश्यक ठरते. शस्त्रक्रियेनंतर १२ ते १४ दिवसांत जनावर पूर्णपणे बरे होऊ शकते. 
  •  जनावराच्या पोटात कळ असल्याचे लक्षण दिसल्यास तात्काळ पशुवैद्यकास संपर्क साधून उपचार करावा.

प्रतिबंध

  •  जनावरांना अखाद्य वस्तू खाऊ देऊ नयेत. 
  •  जनावराला हगवण लागली असेल किंवा पोटामध्ये जंत असतील, तर पशुवैद्यकाकडून तात्काळ उपाय करावा. 
  •   बैलांनी काम केल्यावर लगेच भरपूर थंड पाणी किंवा खाद्य देऊ नये ते अर्ध्या ते एक तासाने द्यावे. 
  •  जनावराला लोळू किंवा उडी मारू देऊ नये. 
  •  जनावराच्या खाद्यात एखादी अखाद्य वस्तू उदा. कपडा, प्लॅस्टिक जाणार नाही याची काळजी घ्यावी.
  •   जनावराला स्वत:चे केस चाटू देऊ नये. 
  •  जनावराने आखाद्य वस्तू खाऊ नये म्हणून दररोज प्रत्येकी ५० ग्रॅम क्षार मिश्रण खाद्यातून द्यावे.
  •  पोटात वाळलेल्या गवताचा गोल आकाराचा चेंडू होऊ नये म्हणून जनावराला योग्य प्रमाणात ओला व वाळलेला चारा द्यावा अाणि भरपूर पाणी पाजावे.
  •  जनावराच्या आतड्यास मार लागू देऊ नये.
  •  आतड्यावर बाहेरून गळू, कर्करोग याचा दाब, आतडे इतर भागात चिकटणे व अंतर्गळासारख्या रोगात तात्काळ पशुवैद्यकाकडून उपचार करावा.

-  डॉ. गिरीश यादव, ७६६६८०८०६६
(मुंबई पशुवैद्यक महाविद्यालय, परळ, मुंबई)

टॅग्स

इतर कृषिपूरक
सुक्या चाऱ्याची निर्मिती, साठवणूक,...अधिक वैरणीचा मुरघास करून किंवा सुकवून साठवून...
पशूसल्ला    थंड वातावरणामुळे जनावरांच्या...
उसाच्या वाढ्याची पौष्टिकता वाढवाजनावरांच्या आहारात सतत वाढ्याचा समावेश केल्यामुळे...
पशू आजारांवर प्राथमिक उपचारासाठी औषधी...जनावरांच्या आजारामुळे मिळणाऱ्या कमी उत्पादनामुळे...
मुक्त संचार गोठ्यामध्ये गव्हाण,...मुक्त संचार गोठ्यात कायमस्वरूपी पाण्याची उपलब्धता...
शस्त्रक्रियेमुळे बरी होते जनावरांतील...आजच्या तंत्रज्ञानाच्या युगातही शेतीची बरीचशी कामे...
गोठ्याचे कुंपण, बांधकामावर नको जास्त...गोठा बांधकामाचे नियोजन करताना लोखंडी वस्तू...
जनावरांच्या चांगल्या आरोग्यासाठी कमी...कमी खर्चाचा मुक्त संचार गोठा करताना आपल्याकडे...
रेशीम कीटक संगोपनगृहात राखा योग्य...थंडीमध्ये वाढ झाल्यामुळे रेशीम कीटकांच्या...
प्लॅस्टिक खाल्ल्यामुळे जनावरावर होणारे...प्लॅस्टिक खाल्ल्यामुळे जनावर चारा खात नाही व पाणी...
दूध उत्पादन वाढीसाठी उपयुक्त बायपास...प्रथिनांचा आहारात योग्य प्रमाणात वापर केला तर...
दुधाळ गाईची काळजी, व्यवस्थापनगाभण आणि प्रसूती काळात गायीच्या शरिरातील ऊर्जा...
मुक्त संचार कुक्कुटपालनासाठी उपयुक्त :...सर्व प्रकारच्या वातावरणात सहजरीत्या वाढू शकणाऱ्या...
कोंबड्यांसाठी संतुलित खाद्यनिर्मिती...पक्ष्यांना खाद्य देण्यापूर्वी कोणत्या प्रकारचे...
पशू सल्लाशेळ्या व मेंढ्यांना वजनवाढीस हिवाळा हा काळ योग्य...
जनावरांसाठी पाैष्टिक मुरघासज्या ठिकाणी हिरवा चारा मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे...
वासरांच्या आहारातील चिकाचे महत्त्वहिवाळ्यामध्ये गायी- म्हशी विण्याचे प्रमाण जास्त...
जनावारांतील विषबाधा कारणे, लक्षणे, उपायविषबाधेमुळे जनावरांच्या शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ...
पशुसल्लासध्या महाराष्ट्रात सर्वच ठिकाणी कमी-जास्त...
कासदाह आजाराची लक्षणे, प्रतिबंध, उपचारदेशी गाईंच्या तुलनेने संकरित गाईंमध्ये पहिल्या...