agrowon marathi special article on gastro disease control | Agrowon

गॅस्ट्रोपासून सावधान !
डॉ. क्षितिजा कुलकर्णी
गुरुवार, 29 मार्च 2018

गॅस्ट्रो आजारामध्ये जुलाब, उलट्या व पोटात दुखणे ही प्रमुख लक्षणे दिसतात. गॅस्ट्रोचा प्रसार प्रामुख्याने पिण्याचे पाणी दूषित झाल्यामुळे होतो.गॅस्ट्रो टाळण्यासाठी सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जेवणाआधी स्वच्छ हात धुवावेत.  

 

उन्हाळ्यात गॅस्ट्रोची साथ दिसतेच. गॅस्ट्रो आजाराचे पूर्ण नाव गॅस्ट्रो एनटेरायटीस. म्हणजे आतडे व जठराचा दाह. यामध्ये जुलाब, उलट्या व पोटात दुखणे ही प्रमुख लक्षणे दिसतात. ताप, अंगदुखी, डोकेदुखी अशी लक्षणेसुद्धा काहीवेळा दिसतात.

आजाराची कारणे 

गॅस्ट्रो आजारामध्ये जुलाब, उलट्या व पोटात दुखणे ही प्रमुख लक्षणे दिसतात. गॅस्ट्रोचा प्रसार प्रामुख्याने पिण्याचे पाणी दूषित झाल्यामुळे होतो.गॅस्ट्रो टाळण्यासाठी सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जेवणाआधी स्वच्छ हात धुवावेत.  

 

उन्हाळ्यात गॅस्ट्रोची साथ दिसतेच. गॅस्ट्रो आजाराचे पूर्ण नाव गॅस्ट्रो एनटेरायटीस. म्हणजे आतडे व जठराचा दाह. यामध्ये जुलाब, उलट्या व पोटात दुखणे ही प्रमुख लक्षणे दिसतात. ताप, अंगदुखी, डोकेदुखी अशी लक्षणेसुद्धा काहीवेळा दिसतात.

आजाराची कारणे 

  •  विषाणू, जीवाणू व परजीवी सूक्ष्मजीव हे या आजाराला कारणीभूत असतात. त्यातही मुख्य कारण विषाणू हेच आहे. 
  •  रोटा व्हायरस हे लहान मुलांना जुलाब होण्याचे अगदी नेहमीचे कारण. त्यामुळे त्यांना बऱ्याचदा प्रतिजैविकांची गरज पडत नाही. तसेच याकरिता लससुद्धा उपलब्ध आहे. मोठ्या माणसांमध्ये मात्र जीवाणूंचा प्रादुर्भाव जास्त आढळतो. 
  •  गॅस्ट्रोचा प्रसार प्रामुख्याने पिण्याचे पाणी दूषित झाल्यामुळे होतो. पाण्याचा कुठेही मलमूत्राशी संबंध आला की ते दूषित होते. 
  •  संसर्ग झालेल्या व्यक्तीचा स्पर्श झालेले अन्न किंवा स्पर्श झालेली कोणतीही वस्तू तोंडात गेल्यानेसुद्धा गॅस्ट्रो होतो. अन्न दूषित होण्याचे कारण म्हणजे अन्न शिळे होणे, त्यावर माशा बसणे ही आहेत.

 

उपाय

  •  गॅस्ट्रो टाळण्यासाठी सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे जेवणाआधी स्वच्छ हात धुवावेत. जेवणाआधी, जेवणानंतर, संडास केल्यावर हात साबणाने स्वच्छ धुवावे. ही एवढी साधी गोष्ट केवळ कंटाळा केल्यामुळे टाळली जाते व नंतर मोठा त्रास सहन करावा लागतो. प्रवासात सॅनिटायझर वापरू शकतो. 
  •  गावपातळीवर तसेच घराजवळही मलमूत्राचे नियोजन व्यवस्थित हवे. त्याचा कुठेही पिण्याच्या पाण्याशी संबंध यायला नको. 
  •    संडासचा खड्डा विहीर व पाणी साठवण्याच्या जागेपासून लांब असावा. जेणेकरून जमिनीखाली दोन्ही बाजूचे पाणी एकत्र  येणार नाही. पावसाळ्यात बऱ्याचदा गटारीचे व ड्रेनेजचे पाणी पसरते व पिण्याच्या पाण्याला दूषित करते. यासाठी काळजी घ्यावी.
  •  गॅस्ट्रोच्या उपचारामध्ये सर्वांत महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे शरीरातील पाण्याचे संतुलन कायम राखणे. बहुतेक वेळा साधे पाणी भरपूर प्रमाणात पिऊन हे जमते. ओआरएस (ओरल रेहायड्रेशन सोल्युशन) याचीसुद्धा फार महत्त्वाची भूमिका आहे. यामध्ये पाणी, मीठ आणि साखर असते. हे पावडर आणि आता द्रव स्वरूपातदेखील मिळते. पावडरपासून द्रावण बनवणे अतिशय सोपे आहे. जागतिक अन्न संघटनेच्या अतिमहत्त्वाच्या औषधांच्या यादीत याचे नाव आहे. सर्वांत जास्त जीव वाचवलेले औषध असा मानसुद्धा ‘ओआरएस`लाच आहे.
  •  साधे घरगुती ‘ओआरएस`आपण सहजपणे करू शकतो. यासाठी सहा चमचे साखर, अर्धा चमचा मीठ व एक लिटर पाणी असे प्रमाण घ्यावे. पाणी जास्त झाल्यास काही हरकत नाही, पण मीठ, साखर मात्र जास्त व्हायला नको. 
  •  जुलाब जास्त होत असतील तर अन्न व पाणी कमी घेतल्यास ते थांबतील हा मोठा गैरसमज आहे. त्यामुळे उलट शरीरातील पाणी कमी होऊन गंभीर दुष्परिणाम होतात.
  •  जुलाब जास्त होत असल्यास पाणी जास्त प्यावे. साधा आहार घेण्यास हरकत नसते. उदा. ताकभात, पेज, ज्यूस, सरबत, ताक. दुधाचे इतर पदार्थ मात्र टाळावेत. जुलाबामध्ये ते पचण्यास जड जातात. 
  •  जुलाबाबरोबर उलट्या व ताप असेल तर मात्र बऱ्याचदा रुग्णास हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्याची गरज पडते. सलाईन व शिरेवाटे प्रतिजैविके द्यावी लागतात.
  • साधा वाटणारा हा आजार त्रासदायक ठरू शकतो. चक्कर येणे, किडनी काम करणे कमी होणे, शुद्ध हरपणे आणि अगदी मृत्यूसुद्धा होऊ शकतो. त्यामुळे या आजारात गांभिर्याने काळजी घेतलेली कधीही चांगली!

(लेखिका दौंड, जि. पुणे येथे आयसीयू तज्ज्ञ आहेत.)

इतर ताज्या घडामोडी
दीड टक्‍क्‍यावर मराठवाड्यातील पाणीऔरंगाबाद : मराठवाड्यातील ८७२ प्रकल्प व...
‘संत्रा उत्पादकांना द्या भरीव मदत’नागपूर ः उन्हामुळे संत्रा उत्पादकांचे झालेल्या...
कर्ज नाकारणाऱ्या बॅंकांवर गुन्हे नोंदवू...सोलापूर : खरीप हंगामात किती शेतकऱ्यांना...
पीकविमा, दुष्काळी मदतीसाठी शेतकऱ्यांचा...माळाकोळी,जि.नांदेड : गतवर्षीच्या खरीप पिकांच्या...
बचत गट चळवळ बनली गावासाठी आधारनागठाणे, जि. सातारा : ‘गाव करील ते राव काय करील’...
नगरमध्ये चांगला पाऊस पडेपर्यंत छावण्या...नगर : नगर जिल्ह्यामध्ये ४९८ छावण्या सुरू आहेत....
पुणे : पावसाअभावी खरीप पेरण्या खोळंबल्यापुणे ः जूनचा अर्धा महिना ओलांडला तरी अजूनही...
कोवळ्या ज्वारीच्या विषबाधेपासून जनावरे...कोवळ्या ज्वारीची पाने अधिक प्रमाणात खाल्ल्याने...
जमिनीची सुपीकता, सूक्ष्मजीवांचा अतूट...वॉक्समन यांच्या सॉईल अॅण्ड मायक्रोब्स या...
शेतकऱ्यांचा सातबारा कोरा करण्याची मागणी...मुंबई  शेतकऱ्यांचा सातबारा उतारा कोरा झालाच...
अकोल्यात सोयाबीन सरासरी ३५९० रुपये...अकोला ः हंगामाच्या तोंडावर पैशांची तजवीज...
कृषी सहायकांसाठी ग्रामपंचायतीत बैठक...मुंबई : शेतकरी आणि शासन यांच्यातला दुवा...
आकड्यांचा खेळ आणि पोकळ घोषणा : शेतकरी...पुणे ः राज्य अर्थसंकल्पात शेतकऱ्यांची निराशा झाली...
राज्यावर पावणेपाच लाख कोटींचे कर्जमुंबई  : मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या...
अर्थसंकल्पावेळी विरोधकांचा सभात्यागमुंबई : अर्थसंकल्प विधिमंडळात सादर...
संत श्री निवृत्तिनाथ महाराज यांच्या...नाशिक  : आषाढी एकादशी वारीसाठी संत श्री...
नदी नांगरणीचे सातपुड्याच्या पायथ्याशी...जळगाव ः शिवार व गावांमधील जलसंकट लक्षात घेता...
प्रत्येक गावात नेमणार भूजल...नगर ः राज्य शासनाच्या पाणीपुरवठा व स्वच्छता...
अरुणाग्रस्तांच्या स्थलांतराचा तिढा कायम सिंधुदुर्ग : अरुणा प्रकल्पग्रस्त आणि जिल्हा...
पाणीप्रश्नावरील आंदोलनाचे नेतृत्व करणार...नगर : ‘कुकडी’सह घोड धरणातील पाणीसाठे वाढविणे...