agrowon marathi success story of Shivdas Dighole,Akola | Agrowon

चिकू बागेतून शेतीचे स्वप्न साकार
गोपाल हागे
रविवार, 3 जून 2018

अकोला जिल्ह्यातील पारस (ता. बाळापूर) येथील ज्युनियर कॉलेजमध्ये गेली ३३ वर्षे प्राध्यापक म्हणून कार्यरत असणारे शिवदास सखाराम डिघोळे यांनी म्हैसपूर गावातील वडिलोपार्जित शेतीचे योग्य नियोजन करत चिकूची बाग तयार केली आहे. फळबागेत आंतरपिकाचे चांगले व्यवस्थापन ठेवत त्यांनी उत्पन्नवाढही साधली आहे. 

अकोला जिल्ह्यातील पारस (ता. बाळापूर) येथील ज्युनियर कॉलेजमध्ये गेली ३३ वर्षे प्राध्यापक म्हणून कार्यरत असणारे शिवदास सखाराम डिघोळे यांनी म्हैसपूर गावातील वडिलोपार्जित शेतीचे योग्य नियोजन करत चिकूची बाग तयार केली आहे. फळबागेत आंतरपिकाचे चांगले व्यवस्थापन ठेवत त्यांनी उत्पन्नवाढही साधली आहे. 

तीन भावांचे कुटुंब असलेल्या डिघोळे कुटुंबाची म्हैसपूर (जि. अकोला) गावात २८ एकर वडिलोपार्जित शेती अाहे. शिवदास सखाराम डिघोळे हे अकोला जिल्ह्यातील पारस (ता. बाळापूर) येथे ज्युनियर कॉलेजमध्ये गेली ३३ वर्षे प्राध्यापक म्हणून कार्यरत आहेत. कुटुंबामध्ये शेतीची वाटणी झाल्यानंतर शिवदास यांच्याकडे आठ एकर शेती आली. या आठ एकर शेतीचे ते स्वतः नियोजन करतात. शेतीला पाणीपुरवठ्यासाठी दोन कूपनलिकांची सोय केली आहे. त्याचबरोबरीने शाश्वत पाणीपुरवठ्यासाठी स्वखर्चाने शेततळेदेखील खोदले आहे. काटेकोर पाणी नियोजनासाठी आठ एकर शेतीमध्ये ठिबक सिंचन केले आहे.
नोकरीमुळे दररोज शेतीकडे जाण्यास वेळ मिळत नसल्याने डिघोळे यांनी दैनंदिन शेती कामासाठी मजूर कुटुंब शेतावर ठेवले अाहे. या कुटुंबातील सदस्य शेतीमध्ये राबतात. त्यांच्याशी वेळच्या वेळी संवाद साधून डिघोळे हे पीक नियोजन देतात. सुटीच्या दिवशी शेतात जाऊन पुढील अाठवड्याच्या कामांचे नियोजन केले जाते.

चिकू फळबागेची उभारणी

अकोला जिल्हा हा बहुतांश जिरायती. डिघोळे यांची जमीन काहीशी खारपाण स्वरूपात मोडते. सिंचनाची सुविधा असलेल्या भागात फळपिकांमध्ये संत्रा लागवडीला सर्वाधिक पसंती दिली जाते. मात्र डिघोळे यांनी या प्रचलित विचारसरणीच्या बाहेर जात सन २०१४ मध्ये चार एकरात चिकूच्या कालीपत्ती या जातीची लागवड केली. यासाठी त्यांनी डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठातील तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेतले. डिघोळे यांनी चिकू कलमांची २० बाय २० फूट अंतरावर लागवड केली आहे. कलमांना लागवडीपासून जास्तीत जास्त प्रमाणात सेंद्रिय खतांच्या वापरावर डिघोळे यांनी भर दिला आहे. यामध्ये गोमूत्र, दशपर्णी अर्क आणि इतर सेंद्रिय घटकांचा जास्तीत जास्त वापर केला जातो. माती परीक्षणाच्या शिफारशीनुसार जून महिन्यात रासायनिक खतांची मात्रा दिली जाते. संपूर्ण शेतीला चारही बाजूने डिघोळे यांनी तारकुंपण केले असून त्याला लागूनच शेवरीची लागवड केली. शेवरीच्या झाडांची एकसमान वाढ झाल्याने चांगले कुंपण तयार झाले. यामुळे उष्ण वाऱ्यापासून चिकू कलमांचे संरक्षण होते. 

अांतरपीक फायदेशीर 

 चार एकर क्षेत्रावरील चिकूची कलमे उंचीने छोटी असल्याने डिघोळे हे हंगामानुसार आंतरपिकांची लागवड करतात. गेल्या वर्षी त्यांनी चिकूच्या दोन ओळीमधील मोकळ्या जागेत पपईची लागवड केली. यातून त्यांना ५० क्विंटल पपईचे उत्पादन मिळाले. पपईची विक्री अकोला बाजारपेठेत केली. याच बरोबरीने पहिली दोन वर्षे त्यांनी खरिपात सोयाबीन आणि रब्बीत हरभऱ्याचे आंतरपीक घेतले. आंतरपिकामुळे चिकू बागेच्या व्यवस्थापनाचा खर्च काही प्रमाणात निघाला. 

शाश्वत सिंचनासाठी शेततळे 

डिघोळे यांनी आठ एकर शेतीला वर्षभर पुरेसे पाणी उपलब्ध होण्यासाठी ३० मीटर बाय २० मीटर बाय तीन मीटर अाकाराचे शेततळे स्वखर्चाने खोदले आहे. या शेततळ्यात दोन कूपनलिकांचे पाणी सोडले जाते. काळी माती असल्याने शेततळ्यातून पाण्याचा झिरपा कमी आहे. शेततळ्यातील पाणी सौर पंपाने खेचून ठिबकच्या माध्यमातून चिकू फळबाग आणि इतर हंगामी पिकांना देण्याचे त्यांचे नियोजन  आहे.

सौरपंपाचा वापर  
डिघोळे यांनी वीजटंचाईवर मात करण्यासाठी सौर ऊर्जाचलित तीन अश्वशक्तीचा पंप बसविला आहे. त्यामुळे पिकाला गरजेनुसार पुरेसे पाणी दिले जाते. डिघोळे यांनी दोन वर्षांपूर्वी जेव्हा सौर पंप बसविला त्यावेळी अनेकांनी त्यांना वेगवेगळे सल्ले दिले. परिसरातील कोणीही शेतकरी सौर पंपाचा वापर करण्यास तयार नव्हते. परंतू आता जेव्हा डिघोळे यांना सौर पंपाचे फायदे व्हायला लागले तेव्हा परिसरातील अाठ ते दहा जणांनी सौरपंप शेतात बसविले आहेत. म्हैसपूर शिवारातील जमीन काहीशी खारपाणपट्ट्यात मोडते. दिवसेंदिवस पाणी समस्या वाढत अाहे. यामुळे उपलब्ध असलेल्या पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्यावर डिघोळे यांचा प्रयत्न असतो. संपूर्ण शेतीत ठिबक यंत्रणा कार्यान्वित केली अाहे.   

सौर ऊर्जाचलित कुंपण 
म्हैसपूर परिसरातील शेतीमधील पिकांची डुकरे व इतर वन्यजीवांकडून नासधूस होते. कितीही उपाययोजना केल्या तरी वन्यजीवांचा त्रास पूर्णतः रोखणे अवघड जाते. यावर उपाय शोधण्यासाठी डिघोळे यांनी विविध ठिकाणी चौकशी केली. यावेळी त्यांना सौर ऊर्जाचलित कुंपणाबाबत माहिती मिळाली. ही यंत्रणा स्वयंचलित अाहे. ही यंत्रणा सायंकाळ ते सकाळपर्यंत कार्यरत राहते. चार एकर चिकू बागेच्या चारही बाजूने तार लावलेली असून त्यात रात्री सौर ऊर्जा प्रवाह सोडला जातो. शेताच्या कुठल्याही बाजूला प्राण्याने तारेला स्पर्श केला की त्याला जोरदार झटका बसतो. त्यामुळे जनावर दुसऱ्यांदा चुकूनही या भागात फिरकत नाही. या यंत्रणेमुळे भटक्या जनावरांचा त्रास वाचला. जनावराला झटका लागत असला तरी त्याचा मृत्यू होत नाही. ते झटक्याने दूर फेकले जाते. या यंत्रणेसाठी डिघोळे यांना पंधरा हजार रुपये खर्च आला आहे.

पेरू बागेचे नियोजन 
डिघोळे यांना यंदा पहिल्यांदा चार एकरातील चिकू बागेतून फळांचे उत्पादन मिळाले. फळांची विक्री अकोला बाजारपेठेत केली. खर्च वजा जाता त्यांना बारा हजारांचे उत्पन्न मिळाले. उर्वरित चार एकर क्षेत्रावरही त्यांनी व्यवस्थापनाला सोपे जाण्यासाठी पेरू लागवडीचे नियोजन केले आहे. सध्या या चार एकर क्षेत्रामध्ये खरीप हंगामात सोयाबीन आणि रब्बीत हरभरा लागवडीचे नियोजन असते. सोयाबीनचे एकरी १० क्विंटल तर हरभऱ्याचे एकरी नऊ क्विंटल उत्पादन मिळते. 

शेतीची सूत्रे

  • चिकू फळबाग आणि सोयाबीन, हरभरा उत्पादन वाढीसाठी सुधारित तंत्रज्ञानाचा वापर.
  •  सेंद्रिय खतांचा जास्तीत जास्त वापर, माती परीक्षणानुसार रासायनिक खतांचा वापर.
  •  ठिबक सिंचनातून पाण्याचा काटेकोर वापर.
  •  फळबागेत आंतरपिकांच्या लागवडीचे नियोजन.
  •  सोयाबीन, हरभऱ्याचे घरचेचे योग्य गुणवत्तेचे बियाणे.
  •  गरजेनुसार कृषी तज्ज्ञ, प्रयोगशील शेतकऱ्यांशी चर्चा.
  • - शिवदास डिघोळे, ७५८८९६१००५

फोटो गॅलरी

इतर अॅग्रो विशेष
चांगल्या अारोग्यासाठी ः प्रोबायोटिक्स...प्रोबायोटिक्‍स म्हणजे सजीव सूक्ष्मजीव. सुमारे एक...
धुराडी २० ऑक्टोबरपासून पेटणारमुंबई : साखर कारखानदारांमधून या वर्षी ऊस गाळप...
राज्याच्या तापमानात वाढपुणे : राज्याच्या बहुतांशी भागात पाऊस थांबला...
मिरचीच्या आगारात सुधारित तंत्राचा वापरअौरंगाबाद व जालना जिल्ह्यातील काही तालुके मिरचीचे...
देशात तब्बल ६८ टक्के दुधात होते भेसळपुणे : देशात दूध व दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये ६८...
राज्य बँकेवरील जिल्हा बँकांचे...मुंबई : महाराष्ट्र राज्य सहकारी बँकेच्या संचालक...
फुलशेतीने दिली आर्थिक साथहिंगोली जिल्ह्यातील तपोवन (ता. औंढा नागनाथ)...
जिल्हा परिषदेतील कृषी अधिकारी यांना...मुंबई : जिल्हा परिषदेतील कृषी अधिकारी (गट-क...
प्रथिनांचा उत्तम स्राेत ः गुणवंत चारापीकराहुरी येथील महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने...
मुंबईसह शेजारील शहरांत सेंद्रिय...मुंबईसह शेजारील शहरांमध्ये सेंद्रिय उत्पादनांना...
ऊसतोड मजूरांच्या मागण्यांबाबत लवादाची...मुंबई :  राज्यातील ऊसतोड मजूर व कामगारांच्या...
मॉन्सूनची माघार शनिवारपासूनपुणे : नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांच्या (माॅन्सून)...
सेंद्रिय शेतीसाठी शासनाच्या विविध योजनासेंद्रिय शेती आणि पीक उत्पादनवाढीसाठी राज्य आणि...
‘जलयुक्त’ गैरव्यवहाराची फाइल पुन्हा...पुणे : जलयुक्त शिवार योजनेत बीड जिल्ह्यात...
महसूल उत्पन्न सूत्राचे ऊसदरामध्ये...पुणे : महसुली उत्पन्न विभागणीनुसार राज्यातील...
तुरळक ठिकाणी पावसाचा अंदाजपुणे : ‘दाये’ चक्रीवादळ निवळून गेल्यानंतर राज्यात...
मोदींनी सर्वात मोठी आरोग्य योजना '...रांची- पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी झारखंडची...
कृषिपंपासाठी बड्या कंपन्यांच्या निविदाबारामती - राज्यातील दोन लाख ९० हजार शेतकऱ्यांच्या...
मराठवाड्यातील ८६४ प्रकल्पांत ३३ टक्‍केच...औरंगाबाद : मराठवाड्यातील पाणीसाठ्यांमधील उपयुक्‍त...
ऊस ठिबक योजनेसाठी लेखापरीक्षकाची नेमणूक पुणे : राज्यात ऊस लागवडीसाठी ठिबक अनुदान...