Change thinking, make toilets | Agrowon

सोच बदलिए, शौचालय बनाइए
विजय सुकळकर
सोमवार, 21 ऑगस्ट 2017

उघड्यावरील मलमूत्र विसर्जनाने अनेक संसर्गजन्य आजार बळावत आहेत. परिसरातील जलसाठे, पर्यावरणाचे प्रदूषण वाढत आहे.

स्वच्छ भारत अभियान हा पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा  महत्त्वाकांक्षी उपक्रम आहे. गाव-शहर परिसर कचरामुक्त ठेवण्यापासून उघड्यावर शौचास प्रतिबंध करण्यापर्यंत या अभियानांतर्गत प्रबोधन केले जाते. केवळ प्रबोधनच नव्हे तर या अभियानांतर्गत वैयक्तिक कुटुंबासाठी तसेच सामुदायिक शौचालये उभारून २ ऑक्‍टोबर २०१९ पर्यंत देशात कोणीही उघड्यावर शौचास जाणार नाही, असा संकल्प करण्यात आला आहे. खरे तर हे अभियान सुरू होऊन आता लवकरच तीन वर्षे पूर्ण होतील, परंतु आजही देशातील अनेक खेड्यांमध्ये घरामध्ये शौचालय नसल्यामुळे पुरुष तसेच माता भगिनींना उघड्यावर शौचास जावे लागते. काही ठिकाणी सार्वजनिक शौचालये आहेत, परंतु पाण्याअभावी तसेच नियमित साफसफाई नसल्यामुळे त्यात घाणीचे साम्राज्य पसरल्याने त्यांचा वापर होत नाही. ग्रामीण भागातील अनेक शाळांमध्ये स्वच्छतागृहे नसल्यामुळे मुलींची कुचंबणा होते. विशेष म्हणजे प्रत्येत कुटुंबाकडे शौचालय असावे आणि त्याचा वापर व्हावा म्हणून १२ हजार रुपये अनुदान दिले जाते. शौचालय नसेल तर काही सरकारी योजनांचा लाभही नाकारला जात आहे. स्वच्छ भारत अभियानांला अनेक नामांकित व्यक्ती, संस्था जोडून शौचालयाच्या वापराबाबत प्रबोधन केले जात आहे. अभियानावर कोट्यवधी रुपये खर्च केले जात आहेत. असे असताना शौचालय बांधण्यासंदर्भात प्रामुख्याने ग्रामीण भागात उदासीनता दिसून येते, हे वास्तव आहे.
स्वच्छ भारत अभियानाशी जोडलेली थीम घेऊन अक्षयकुमार आणि भूमी पेडणेकरांची भूमिका असलेला ‘टॉयलेट ः एक प्रेमकथा’ हा चित्रपट नुकताच आला आहे. अनेक ठिकाणी जिल्हा परिषद सदस्यांना हा चित्रपट सामुदायिकरित्या दाखविला जात आहे. काही ठिकाणी पालकमंत्री ग्रामीण महिला पुरुषांना चित्रपट पाहण्यासाठी घेऊन जात आहेत. शौचालय तसेच स्वच्छतेचे महत्त्व लोकप्रतिनिधींसह लोकांनाही कळावे, हाच त्यामागचा उद्देश. महिलांचा आत्मसन्मान आणि सर्वांचेच आरोग्य असा सामाजिक विषय निवडलेल्या या चित्रपटाला लोकांचीही चांगली पसंती मिळत आहे. एका आठवड्यात या चित्रपटाने १०० कोटीहून अधिक कमाई केली, यात बरेच काही आले. मंगळ असल्याने लग्न जुळत नसलेल्या मुलाच्या (चित्रपटातील नायक) आयुष्यात जवळच्या गावातील सुशिक्षित मुलगी येते. अनेक क्‍लृप्त्यांनंतर दोघे विवाहबद्ध होतात. परंतु घरात संडास नसल्याने लग्न मोडण्याची वेळ येते. असा एकंदरीत या चित्रपटाचा कथानक आहे. खरे तर ग्रामीण भागातील वास्तवाशी खूपच जवळ जाणारा हा विषय आहे. अनेक मुली नवऱ्याघरी संडास नसल्याने लग्नाला नकार देत आहेत. समस्येच्या गांभीर्यातून हा विरोध होत आहे, त्याचा सन्मान करायला हवा. उघड्यावर शौच हा केवळ महिलांच्या कुचंबणेचा विषय नसून सर्वांच्या आरोग्याशी निगडित हा विषय आहे. उघड्यावरील मलमूत्र विसर्जनाने अनेक संसर्गजन्य आजार बळावत आहेत. परिसरातील जलसाठे, पर्यावरणाचे प्रदूषण वाढत आहे. देशात अजूनही अनेकांना उघड्यावर संडासला जावे लागण्यास नागरिकांबरोबर शासन-प्रशासनही जबाबदार आहे. लोकांनी आपली सोच बदलून शौचालय बांधण्यासाठी पुढे यायला हवे. शासन-प्रशासनाने हा विषय अधिक गांभीर्याने घेऊन कामाला लागायला हवे. लोकप्रतिनिधींनी चित्रपटातून प्रेरणा घेऊन का होईना, वैयक्तिक तसेच सार्वजनिक संडास बांधण्याची योजना नेटाने पुढे न्यायला हवी. प्रशासनानेही अधिक पारदर्शकतेने आणि गतिमानतेने स्वच्छ भारत अभियानांतर्गतचे उपक्रम राबवायला हवे. असे केले तरच पुढील दोन वर्षांत या अभियानाचा संकल्प सिद्धीस जाईल, हे लक्षात घ्यायला हवे.

इतर संपादकीय
गोड धाटाच्या ज्वारीपासून इथेनॉल नव्हे,...सध्या पेट्रोलसाठी पर्याय म्हणून इथेनॉल...
पिकते तिथेच करा प्रक्रियाहरितक्रांतीच्या काळात देशात साधनसंपत्ती विपुल...
पडला सत्याचा दुष्काळ, बहू झाला घोळराज्याचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी २३...
चारा नियोजनातील ‘दुष्काळ’राज्यात आजपासून हिवाळी अधिवेशन सुरू होणार आहे....
बा सरकार, प्रश्न जगण्याचा आहे!‘‘ज रा कुठे दुष्काळ पडला, गारपीट झाली,  पूर...
विना `सहकार` नाही उद्धारग्रामीण आणि शहरी भागांचा संतुलित विकास साधत...
दूध का दूध... देशातील दूध न दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये ६८ टक्के...
पीककर्ज वितरणातील दोष व्हावे दूर पूर्वी जेमतेम तग धरून चालणाऱ्या शेती व्यवसायाने...
उगवत्या सूर्याच्या देशातील मोहक शेतीह वाई वाहतुकीच्या माध्यमातून एखाद्या राष्ट्राचे...
...तरच वाढेल डाळिंब निर्यातफॉस्फोनिक ॲसिडच्या अंशामुळे (रेसिड्यू) डाळिंबाची...
उच्च जीवनमूल्य जपणारी आदिवासी संस्कृती मेळघाटात अंधश्रद्धेचे प्रमाण खूप आहे. यावर...
आर्थिक विकासवाट . देशात नोटाबंदीच्या निर्णयाला नुकतीच दोन वर्षे...
ऊसदराबाबत हवे दीर्घकालीन धोरणऊसदराचा प्रश्न मिटत नाही तोपर्यंत आम्ही कोणताही...
मेळघाटातील शेती आणि समाजमेळघाटात अादिवासी शेतकरी बांधव अजूनही निसर्गाला...
थेट पणन उत्तम पर्याय दसरा, दिवाळी आणि लग्न-...
बँकिंग क्षेत्रावरील 'बुडीत' भार! बुडीत कर्जे ही सध्या बँकिग व्यवस्थेतील मोठी...
इडा पिडा टळो दिवाळीची धामधुम सर्वत्र चालू आहे. बळीच्या...
शेतीतील अंधार करुया दूर... माझ्या आईवडिलांना शेतीची खूपच आवड होती....
"आशा'कडून न होवो निराशा! "आशा' हे केंद्र सरकारने शेतकऱ्यांना दिलासा...
बीजोत्पादनातून साधा आर्थिक उन्नती विदर्भातील शेतकरी आत्महत्याग्रस्त सहा...