agrowon news in marathi, promotion and research of deshi seed varieties, Maharashtra | Agrowon

नष्ट होत असलेल्या देशी वाणांचे संवर्धन, संशोधन गरजेचे
टीम अॅग्रोवन
गुरुवार, 24 मे 2018

पुणे ः हरितक्रांतीच्या नादात अधिक उत्पादनाच्या हव्यासापायी देशी आणि पारंपरिक वाण नष्ट हाेत असून, संकरित वाणांमधील पाैष्टिकतेच्या अभावामुळे पाेषण आणि अन्नसुरक्षा धाेक्यात आली आहे. पाेषण आणि अन्नसुरक्षिततेसाठी देशी वाणांचे संवर्धन, संशाेधन, विकास आणि प्रसार हाेण्यासाठी प्रयत्न हाेणे गरजेचे आहे, असे मत देशी वाण संवर्धन व संशाेधन क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या तज्ज्ञांच्या परिसंवादात व्यक्त केले.

पुणे ः हरितक्रांतीच्या नादात अधिक उत्पादनाच्या हव्यासापायी देशी आणि पारंपरिक वाण नष्ट हाेत असून, संकरित वाणांमधील पाैष्टिकतेच्या अभावामुळे पाेषण आणि अन्नसुरक्षा धाेक्यात आली आहे. पाेषण आणि अन्नसुरक्षिततेसाठी देशी वाणांचे संवर्धन, संशाेधन, विकास आणि प्रसार हाेण्यासाठी प्रयत्न हाेणे गरजेचे आहे, असे मत देशी वाण संवर्धन व संशाेधन क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या तज्ज्ञांच्या परिसंवादात व्यक्त केले.

जागतिक जैवविविधता दिनानिमित्त महाराष्ट्र जनुक काेष कार्यक्रमांतर्गत आयाेजित परिसंवाद व जैवविविधता प्रदर्शनाचे आयाेजन मंगळवारी (ता. २२) करण्यात आले हाेते. या वेळी शेती आणि जैवविविधता परिसंवादात बाएफचे संजय पाटील, नांदेडच्या संस्कृती संवर्धन मंडळाचे माधव ताटे, सांगलीचे प्रसाद देशपांडे, भंडाऱ्याचे अनिल बाेरकर, लाेकपंचायतचे विजय सांबरे, आयआरडीचे विलास पाटील आदी उपस्थित हाेते. 

माधव ताटे म्हणाले, मराठवाड्यात लुप्त हाेणाऱ्या ज्वारी, तेलबिया आणि शेवाळी मिरचीच्या वाणांचे संवर्धन करण्यात यश आले आहे. तीन जिल्ह्यांमधील ६० गावांमध्ये ३ बियाणे बॅंका उभारल्या आहेत. ज्वारीचे पाच वाणांच्या संवर्धनाबराेबर लुप्त हाेत असलेल्या आणि कमी पाण्यावर पिकणाऱ्या शेवाळी मिरचीची ३०-३० गुठ्यांवर शेतकरी शेती करू लागले आहेत. या मिरचीबराेबर सामूहिक शेती करण्याची गरज आहे.

प्रसाद देशपांडे म्हणाले, की पश्‍चिम महाराष्ट्रातील सांगली, काेल्हापूरमध्ये ज्वारी, गहू आणि भाताच्या लुप्त हाेणाऱ्या वाणांच्या संवर्धनात यश आले आहे. यामध्ये ज्वारीच्या कावळी, गुळभेंडीसारख्या वाणांचा समावेश आहे. शेतकरी श्रद्धेपाेटी, चवीसाठी आणि धार्मिकतेसाठी अजूनही पांरपरिक वाणांचे संवर्धन करत आहे. त्यामुळे पांरपरिक पद्धतीने पिकवले जाणारे आणि कमी पाण्यावर येणाऱ्या तामसाळ आणि हातसाळ वाणांचे संवर्धनाचे प्रयत्न सुरू आहेत.

अनिल बाेरकर म्हणाले, देशी वाणांच्या संवर्धन प्रकल्पामध्ये पूर्व विदर्भात भाताच्या १४० वाणांचे नमुने मिळविण्यात यश आले आहे. तर लाकाेडी या तुरीच्या वाणांची शास्त्रीय लढाई जिंकलाे आहे. हा वाण पिकवला म्हणून अनेक शेतकऱ्यांवर गुन्हे दाखल झाले आहेत. संवर्धन प्रकल्पांतर्गत लाकाेडीचे ३ वाण, भाताचे लुचई, दुब्राड, हिरानक्की आणि जवसाच्या पांढऱ्या आणि करड्या वाणांचे सवर्धन करण्यात यश आले आहे.

विजय सांबरे म्हणाले, की पुणे आणि नगर जिल्ह्यांतील पश्‍चिम घाट परिसरातील तालुक्यांमध्ये सर्वेक्षण केल्यानंतर अनेक वृद्धांच्या बाेलण्यातुन स्थानिक वाणांचे महत्त्व जाणले. ते म्हणत वंश बुडाला तरी चालेल; पण बी बुडालं नाही पाहिजे. असा विचार हाेता. या विचारातून वृद्ध महिलांनी सांभाळेल्या ८० पिके आणि १५० वाणांचे डॉक्युमेंटशन करण्यात यश आले आहे.

संजय पाटील म्हणाले, की बाएफला विदर्भ, पश्‍चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात विविध पिकांचे सुमारे ५४५ वाणांचे संवर्धन करण्यात यश आले आहे. यामाध्यमातून ५ बियाणे बॅंका उभारण्यात आल्या असून, जमिनीच्या फक्त आेलीवर हे वाण पिकत आहे. अतिशय कमी पाण्यावर तग धरणारे हे वाण असून, या वाणांवर संशाेधन विकास आणि प्रसारावर भर देणे गरजेचे आहे. यासाठी ५० वाण केंद्रांकडे नाेंदणीसाठी पाठवले आहेत.

विकास पाटील म्हणाले, की मराठवाडा आणि विदर्भातील ६ जिल्ह्यातील नष्ट हाेण्याच्या मार्गावर असणाऱ्या आैषधी गुणधर्म असलेल्या पांरपरिक वाण संवर्धन करण्यात यश आले आहे. यासाठी २२ शाळांमधील विद्यार्थ्यांमध्येदेखील जागृती करण्यात आली. त्यामाध्यमातून ६ बियाणे बॅंक स्थापन करण्यात यश आले आहे. यामध्ये ज्वारी, तूर, आणि तिळाचा समावेश आहे.

इतर ताज्या घडामोडी
मराठवाड्यात १८९ मंडळात जोरदार पाउस औरंगाबाद : मराठवाड्यातील 421 महसुल मंडळांपैकी तब्...
हिंगोली जिल्ह्यात सोळा मंडळात अतिवृष्टीहिंगोली : जिल्ह्यात मागील चोवीस तासांमध्ये दोन...
परभणीतील २४ मंडळात अतिवृष्टी नदी, नाले...परभणी : जिल्ह्यात बुधवार पासून पावसाचे...
नांदेड जिल्ह्यात अतिवृष्टीनादेड : जिल्ह्यातील माहूर, किनवट, भोकर, हिमायतनगर...
कोयनेत पूरस्थिती शक्‍यपाटण, जि. सातारा : कोयना धरण पाणलोट...
कर्जमाफीसाठी मीपण आत्महत्या करू का ?सातारा - ‘‘सोसायटीचे एक लाख ३० हजार रुपयांचे...
यवतमाळ जिल्ह्यात पूर परिस्थिती यवतमाळ  : जिल्हयात सुरु असलेल्या संततधार...
राज्यात भेंडी ५०० ते ३००० रुपये...सांगलीत दहा किलोस २५० ते ३०० रुपये  सांगली...
राज्याचा पुरोगामित्वाचा वारसा जपूया :...मुंबई: शेती, पाणी, गुंतवणूक, गृहनिर्माण अशा विविध...
विदर्भात पावसाचे जोरदार कमबॅकनागपूर ः गेल्या महिनाभरापासून दडी मारलेल्या...
शिराळ्यात नागप्रतिमेची पूजाशिराळा, जि. सांगली ः  अनेक वर्षे जिवंत...
अकोल्यात पावसाचे आगमनअकोला : या भागात गेल्या २० पेक्षा अधिक...
एकात्मिक कीड नियंत्रणात फेरोमोन...कामगंध सापळ्यांचा वापर केल्यास कमी खर्चात कीड...
उत्पादनवाढीसाठी एअरोसोल्सद्वारे...पृथ्वीच्या वातावरणामध्ये कृत्रिमरीत्या सल्फेट...
राजकीय सभ्यता व सुसंस्कृतपणा जपणारा एक...पुणे : राजकिय विरोध कितीही असला तरी राजकारणातील...
अटलजी : एका उत्तुंग नेतृत्वाचा अस्तभारताचे माजी पंतप्रधान, देशाचे लोकप्रिय नेते...
देशाने महान पुत्र गमावला : राहुल गांधी नवी दिल्ली : ''आज भारताने महान पुत्र गमावला...
वाजपेयींच्या निधनाने एका युगाचा अंत :...नवी दिल्ली : ''अटलजींच्या निधनाने एका युगाचा...
अजातशत्रू, मुरब्बी राजकारणी : अटल...शालीन, सभ्य राजकारणाने विरोधकांना जिंकणारे,...
...या आजारांनी वाजपेयींना ग्रासले होतेनवी दिल्लीः माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी...