Change thinking, make toilets | Agrowon

सोच बदलिए, शौचालय बनाइए
विजय सुकळकर
सोमवार, 21 ऑगस्ट 2017

उघड्यावरील मलमूत्र विसर्जनाने अनेक संसर्गजन्य आजार बळावत आहेत. परिसरातील जलसाठे, पर्यावरणाचे प्रदूषण वाढत आहे.

स्वच्छ भारत अभियान हा पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचा  महत्त्वाकांक्षी उपक्रम आहे. गाव-शहर परिसर कचरामुक्त ठेवण्यापासून उघड्यावर शौचास प्रतिबंध करण्यापर्यंत या अभियानांतर्गत प्रबोधन केले जाते. केवळ प्रबोधनच नव्हे तर या अभियानांतर्गत वैयक्तिक कुटुंबासाठी तसेच सामुदायिक शौचालये उभारून २ ऑक्‍टोबर २०१९ पर्यंत देशात कोणीही उघड्यावर शौचास जाणार नाही, असा संकल्प करण्यात आला आहे. खरे तर हे अभियान सुरू होऊन आता लवकरच तीन वर्षे पूर्ण होतील, परंतु आजही देशातील अनेक खेड्यांमध्ये घरामध्ये शौचालय नसल्यामुळे पुरुष तसेच माता भगिनींना उघड्यावर शौचास जावे लागते. काही ठिकाणी सार्वजनिक शौचालये आहेत, परंतु पाण्याअभावी तसेच नियमित साफसफाई नसल्यामुळे त्यात घाणीचे साम्राज्य पसरल्याने त्यांचा वापर होत नाही. ग्रामीण भागातील अनेक शाळांमध्ये स्वच्छतागृहे नसल्यामुळे मुलींची कुचंबणा होते. विशेष म्हणजे प्रत्येत कुटुंबाकडे शौचालय असावे आणि त्याचा वापर व्हावा म्हणून १२ हजार रुपये अनुदान दिले जाते. शौचालय नसेल तर काही सरकारी योजनांचा लाभही नाकारला जात आहे. स्वच्छ भारत अभियानांला अनेक नामांकित व्यक्ती, संस्था जोडून शौचालयाच्या वापराबाबत प्रबोधन केले जात आहे. अभियानावर कोट्यवधी रुपये खर्च केले जात आहेत. असे असताना शौचालय बांधण्यासंदर्भात प्रामुख्याने ग्रामीण भागात उदासीनता दिसून येते, हे वास्तव आहे.
स्वच्छ भारत अभियानाशी जोडलेली थीम घेऊन अक्षयकुमार आणि भूमी पेडणेकरांची भूमिका असलेला ‘टॉयलेट ः एक प्रेमकथा’ हा चित्रपट नुकताच आला आहे. अनेक ठिकाणी जिल्हा परिषद सदस्यांना हा चित्रपट सामुदायिकरित्या दाखविला जात आहे. काही ठिकाणी पालकमंत्री ग्रामीण महिला पुरुषांना चित्रपट पाहण्यासाठी घेऊन जात आहेत. शौचालय तसेच स्वच्छतेचे महत्त्व लोकप्रतिनिधींसह लोकांनाही कळावे, हाच त्यामागचा उद्देश. महिलांचा आत्मसन्मान आणि सर्वांचेच आरोग्य असा सामाजिक विषय निवडलेल्या या चित्रपटाला लोकांचीही चांगली पसंती मिळत आहे. एका आठवड्यात या चित्रपटाने १०० कोटीहून अधिक कमाई केली, यात बरेच काही आले. मंगळ असल्याने लग्न जुळत नसलेल्या मुलाच्या (चित्रपटातील नायक) आयुष्यात जवळच्या गावातील सुशिक्षित मुलगी येते. अनेक क्‍लृप्त्यांनंतर दोघे विवाहबद्ध होतात. परंतु घरात संडास नसल्याने लग्न मोडण्याची वेळ येते. असा एकंदरीत या चित्रपटाचा कथानक आहे. खरे तर ग्रामीण भागातील वास्तवाशी खूपच जवळ जाणारा हा विषय आहे. अनेक मुली नवऱ्याघरी संडास नसल्याने लग्नाला नकार देत आहेत. समस्येच्या गांभीर्यातून हा विरोध होत आहे, त्याचा सन्मान करायला हवा. उघड्यावर शौच हा केवळ महिलांच्या कुचंबणेचा विषय नसून सर्वांच्या आरोग्याशी निगडित हा विषय आहे. उघड्यावरील मलमूत्र विसर्जनाने अनेक संसर्गजन्य आजार बळावत आहेत. परिसरातील जलसाठे, पर्यावरणाचे प्रदूषण वाढत आहे. देशात अजूनही अनेकांना उघड्यावर संडासला जावे लागण्यास नागरिकांबरोबर शासन-प्रशासनही जबाबदार आहे. लोकांनी आपली सोच बदलून शौचालय बांधण्यासाठी पुढे यायला हवे. शासन-प्रशासनाने हा विषय अधिक गांभीर्याने घेऊन कामाला लागायला हवे. लोकप्रतिनिधींनी चित्रपटातून प्रेरणा घेऊन का होईना, वैयक्तिक तसेच सार्वजनिक संडास बांधण्याची योजना नेटाने पुढे न्यायला हवी. प्रशासनानेही अधिक पारदर्शकतेने आणि गतिमानतेने स्वच्छ भारत अभियानांतर्गतचे उपक्रम राबवायला हवे. असे केले तरच पुढील दोन वर्षांत या अभियानाचा संकल्प सिद्धीस जाईल, हे लक्षात घ्यायला हवे.

इतर संपादकीय
नवसंशोधनातून हवामान बदलावर करा मातहवामान बदलासाठी मानवाचा नैसर्गिक संतुलनात अवाजवी...
दूध का नासले?राज्यात दुधाच्या दराच्या मुद्यावरून सहकारी दूध...
शेतीत फुलताहेत उद्यमशीलतेची बेटं गेल्या वर्षी ''महाएफपीसी'' आणि शेतकरी कंपन्यांनी...
सुस्त प्रशासन, स्वस्थ शासनराज्यात बीटी कापूस व सोयाबीन पिकांवर कीटकनाशकांची...
होय, आम्हीच खरे लाभार्थी!राज्यभर झालेल्या मृद संधारणाच्या अनेक कामांवर...
शेतीमाल हमीभाव : एक सापळासरकारने शेतकऱ्यांपुढे लटकवलेले हमीभावाचे एक गाजरच...
कापूस संशोधनाची पुढील दिशाकेंद्र शासनातर्फे बीटी जनुकांचे बौद्धिक संपदा...
कापूस कोंडी फोडाकापसावर गुलाबी बोंड अळीचा प्रकोप झाल्यामुळे कापूस...
पांढरं सोनं का काळवंडलं?यवतमाळ जिल्ह्यामध्ये कपाशीवरील अनियंत्रित...
सुलभ व्यापार वाढवेल निर्यातदेशांतर्गत उत्पादनांना प्रोत्साहन न देता आपली गरज...
पशुखाद्यातील प्रतिजैविकांच्या वापरामुळे...उत्तर अमेरिका आणि युरोपमध्ये १९५० पासून...
अन्नसुरक्षेच्या लढ्याची अर्जेंटिनात...जागतिक व्यापार संघटनेची (डब्ल्यूटीओ) अकरावी...
‘ओखी’चा विळखानैसर्गिक आपत्ती या वर्षी शेतकऱ्यांची पाठ सोडायला...
ऊसदराचा उफराटा न्यायकोल्हापूरची तडजोड  उसाला टनामागे पहिली उचल...
दिशा बदलत्या कृषी शिक्षणाचीबदलते हवामान, खुली अर्थव्यवस्था, आयात-...
सजीव माती तर समृद्ध शेतीपृथ्वीवर निवास करणाऱ्या सुमारे ६.७ अरब...
केवढा हा आटापिटा!कडधान्ये, खाद्यतेल यांच्या आयात-निर्यातीबाबत...
नकाशा दाखवेल योग्य दिशाजागतिक तापमानवाढीमुळे बदललेल्या हवामानाच्या...
कसे असावे आयात-निर्यात धोरण?देशातील तेलबिया व कडधान्य पिकांचे बाजारभाव किमान...
अलिबाबाच्या गुहेत दडलंय काय?पी कवाढीसाठीच्या अत्यंत मूलभूत घटकांमध्ये माती...